Хахууль байх ёстой юу.

Би өнөөг хүртэл хээл хахууль огт байх ёсгүй гэж бодож байлаа л даа. Гэтэл саяхан манай нэг танил, Тайваньд метро барих төсөл дээр ажилладаг Ирландын мэргэжилтний ярьсан нь сонин санагдаад... Түүний ажиллаж байсан компаний Тайваньд байгаа ажил нь үндсэндээ зогсолтонд орсон, тийм байдал нь таалагдахгүй байгаа тул манай хүн ажлаасаа гарсан тухай ярьлаа.
Юу болсон бэ гэвэл, захиалагч Тайваний засгийн газар, гүйцэтгэгч Японы компани хоёрын хоёр жилийн өмнө байгуулсан гэрээнээс болсон гэнэ. Гэрээг байгуулах үеийн өртөг нь өнөөгийнх шиг өндөр байсангүй, гэрээн дээр хүлээн зөвшөөрсөн үнээр гүйцэтгэл хийх ямар ч боломжгүй. Японы компаний удирдлага дээгүүр “яриад” болгочих гээд байдаг. Хахуулийн эсрэг хэт хатуу дүрэм журам байр суурьтай болохоор тэр “дээрээс” нь хэн ч үүнтэй холбогдохын хүсэхгүй байгаа юмуу даа. Тэгээд хийснээсээ урамшуулал (бонус) авч цалинждаг компаний мэргэжилтэнгүүд нь хүлээж дийлэлгүй дараа дараагийнхаа төсөл саналыг бодож байгаа юм байна. Манай хүний яриад байгаагаар бол хэрвээ хахуулиас ингэтлээ их айдаггүй улсад бол дунд шатанд нь шийд гаргачихсан өдийд бараг хэрэгжүүлээд дуусчихсан байх бололцоотой юм билээ л дээ. Дунд шатныхан нь дээрээс тушаал, шийдвэр хүлээнэ, хахуулиар аргалах гэж оролдсон ч араа бодоод авдаггүй юм байхаа. Тэгээд болголоо гэж бодоход Япон дарга нар нь зөвшөөрөхгүй юм байх. Ингээд л хэн хэн нь л “хохироод” байдаг сурагтай. Засгийн газар нь эцсийг бүтээгдэхүүнээ ч авсан юм байхгүй, хэдэн зөвлөх мэргэжилтэн хөлслөөд авчихсан тэдний цалин хангамж, зөвлөгөө зэрэгт баахан мөнгө гарздаад л, төрийн албан хаагчид нь ч гэсэн гүйцэтгэл байхгүй асуудалтай зууралдаж цагаа гарздах ч төсвөөс цалинжаад л, нөгөө талд компани, ажилчдадаа хэдий бонус өгөхгүй байгаа ч гэсэн ажилчдын цалин, хангамж, байрны түрээс бас бус урсгал зардалд шатаад л. Эхнээсээ яг учрыг нь мэддэг, гарддаг инженерүүд нь ажлаа хаясан зэрэг нөхцөл байдалтай байгаа гэлээ. Энэ мэт асуудлыг хараад байхад хахууль хэрэгтэй ч юм шиг. Гэхдээ ядаж төрийн албан хаагчид нь хахуулиас айдаг болох хүртэл манай улсад энэ тухай цухалзуулах гэсний хэрэггүй л болов уу. Ямар ч байсан “наанатай цаанатай” гэдгийн бас нэг жишээ юм болов уу.

Яагаад биотехнологийн үйлдвэрлэл гэж?

Adimmune компаний захирал Chi Steve Chan хэмээх нэгэн эрхмийн лекцнээс ойлгож авснаа сийрүүлэх гэж оролдлоо. Биотехнологичдод болон хөгжлийн бодлого судлаач хэрэгжүүлэгчдэд арай нялзтай байх юм болов уу гэж горьдох юм, гэхдээ бусад хүмүүст ч гэсэн сонирхолтой байна байх гэж найднам.
Тайваний засгийн газраас одоогоос есөн жилийн өмнө (баталгаагүй) тэргүүлэх зургаан чиглэл гэдэгт биотехнологийн салбарыг оруулан хөрөнгө хаяж эхэлжээ. Эхний хэдэн жилд 100 гаруй тэрбум Тайвань доллараас их хэмжээний хөрөнгө хаясан боловч бүтээгдэхүүн эдийн засгийн хувьд олигтой үр дүнд хүрсэнгүй. Нэг талаас хөрөнгө хаяад л байдаг нөгөө талаас ач холбогдол нь тодорхойгүй эсвэл үнэхээр бүтээлч, үр дүн гарах магадлалтай хүмүүстээ очихгүй байснаас үүдэлтэй юм гэнэ.(Гэхдээ миний ойлголтоор бол энэ зуур дэд бүтэц нь сайжирсан нь тодорхой, science park бараадсан биотехнологийн лабаратори, хүний нөөц нь боловсорч байсан байж таараа) Тодорхой хугацааны дараа технологийн их сургуулиудын болон бусад төсөл, судалгаагаа хийгээд эхэлчихсэн, тодорхой шатанд оччихсон эрдэмтэд аж ахуйн нэгжийг санхүүжүүлж эхэлснээр үр дүн нь өөрчлөгдөж эхэлжээ. Хэрвээ есөн жилийн дотор л Тайваний энэ салбарын хөгжил, энэ төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл нилээд өндөр түвшинд хүрснийг бодоход манайх бас одооноос бодож эхлэхэд илүүдэхгүй юм болов уу, хэдий их хөрөнгө шаардлагатай ч. Ялангуяа, хүн болгонд ганц уул уурхайгаар бүтэхгүй, боловсруулах үйлдвэр гэж байгаа өнөө үед. Тэгээд ч дэлхий нийт технологийн үйлдвэрлэл, сэргээгдэх эрчим хүч ярьж судалж, хөрөнгө оруулж байгаа өнөө үед энэ тухай бодохоос өөр аргагүй гэж би хувьдаа бодож байна.
Adimmune гэх компани нь анх энгийн ханиадны эмийн үйлдвэрлэлээр эхэлсэн бөгөөд Тайвань болон Японы хэсэгхэн зах зээлд зориулж ханиадны вакцины үйлдвэрлэл явуулдаг болжээ. Ингээд явж байтал дэлхийд SARS гэгч айхтар юм гараад иржээ. Энд тэнд хэд хэдэн хүн чад хийгээд тахлын аюултай гэдэг нь мэдэгдээд энгийн эрүүл мэндийн тохиолдлын асуудлаас халиад улсуудын аюулгүй байдлыг хөндөөд эхэлмэгц Тайвань ч бусад хөгжилтэй улсуудаас вакцин худалдаж авах санал тавьж. Мэдээж хэрэг үйлдвэрлэл хангалтгүй, дотоодын зах зээлээ вакцинжуулаагүй тэр үед бусад улсууд юун Тайванийг бодох манатай байсан биз. Жаахан боломжгүй талдаа хариулт өгч. Засгийн газар нь энэ үед харин өөрсдөө үйлдвэрлэх хэрэгтэй юм гэдэг дээр санал нэгдэж жижигхэн ч гэсэн энэ компанийг дэмжих санал гаргаад, санхүүжүүлж өгчээ. Нэгэнт их мөнгө хариуцуулж өгсөн тул чадалтай удирдлага авчирч одоо энэ лекц уншиж байгаа эрүүл мэндийн яамны сайд асан, эмийн үйлдвэрлэл, биотехнологийн үйлдвэрлэлийн арвин их туршлагатай, олонд танигдсан Chi Steve Chan гэх энэ хүнийг захирлаар нь томилжээ. Тухайн үед иргэд нийт, хэвлэл мэдээлэл зэргээр энэ компанийг басамжилсан ёжилсон уур амьсгал их байсан хэдий ч SARS–ын эсрэг чанартай сайн вакцин үйлдвэрлээд амыг нь тагласан байна. Өнөөдөр бол H1N1-ий вакцин дээр ажиллаж байгаа юм байна. Янз нь үйлдвэрлэчихсэн гэхдээ дотоодын хэрэгцээг хангаж арай дуусаагүй байгаа юм шиг байна.
Мань хүн хэлэхдээ Тайваний биотехнологийн эриний алтан үе нь бол 10 жилийн өмнө байсан. Одоо бол тиймгүй ч (Тайвань баян байсан, хамгийн шилдэг хүн нь байсан, хамгийн гол нь өрсөлдөгчгүй байсан, Хятад, Сингапур бэлэн байгаагүй, Япон бол өрсөлдөгч байх боломжтой хэдий ч боломжоо Тайвань шиг сайн ашиглаж чадаагүй. Одоо бол Хятад, Сингапур, Япон энэ салбарын ач холбогдлыг ойлгоод эхэллээ. Хөрөнгө оруулагчдад 10 жилийн өмнө Тайвань энэ салбартаа цорын ганц шахуу хөрөнгө оруулалт татахуйц улс байсан бол өнөөдөр ийм байдал өөрчдөгдсөн) бидэнд хүний нөөц болон технологи байна. Тиймээс бид одоо ч гэсэн хүчтэй энэ байдлаа хадгалсаар байх болно хэмээн лекцээ дуусгалаа.
Үүнтэй холбогдуулаад өөрийн биеээр мэдэрсэн нэгэн зүйлээр жишээ аван тайлбарлах гэж оролдлоо. Манай нэг найз аавдаа Bristol-Myers Squibb-д үйлдвэрлэгдсэн нэгэн зүрхний эм аваад өгөөч гэж надаас асуусан юм. Учир нь АНУ-д үнэтэй байна гээд. Би аваад явуулсныхаа дараа Тайваньд дотоодод нь үйлдвэрлэсэн ийм төрлийн эм байгааг олж мэдсэн юм, бүр хямд. Үнийн хувьд гэвэл сар хэрэглэх багц эмийг АНУ-д 180 ам доллараар, яг ижил эмийг Тайваньд 50 ам доллараар, ижил төрлийн найрлагатай дотоодод үйлдвэрлэсэн эмийг 35 ам доллараар авч болж байлаа. Үнийн ялгааг та бүхэн харж байгаа бизээ. Үүнээс үндэслээд миний бодол гэвэл ядаж тодорхой хэмжээнд дотоодын хэрэгцээ шаардлагаа хангадаг эмийн үйлдвэрлэл, биотехнологийн үйлдвэрлэлд анхаарах нь зүйтэй юм болов уу. Ядаж л өөрсдийн хэмжээнд судалгаа хийдэг, тодорхой хэмжээгээр үйлдвэрлэдэг болох хэрэгтэй ч юм шиг. Энд тэндхийн өндөр үнэтэй эм авах гэж оролдож байхаар. Үнэндээ бол манай улсаас гарч байгаа мөнгөн урсгалын нилээдгүй хувийг эрүл мэндийн шалтгаантай холбож тайлбарлахад буруудахгүй болов уу. Миний мэдэхийн л санхүүгийн боломжтой маш олон хүн Монголын эмнэлэг, эрүүл мэндийн системийн найдвартай ажиллагаанд итгэдэггүй дандаа гадагшаа гарч эмчлүүлж байдаг шүү дээ. Экс ерөнхий сайд мориноос унаад Солонгос явж, экс ерөнхийлөгчийн хадам ээжийн бие нь тавгүйтэхэд Бээжин явдагаас эхлээд л. Хэрвээ уул уурхайтай холбоотойгоор нэгэнт л нилээдгүй мөнгөн урсгал орж ирэх нь тодорхой болсон юм бол эрүүл мэнд, эмийн/биотехнологийн салбарыг дэмжихэд буруудахгүй л юм болов уу гэж мунхаг би бодох юм.

Мөнгө тойроод аар шаархан

Ойрдоо дандаа л энд тэндхийн мэдээ энэ тэрхэн авч бичиж байснаас толгойгоо ажиллууллаагүй, өөрөөр хэлбэл өөрөө бодож сэтгэлгүй удсан байна. Зах зээлийн нийгэмд амьдарч байгаа хирнээ мөнгө гэж чухам юу болох яагаад чухал зэргийн ач холбогдлыг одоо хирнээ гүйцэд ойлгож ухаараагүйюм шиг байгаа юм. Бодоод л байгаа хирнээ, судлаад л байгаа хирнээ л нэг л биш. Тэгээд энэ талаараа жаахан эргэцүүлж бодлоо. Дээр 1 ийм дуу хит болоод байсан л даа.
Халаас хоосон ч надад эрх чөлөө байна
Хамгийн гол нь би залуу байна
Хайрлаж бас дуралмаар байна
Амьдрал өөрөө саак юм дөө гэдэг ч билүү юу ч гэдэг билээ дээ. Дэлхийн ихэнхи орнуудад тийм утга агуулгатай дуу лав ховорхон байх болов уу. Ихэнх улсад бол утгыг нь ойлгосон бол коммунист дуу байна гээд гадуурхагдах байсан биз.
Манайд яагаад хит болсныг нь мэдэхгүй ч уран бүтээл талаасаа, хөгжмийн найруулга талаасаа сайн бүтээл болсон тул үгийг нь онцын их анзаараагүй байх гэж найдъя.
Ямартаа ч “Монголын залуусыг” залуу бас эрх чөлөөтэй “байлгаж” байгаа нь сайн хэрэг, коммунист эсвэл фашист нийгэмд байвал ямар олиг байх вэ. Хайрлаж дурлалгүй л яахав залуу насны салшгүй хэсэг нь юм. Амьдрал ч сайхан ч бай саар ч бай амьдрахгүй гээд ч бас яахав. Саак гэх мэт үгээр амьдралыг өнгөтэй талаас нь харж байгаа нь сайн хэрэг. Гэхдээ мөнгөгүй байна гэдэг нь надад таалагдахгүй байгаа юм. Ер нь халаасандаа ч тэр, банкандаа ч тэр, хувьцаа эзэмшээд ч тэр мөнгөтэй байх нь дээр л дээ.
Залуу насанд мөнгөтэй хүн тийм ч элбэггүй байдаг байх л даа, ялангуяа манай улсад. Ямартаа л оюутнуудын онигоо гэж хичнээн юм байдаг билээ дээ. Гэхдээ ядаж мөнгөтэй байх эрмэлзэлтэй л байлгамаар байгаа юм даа. Эрмэлзэл гэдэгт мөнгөө зарах ухааныг бас давхар илэрхийлж байгаа шүү. Ямар нэгэн байдлаар мөнгө олж (ажиллаж, аав ээжээсээ авч ...) байгаа бол энэ дуун дээр гардаг шиг шоудаад ч юмуу халаасандаа мөнгөгүй болтол үрчихмээргүй л байгаа юм. “Баруунд” 15,16-тайгаас нь эхлээд биеийг нь даалгуулаад ажил хийлгүүлээд, санхүүгий нь өөрөөр нь бариулаад сургачихдаг. Тэд нар нь 20 гарсан л бол одоо ээж ааваас юм харалтгүй гэдгээ ухаараад өөрсдөө аргаа олох гээд зүтгэдэг. Тайваньд ч гэсэн оюутнууд нь өөрсдөө хадгаламжтай тэрнийгээ зарцуулж байдаг юм байна. “Энэ 3 сар шоудахгүй, юм нэмж авахгүй. Ирэх улирал солилцоогоор гадагшаа явна. Дүнгээ сайжруулж аав ээжээс коко үнэлгээ авна.” гэх мэт. Санхүүгийн боломж, боловсрол, ажлын байр зэрэг нь ч бас манайхыг бодох нь арай хөгжчихсөн л дөө. Гэхдээ л сэтгэхүй нь ингэж өөрчлөгдөж байж мөнгөтэй болох, түүнийгээ хадгалах, үржүүлэх, зарцуулах тухай бодож эхэлнэ. Үүнтэй холбоотойгоор хэдийгээр энэ луйварддаг иддэг энэ тэр гэх хүмүүсийг “үзэн ядаад” байгаа ч эд нарын мөнгөтэй болох хүсэл эрмэлзлийг нь бол буруутгахгүй шүү. Хөрөнгөтэй болох бодолгүйгээр санхүүг ойлгодог болох эсвэл мөнгө удирдах чадвар суухгүй байлгүй. Тэгээд ч эхний хэд нь ичихгүй иднэ , дараагийн үе нь жигшинэ /байг гэхэд хүн амьтнаас нууж хааж иддэг болно/, түүнтэй зэрэгцээд нийгэм дэхь хяналтын тогтолцоо, хууль зүйн орчин нь бас боловсронгуй болно. Энэ мэтээр л хөгждөг байхдаа. Монголчууд маань нэгийг бодолцоосой ...

Мөнгө хир чухал вэ?

Манай нэг багш хэлэхдээ хүн аз жаргалтай амьдрахад дөрвөн зүйл хэрэгтэй гэнэ. Мөнгө, эрүүл мэнд, цаг хугацаа, тэгээд эд нарыг хооронд нь уялдуулах ухаан. Ер нь анхдагч бол ухаан л байх л даа. Учир нь ухаан байхад, тэгээд учиргүй гэв гэнэт өвчин зовлон ороод ирэхгүй л бол, яг амьдарч эхлэх цаг нь эхлэх үесдээ үхчихгүй л бол ухаантай (энэ дунд тэгээд зальтай, овсгоотой, луйварчин, азтай, гүйлгээ ухаантай гэх мэт хэд хэдэн зүйл орох л байх л даа. Учир нь манай анхдагч бизнессменууд болон одоогийн зарим баячууд маань ингэж иймэрхүү арга замаар хөлжсөн, хөлжиж байгаа биздээ) хүмүүс яаж ийж байгаад л босоод ирдэг. Мөнгөтэй байхад эрүүл мэндийн тодорхой хэсгийг бас аргалчихна. Сайн хоол хүнс идээд хэрэглэчихнэ, аргагүйтлээ гэхэд өөр газрын ядуу “амьтны” эрхтнийг худалдаад авчихна (энд тэндхийн баячууд ингэж хүний эрхтнийг авдаг нь тийм ч нууц биш, тэгээд ч эрэлт байна, нийлүүлэлт нь ч байна, ийм төрлийн бизнессийг хуульчлаад өгчихсөн улсууд ч байдаг байлгүй бодвол)
Айл гэр, хайр дурлал, мэдлэг боловсрол, үр хүүхэд гээд л манай ангийнхан тэрүүхэндээ л маргалдлаа. Үнэн л дээ эд нар байх л хэрэгтэй. Мөнгө бүгдийг нь авч чадахгүй ч байж магад, гэхдээ мөнгөгүй бол эднийг ч бас авахад амаргүй, бараг арга ч үгүй гэхэд болно. Энгийн жишээ, мөнгөгүй бол үгүйдээ л ач, зээ нар чинь эргэж тойрох нь бага. Мөнгөтэй бол ядаж л бэлэг горидоод ирэх юм л даа. Инээдтэй сонсогдож байгаа ч энэ үнэн. Хэрвээ хүүхэд хүртэл зөнгөөрөө мөнгө мэдрээд байгаа юм бол нас биенд хүрчихсэн хүнд мөнгө бол бүр л чухал байнаа даа. Чи/та мөнгөгүй, найз охин чинь царайлаг бас боловсролтой, тэгээд түүний найз нар жаахан сэхүүн. Тэр сэхүүн найз нарых нь цаана мөнгөтэй бас магадгүй боловсролтой харчууд, харц чулуудаад л. Нэг л ирээдүйгүй сонсогдоод байгаа биз дээ. Бүүр суучихсан байсан ч ялгаагүй шүү дээ. Хошин шог байдаг биздээ. Амбийгийн эхнэр: Тэр Бооёог хар, эхнэрийг нь хар, архи уудаг ч гэсэн эхнэртээ даашинз аваад өгчихсөн байна. Гэтэл чи өөрийгөө хар, намайг хар, 10 жилийн өмнө авч өгсөн малгай чинь ... гээд талийдаг биз дээ. Нэг л өдөр өөр хүн дагаад алга болохыг үгүйсгэхгүй. Ялангуяа манай улс шиг эмэгтэйчүүд нь “эрхийнхээ төлөө тэмцээд” эрчүүдтэйгээ ана мана үзэлцдэг улсад.
Аз жаргалтай амьдрахын тулд, тэр амьдралаа баталгаажуулахын тулд, нийгэмд үнэлэгдэх байр суурьтай байхын тулд
Эндээс гаргаж байгаа миний гаргалгаа,
1. Чадахынхаа хирээр ЭРҮҮЛ байцгаая,
2. ЦАГАА ЗӨВ зарцуулцгаая.
3. МӨНГӨТЭЙ болцгооё
4. УХААНТАЙ амьдарцгаая.

АНУ-ын бүртгэлийг бишрэхүй

Би сургуулийнхаа дотуур байранд амьдардаг л даа. Манай өрөөний залууг Ван Жунь Жунь гэдэг. Газрын эдийн засгийн (land economics) чиглэлээр магистрын хөтөлбөрт суралцдаг энгийн нэгэн Тайвань залуу. Үзсэн харснаараа маниас нэг их гавихгүй /үгүйдээ л тэгж найдахаас, тогоон дотроо тэмцэлдэх ч яамай, хажуу тогооныхонтойгоо бол хадралцана шүү/ Гэхдээ ч манийгаа бодох нь АНУ-ын очоод ажиллаад үзчихсэн “их эр ээ”. Хальт хадуураадахад work and travel гэдэг эд нь ч бас бүтэх хүндээ бүтдэг л эд бололтой юм, манай хүн үүгээр явчихсан гэхийг бодоход. Манай залуучууд ч гэсэн оролдоод байвал ...
Жунь Жунь 2007 оны зун ажилласан бөгөөд ажлаа дуусаад цалингаа ч авч, нутаг ч буцаж. Мөн энэ хугацаандаа АНУ-д орлогын албан татвар ч бас төлөөд амжиж. Гэхдээ хуулиараа гадны иргэн АНУ-д ажилласныхаа төлөө татвар төлдөггүй юм байна. Тэгээд хөөцөлдсөний эцэст нөхөн олговроо ч олж авч.
Нөхөн олговор нь 2008 оны 4 сард ирсэн ч тэр дунд нь нилээн хөглөөд амжив. Хятад, Тайвань хоёрыг хоёр ондоо улс гэдгийг мэддэггүй АНУ-ын төрийн албан хаагчаас болж хэд хэдэн захидал илгээж сануулан барьсны эцэст мөнгөө олж авлаа. Яг энэ үеэр өмнө нь манай хүнд хаяглан Хятад руу явуулсан байсан мөнгө “төөрсөөр төөрсөөр төрлөө олж”, эзэндээ ирэв. Мэл гайхаж цэл хөхөрсөн ч авч л орхиж. Ингээд нэг дор авах ёстой хэмжээнээс хоёр дахин их мөнгө авчихав.
Түүх ч бараг мартагдаж байтал 2010 он, нэгэн сайхан өдөр захидал ирэв ээ. Department of Treasury, Internal Service Revenue хэмээх газраас. Жунь Жунь Та авах ёстой хэмжээнээсээ даруй хоёр дахин ихийг авсан байна, илүү авсан мөнгөө буцааж төлнө үү “шуналын тулмаа” гэх. Энэ мөнгөө төлөх ч яамай, ах нар бүр хүү тооцчихож. Даварчихсан байгаа биз. Би тэгээд хэлсэн юм, чи нэгийг л авсан гээд гүрийвэл яадаг юм гэж. Арай нэг Монгол ухаан гаргах гэж байгаа царай нь тэр. Тэгсэн авсан хоёр баримтан дээр хоёулан дээр нь гарын үсэг зурсан мэдээллээ оруулсан баримтыг нь хувилаад хавсаргачихаж. /гэмт үйлдэлтэнд гишгэх газаргүй ;) / Тэгээд төлж барьж тусална уу ч гээгүй, бидний буруу ч гэж уучлал гуйсан юм алга. Та авчихсан байна, буцааж төл гэсэн байх юм. Би тэгэхээр нь төлөхгүй бол яадаг юм гэв ээ. Тэгээд бодоод байх нь ээ, төлөхгүй бол дараагийн удаа АНУ-ын хилээр давах даваанд нь энэ бүх л баримт нь манай хүнийг хүлээж байна л даа. Та 2007 онд тэгсэн юм байна. 2010 онд танд мэдэгдэл/шаардах бичиг/ хүргүүлсэн байна. Төлөөгүй байна. Өрийн чинь хүү нэмэгдээд тэд /дийлдэшгүй эд болсон байна биз, мөнгөний хүү эд нар чинь он цаг өнгөрөх тусам замбараагүй өсдөг биздээ / болчихсон байна. Төлнө үү гэх байх л даа. Төлөхгүй гэвэл бас нэг албадан юм байж л таараа. Америкууд л болсон хойно байж л таараа. Төлөөд орж байвал ч бас яамай, ах нар төлүүлчихээд оруулахгүй ч байж магад.
Ямартай ч манай хүн төлөхөөр л болж дууссан л даа. Харин төлбөрөө хаана ямар хаягт шилжүүлэх дээр тээнэгэлзчихэж, арга ч үгүй, учир нь тэнд 5,6 хуудас материал байна. Худалч хүнд хуудас болгон дээрээ мөнгөө нэхсэн хирнээ бүгдээрээ ондоо шуудангийн хаягтай юм. Тэгээд и-мэйл алга. Холбогдох утас руу нь ярьж тодруулах хэрэг гарав. Манай хүн өөрөө ярихаасаа эмээгээд /миний англи хэл ч маруухан л даа, гэхдээ манай хүнийх надаас маруухан болохоор/ намайг холбогдох алба руу нь яриулав. Утсаа авах хүн байсангүй автомат хариулагчид нь асуудлаа тайлбарлаад холбогдох имэйл хаяг, social security number аа /Нэг англи, нэг монголын хэлсэн нэг хятадын нэрийг сонсоод ойлгочихно гэж юу байх вэ. Тэгээд миний хэлсэн нэрээр хэн гэдгийг нь мэдэж чадахгүй бол тэр дугаараар нь хайгаад олог гээд/ орхиод гарлаа, хариу хүлээж байхаас. Утсанд нь орхисон voice message-ийг АНУ-ын төрийн алба “анхаардаг” эсэхийг бас үүгээр мэдээд авчихъя. Мөнгөө авах дээрээ юм болохоор аягүй л бол эргэж и-мэйл бичиж гайхшруулна л даа.
За бидний паян нэг иймэрхүү.
Ямартай ч АНУ-ын бүртгэлийн сүлжээ нь өөрсдийнхөө хүмүүсийг битгий хэл бүртгэж байна шүү, овоо муу гарууд юмаа, зүгээр ч нэг бүртгэхгүй өөртэй нь холбогдолтой асуудлаар тулган шаардлага хүргүүлэх хэмжээнд байна шүү. Хүчтэй юм аа гэсэн шүү юм бодож суув.
Бишрэх, зэвүүцэх хосолсон мэдрэмжтэй энэ бичлэгээ орууллаа.
Манайх ядаж өөрийн хүнээ үнэн зөв бүртгэдэг болчих юмсан даа. 300 сая хүн толлох гэж байгаа биш дээ, 3 хүрэхгүй сая хүн тоолох гэж байж ... Сонгуулийн үеэр “харьд сурахаар болон ажиллахаар одогсод, ум ма ни бад мэ хум, бурхан бологсод нь” 2, 2 жилийн зайтайгаар тэр л нэгэн сонгуулийн өдөр үлдэгсдээ эргэж тойроод байдаг биз дээ.

Ivenhoe deal opens door for Mongolia investment

Yamartai ch neg uye bodoh n Mongol gedeg uls baidag, niislel n Ulaanbaatar gedgiig humuus mer ser gadarlahtaigaa bolchihoj (humuus gedegt n bugdiig oruulaad ch yu gehev, Baruuniihan, yalanguya Europiinhon medeed baih shig baigaa yumaa. Enuuhend baidag Taiwanuud harin manai ulsiin tusgaar uls gedegt ergelzeed baidag n jaahan tiimerhuu l baidag yum, geed yaay gehev ednii tuuhiin tuhai bolovsroliin systemiig n negent oorchilj chadahgui hoino, iim tuuh zaalguulaad baigaa ard tumniih n haranhuig gaihaltai n bish) Wallstreet soninii ene odriin dugaar deer neg n Oyu Tolgoi toirson medee, nogoo n "scene by scene" films of Asia Pacific, kino odorlogiin tuhai surtalchilgaan deer Enetheg, Singapore, Japantai zeregtseed Mongol, Tovd (Tibet)-iin zurag hevlegdsen, 2 material garsan baih yum. Baga bagaar neegdeed l baina, uuniig sain hereg gej oilgoh n zov baih.

Ene Oyu Tolgoitoi holbogdson medeeg oruulj baigaagiin shaltgaan n gevel ene medeen deer garsan zarim neg helleguudiig unshaad gadarladag (tsaashilbal meddeg, bur ahsigladag) bolchih heregtei yum bolov uu, yalanguya businessiinhen, toriin ondor alban tushaaltanguud, bolon Mongol ulsiin "shine" ireeduin gerch n boloh zaluu uye n. Jishee n landmark agreement gej yu boloh, private equity fund, windfall tax ch gedeg yum uu. Shivj oruulsan tul jijig sajig aldaa baij magadgui baih, uuchilna buizaa.

Eh survalj: Wall Street Journal October 19, By Ellen Sheng

Hong Kong - Some foreign investors hope the sprawling desert country of Mongolia will become the next big resource story, following a landmark agreement with the government to develop one of the world's biggest copper-and-gold deposits.
Earlier this month, Mongolia's government signed a deal with Canada based Ivenhoe Mines Ltd. to develop the US4$ billion Oyu Tolgoi project, marking the countries first mining privatization. The deal, in which mining giant Rio Tinto PLC is also involved through an investment in Ivenhoe, helps clear up uncertainty regarding taxation and government involvement and lays the groundwork for more foreign investment.
Mongolia, a sparsely populated, landlocked country tucked between China and Russia, has some of the world's largest untapped reserves of coal, copper and other mineral commodities. At least 24 other resource deposit are waiting to be developed and privatized. It has an estimated 62,000 tons of uranium reserves - the world's 15th largest - and total coal reserves of about 100 billion tons. In all, the Mongolian government hopes to attract $25 billion in foreign investment in the mining sector over the next five years.
So far, political and regulatory uncertainties have kept Mongolia out of the global commodities boom. Concern about the potential damage mining could inflict on the environment has also spurred the public opposition to foreign investment in the past.
Negotiations with government regarding Oyu Tolgoi dragged on for six years but finally became serious earlier this year after the government announced it would scrap 68% windfall tax on sales of copper and gold. The government also classified terms under which it can take a stake, eliminated provisions for value-added tax and clarified some issues related to resource and water use. Under the deal, the government will own 34% stake in the mine.
Keeping close tabs on the Oyu Tolgoi project, global private equity firms such as Oaktree Capital Management LP, Franklin Templeton Investments and Carlyle Group LP have talked with Mongolian conglomerates looking to develop resources and infrastructure. Sovereign-wealth funds such as Singapore's Temasek Holding Pte. Ltd. and China Investment Corp. also have shown interest.
Temasek and private-equity firm Hopu Investment Management Co. in late 2007 invested in a combined $300 million in Hong KOng Lung Ming INvestment Holding Ltd., a firm that owns a majority stake in the operator of Mongolia's Eruu Gol iron-ore project.
CIC is also in talks to invest $300 million in Lung Ming, people familiar with the situation have said. Ivenhoe's chief executive said last month that several sovereign funds had expressed interest in investing in the company.
Global banks including Credit Suise Group and Deutsche Bank AG have provided development financing for resources companies such as Mongolia Energy Corp., Lung Ming and South Gobi Energy Resources LLC.

With Mongolia, investors now have a "really good opportunity of getting exposure to the mining sector and also to get into the China Resource play," said Mandar Jayawant, who is heading up Frontier Investment and Development Partners' Mongolia fund out of Ulaanbaatar. Frontier is raising what it believes is the first-ever Mongolia-focused private equity fund.
Frontier expects its first closing with $45 million from Korean and Japanese investors early next year and aims to raise $100 million.
"It is certainly almost impossible to exagerate Oyu Tolgoi's mltiolier effect", Christopher Wood, and analyst at CLSA Asia Pacific MArkets wrote in a recent report. "Mongolia has the potential to become the ultimate high-beta play for the investment story based on China's rapacious demand for resources."
Next up after Oyut Tolgoi is Tavan Tolgoi, a six billion-ton coal deposit, where potential investors including Brazil's Vale, Peabody Energy Corp., and Chinese companies have shown interest.
Hurdles remain along the way. As in other frontier markets, the country's legal system is a source of concern. And though Mongolia has major mining deposits, private equity firms can't easily invest large sums in them.
"The most obvious near term opportunties are for small to mid-sized private equity looking to invest US $10 million to US $30 million in a late stage exploration company that could list in Hong Kong or be sold to a strategic buyer," said Robert Lepsoe, an adviser to the Mongolian government who has been given the task of setting up a sovereign-wealth fund for the country.

How to conduct better presentation?

Harvard Business Review -iin negen dugaart herhen "sain" iltgeh ve sedevt 1 iim zuil garsan baina. Onoodriig hurtel delgets ruugee harj barag unshihchaa ayddag baisan mani met n unshaad ooriinhoo bolhi noir hurgesen baidliig oorchloh geed uzej l baina. Ta ch gesen oroldood uzeerei.

Strategies for Reducing Stage Fright:
1. Understand that your listeners want you to do well.
2. Believe you know more than your audience.
3. Familiarize yourself with the setting.
4. Get to know some of the audience before you speak.
5. Prepare your message; indeed, over prepare.
6. Imagine questions that might be asked.
7. Memorize the first and last minutes of your presentation.
8. Focus on the audience, not on yourself.
9. Never tell the audience you are nervous.
10. Talk positively about your presentation to yourself.
11. Turn your energy into something positive.
12. Be flexible and adaptive during your presentation.
13. Understand that no presentation is “that important.”
14. Remember that you are not a good judge of how nervous you appear.
15. Believe compliments on your presentation.
16. Think! Plan ahead to avoid problems.

Federal Reserves Ben Bernanke on the road

Manaid l buh alba n uls toriin alban tushaal bolchidogoos bish Ben Bernanke bol end USA-iin irgenii erh ashgiig hamgaalj tov banknii yeronhiilogchiin sentiid baigaa gedgee helj baih bogood ajlaa ch sain hiij baigaa shig haragdah yum. Sayhan l balarch baisan ediin zasag ovoo sergechihseniig bodohod. Gehdee ch sayiin zambaraagui songuuliin uyeiin uls torchdiin "buyanaar" inflyatsi n erchimtei nemegdsen manai ulsad Batsukh yeronhiilogchiin udirdlaag dor Mongol banknii bodlogo n zov baisnii huchind inflyatsaa barichih shig bolloo. Bayar hurgeye, yadaj ajlaa meddeg neg ch gesen baiguullaga baidag l yum shig baina.

Harin ene songuuliin uyeer ulsiin horongoor "naaddag"iig n l boliulchihmaar baigaa yumdaa. Heden hend ch hereggui hevlemel huudas, ner devshigchdiin songuuliin campaigned ajillahchaa aydsan heden hund (nogooteiguur nogoo hediigee "saasan", hetdee alban tushaal goridson ch gedeg yum uu) tur zuuriin orlogo, bas bus urgui zardal bolgood ulsiin mongoor naadchdag; Mon olon suudal avahiin tuld "munhag ardaa" moligodood tsalin uramshuulal ene ter nemj (nogooh n daanch inflyatsind diildeed bodit orlogo n nemegdehgui shahuu) sain neriig oloh gej ediin zasgaa nuraachihaa aydaad baigaa teneg yavdliig l zogsoochih yumsan daa.

Mr. Bernanke tegeed sayiin sanhuugiin hyamral, ANU-iin tov banknaas bolon zasgiin gazriin avch heregjuulj baigaa bodlogiin talaar humuusiin asuultand hariulj baina. Ediin zasag, sanhuu, business geltgui yer n macro ediin zasag bolon sanhuugiin zah zeeliig sonirhoj baigaa olon hund boginohon hugatsaand boditoi (end tendees baahan yum unshihchaa aydaad baigaa hirnee bagtsalj oilgoj chadaagui mani met shig yumnuudad ih dajgui sanagdsan tul) medeelel avchihaar sain yariltslaga bolson baina gej bodson bolohoor upload hiichihlee.

http://www.pbs.org/newshour/video/share.html?s=news01pa98