Energy Resources CEO Battsengel talks about the company, corporate governance, TT tender bid and consortium contract, coal mining, industrial development and etc.

Манай нийгэм, эдийн засаг, Энержи Ресурс ХХК, Mongolian Mining Corporation, уул уурхайн үйлдвэрлэл, үйл ажиллагааны эрх мэдлийн хуваарилалт зэргийн талаар сонирхолтой лекц болсон байна. https://www.youtube.com/watch?v=50V7GPv7auM&feature=share

Гадны хөрөнгө оруулагчид Монголыг иймэрхүү байдлаар харж байна

Та бүхэн дэлхийд томоохон компаниудын stock, investment, business зэрэг мэдээлэлтэй холбоотой судалгаа зэргийг уншиж хайж эхэлвэл seekingalpha.com гэх вэбээс их олон мэдээлэл олддог. email дээрээ тохируулга (subscribe) хийгээд тодoрhой сэдвүүдээр мэдээллийн update аваад байж ч болно. Энгийн би л хайлт хийхэд янз бүрийн мэдээлэл энэ эх сурвалжаас гарч ирдэг, тэгэхээр дэлхийн бусад хүмүүсийн, хөрөнгө оруулагчдын энэ вэб руу хандах хандалт бас өндөр байж таарна. Саяхан гарсан 1 нийтлэлийг та бүхэнд хүргэе. Эндээс дүгнэхэд дэлхий нийт монголчуудын тэнэглэлийг гайхаж байна, гэхдээ шинэ ерөнхий сайд гарч ирж байна, мань хүн арай дөнгүүр юм уу даа гэсэн санаатай. Би ч гэсэн хэдийгээр Монгол хүн хэдий ч энэ ч бараг үнэндээ л гэж бодож сууна. Дотроос нь ганц ёгтлол тайлбарлалаа. These guys - the Mongolian government that is - are all out of options right now. The next Twitter (NYSE:TWTR) or Uber isn't coming out of Ulaanbaatar and nor is the next millionaire rapper. It's time they used what they have! Аливаа юм хөгжихийн тулд дэд бүтэц суурь нь бий болох шаардлагатай гэж боддог, биотехнологи, техник технологийн дэвшил хөгжлийн гарц гэх боловч хэдэн арван жил энэ чиглэлээр дамнаад хөгжчихсөн, үүнтэй холбоотой хэдэн тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт татчихсан дэд бүтцээ байгуулчихсан улсуудтай яаж бид өрсөлдөх вэ. Тэгэхээр нэгэнт л дараагийн twitter бий болгож чадахгүйгээс хойш уул уурхай дээрээ харин яаж аятайхан ажиллачих вэ гэдэг дээрээ ойрын хэдэн (арван) жил дээрээ фокуслах нь зүйтэй. Хажуугаар нь яахав хөдөө аж ахуй, мал махаа экспортлох асуудлаа дэмжэсхийгээд л, болж өгвөл бүтээгдэхүүн экспортлоод байх хэрэгтэй. Тэгээд хуримтлалтай болж эдийн засаг сайжрахын зэрэгцээ бусад салбаруудад хөрөнгө оруулах, их дээд сургууль, хөгжүүлэх гэж байгаа салбараа дэмжсэн судалгааны байгууллагуудтай болох, эндээсээ хамгийн анхны энгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх түүнийгээ технологи өндөр хөгжсөн улсуудад худалдах, яваа яваандаа дараа дараагийн технoлогийн алхмууд руу шилжих хэрэгтэй гэж боддог юм. Капитализмийг алгасаад социализм гэж дөвчигнөсөн улсууд бүтээгүй л биздээ. Хятад хүртэл эдийн засгаа либералчлах, төрийн оролцоог багасгах гээд л үзээд байна. Технологитой холбоотойгоор Солонгос, Японыг мэдэхгүй юм, гэхдээ Тайваньд лав л Hsinchu гэж бүх л бүтэн хот байдаг юм. Ерөнхийдөө л дандаа хагас-дамжуулагч (semi-conductor) болон компьютерийн үйлдвэрлэл дээр төвлөрсөн юм болов уу гэж бодогдсон. Их дээд сургуулиудад нь ийм төрлийн технoлогит суурилсан хичээлүүд рүү зонхилж ордог, жишээ нь бизнессийн удирдлагын хичээлүүдийн case study-д нь ихэнхдээ entrepreneurship (сүүлийн үед гэхдээ дэлхий даяараа л энэ тухай зааж байгаа л даа, гэхдээ Тайваний хувьд mid-small sized enterprise－ууд нь хөгжилд нь томоохон нөлөө үзүүлсэн гэж үздэг цаашид ч мэдээллийн технологийн хөгжилд энэ enterpreneurship их чухал гэж харж байх шиг ... ) IT суурилсан байдаг (мэдээж хэрэг дэлхийд болж өрнөж байгаа бусад case-үүдээс гадна). Тэгэхээр манайх энэ дундуур дайрч л өнгөрнө үү гэхээс алгасаад шууд том том нээлт хийчихнэ гэж би хувьдаа боддоггүй. Гэхдээ мал, хөдөө аж ахуйн гаралтай ийм төрлийн нээлт, бүтээл, үйлдвэрлэл бол харин Монголд боломж нь арай илүү байх юм болов уу. За ингээд дуусгаад саяхан гарсан тэр нийтлэлийг доор бүрэн эхээр нь орууллаа. http://seekingalpha.com/article/3082376-mongolia-is-this-guy-for-real Mongolia - Is This Guy For Real? Mongolia has a kind of raw seething grittiness to it. It is like a brand spanking new 8 liter V-10 engine with the chassis in place but the rest of the machine is a mishmash of bolted on parts, the seats come from an abandoned Lada, the interior is decorated with sun damaged vinyl from a 1960s Japanese import and somebody stuck the wrong wheels on the damn thing. The potential is there and you know that if you put your foot down, no matter the appearance it'll hop. Replace just a few parts and you'll be enjoying a whole new experience. This promises to be chaotic. When you put your foot down it may not spring like a rabbit as much as vault like a wrecking ball. That's how frontier markets tend to work. In fits and starts with enormous volatility thrown in for good measure. We have spoken extensively about Mongolia some years back, made some good money and over the last 3 years have had a number of investments literally tread water as the Government of Mongolia, fueled by a nouveau riche mentality, Hummers, and a complete misunderstanding of business, business cycles and commodity cycles, proceeded to do what all too many governments do - get in the bloody way! Asinine - adjective / as:i:nine 1. extremely or utterly foolish 2. of, relating to, or resembling an ass That pretty much sums up much of what we've seen coming out of policy decisions in Mongolia for the last 3 years. It's been painful to watch untapped potential be wasted. The pain is visible in net outflows of capital witnessed in the currency markets as FDI has shrunk by a whopping 62.4% in 2014 and the tugrik has been taken out to the woodshed (as can be seen in the USD/MNT chart below). That untapped potential is nothing short of massive, and yet here we sit 3 years on from what can only be described as a complete and utterly foolish political and economically disastrous mismanagement of the two most important projects that the country currently has. Namely the enormous Oyu Tolgoi (OT) project (the photo of the mine site is below) which is the largest financial undertaking in Mongolia's history and is expected upon completion to account for more than 30% of the country's GDP. Copper production is expected to reach 450,000 tonnes annually from this one project alone! Then there is Tavan Tolgoi, one of the world's largest untapped coking and thermal coal deposits with an estimated 6.4 billion tonne resource deposit. When one considers the tiny population of just 2.8 million people and a GDP of just $11.52 billion you quickly get a sense of what an impact the revenues from projects such as these can really have on such a tiny economy. This missive isn't about belaboring dumb decisions but rather to look at what seems to be a new dawn. We keep a close eye on the country and have networks constantly feeding us information on the ground. What they're telling us is that change is afoot. The new prime minister has been making some waves after coming to power. Very positive looking waves. He has rapidly fired some 1,600 government officials, scrapped a slew of government welfare programs and slashed costs at others. Most importantly he has moved to resolve the dispute over OT. This is easily the largest single thing the government can do right now to restore confidence for foreign investors. A resolution on this will have profound effects to the economy. Consider that there is a broad coalition of international banks who have devoted funds to the OT project. These funds have been put on hold while the government does battle with Rio Tinto (NYSE:RIO), the developer of the OT project. As long as the OT project remains in dispute these banks will not finance any other Mongolian projects. There are dozens of other projects all of which are being held up by this dispute. If that bottleneck is broken we'll likely see the blood begin to flow through the economy once again. The prime minister recently put out an address to the people of Mongolia which I managed to get a translated version of from a friend in Ulaanbaatar. I recommend reading the entire document here. Some excerpts from the article I've copied below for brevity. We have abused politics beyond comprehension in the last three years. We thought the mining commodities price would always be high, we became too arrogant with the little success we had, we believed that the rest of the world wouldn't affect us, as if we were aliens. As a result, our hands became tied by our political dispute, which doesn't bring food to our tables. A prime minister admitting that his government has been arrogant and has screwed things up? Am I reading this correctly? Next topic that I will touch on is price liberalization. One of the favorable measures that Mr. Byambasuren's Cabinet took for the development of Mongolia 24 years ago was liberalization of prices and tariffs on products. Today we must finalize and conclude these measures by further promoting classic market economic conditions. Currently the prices of energy, flour and wheat, oil and oil products are being manipulated by the Government, which sets an unhealthy pattern. By controlling prices on energy we are holding back economic growth and industrial development. Instead of exporting energy, we are barely making ends meet with energy imports. During the last 40 years we have only undertaken extension work on two power plants, but no new plants have been built. And then there is this little beauty Unfortunately government entities and the agriculture support fund have started to get too involved in private sector businesses, whereas the subsidy policy became obsolete, production of wheat exceeded demand by 2.5 times. Market-based healthy competition would have taught them to perform their work on fields and not on Chinggis Square. Therefore, the Ministry of Food and Agriculture is to thoroughly study agricultural companies' proposals and begin pricing their products according to market principles, starting from this year. Allowing the market to set prices, reducing tariffs, acknowledging that government has been doing more harm than good. I'd better check to see that he's not been subscribed to Capitalist Exploits. The Mongolian Stock Exchange management will be restructured and operated by the London Stock Exchange. MIAT will be restructured with domestic and international partners and management, we will also renew the civil aviation structure, and we will operate and develop state-owned enterprises under the model of Singapore's Temasek. Once again, I encourage intrepid investors to read the entire translated transcript. While I've not done so yet I've been considering picking up some Turquoise Hill (NYSE:TRQ) at these prices (chart below). A good friend of mine mentioned to me that he's long a ton. He's been right often enough to get my attention. If we get a resolution we're likely to see this move first as it's the most liquid play on the OT project. These guys - the Mongolian government that is - are all out of options right now. The next Twitter (NYSE:TWTR) or Uber isn't coming out of Ulaanbaatar and nor is the next millionaire rapper. It's time they used what they have!

Бидний хэсэг монголчууд хэрэлдэж байх зуур ...

Өнөөдөр Аанхаа гэдэг нийтлэлчийн "адилхан л бацаан байсаншд" (http://aanxaa.niitlelch.mn/content/6958.shtml#.VTXLTZ4ZGZo.facebook) гэдэг нийтлэлийг уншаад бичмээр санагдлаа. Уншаад бичээд, дотор нь ороод ирэхээр хэн нь хэн бэ гэдгээ мэдэрсэн тухайгаа бичсэн байна. Би ч мөн адил зүйл мэдэрсэн хүний хувьд үзэл санаагаа хуваалцахаар шийдлээ. Сүүлийн үед блогт юм нэмсэнгүй. Гэхдээ магадгүй бодит амьдрал дээр зах зээл, эдийн засаг, бизнесс, бодлого тодорхойлогч нар бидэнд хэрхэн нөлөөлсөн, нөлөөлж болох тухай тодорхой хэмжээний ойлголт мэдээлэлтэй болж эхэлж байна, цаашид ч суралцсаар байх биз. Тэр хирээр манайд юу хэрхэн нөлөөлж байгаа вэ гэдэг дээр толгой гашилгаж суугаа хүмүүстэй холбогдох, санал бодлоо солилцох боломж нээгдэх юм уу гэж бодлоо. Манай улсын эдийн засаг удааширч байна. Яагаад вэ гэдэг асуултад өөрийнхөөрөө хариулах гээд оролдоод үзье. 2008 оны дэлхийн эдийн засгийн хямрал АНУ-н subprime mortgage-с болсон, дэлхий хямарч нилээн юм болсон. Урд хөрш маань ч хямарсан, мэдээж судалгаа стастик байгаа, гэхдээ түүнийг алгасаад бидэнд хэрхэн нөлөөлөв гэдэг дээр төвлөрье. Хятад улс хямралаас өөрсдийгөө гаргахын тулд зах зээлдээ 4 триллион юань (USD $570 billion)( гооглдвэл энэ талын мэдээлэл нилээн бий) доллар оруулаад үйлдвэрлэл нь идэвхжээд, эдийн засгийн хурд нь өсөөд хажууд нь байсан түүхий эд экспортлогч манай эдийн засаг сэвхийтэл босч ирээд түүхэндээ байгаагүй өндөр хурдлав. Тэд эдийн засгаа тэлснээр бид ч хямралыг нэг их айхтар мэдрээгүй өнгөрсөн. Энэ их барилгажилт, бүтээн байгуулалтыг дагаад эдгээрт хэрэглэгддэг төмрийн хүдэр, коксжих нүүрс, зэс болон бусад эрдсийн үнэ гэрлийн хурдаар өсөв. Энэ үетэй зэрэгцээд эдгээр түүхий эдийн гол нийлүүлэгч болох Австрали улсад 2008 болон 2010-2011 онуудад томоохон үер болов. Уурхайд нь усаар дүүрч, усанд живсэн том том ачааны машинууд, нүүрс тээвэрлэдэг төмөр замын даланг нь ус урсгаад аваад явсан дүр зургууд харагдаж байв. Ингээд коксжих нүүрсний үнэ хаданд гарч, Хятадын худалдааны компаниуд Монгол руу уралдацгааж, байнга ийм байх мэт санасан хөрөнгө оруулалтын банкууд дэлхийгээр хэсч коксжих нүүрс, төмрийн хүдрийн ордууд хайн их хэмжээний хөрөнгө оруулалтууд хийв. Эдний нэг болох Монгол улсын Таван Толгой гэдэг орд 2010-2011 онуудад *од* болов. Олон ч олон улсад алдартай компаниуд тэндэрт оролцох санал өгч, манай улсын иргэд болон улстөрчид бас үүнийгээ дагаад нилээн хаданд гарцгаав. Гэхдээ цаг цөвүүн болоход энд тэнд хөрөнгө оруулаад дэмий юм байна гэдгийг ч тэдгээр компаниуд ойлгож, зарим нэг үнэтэй ордууд авсан компаниуд хөгжүүлж чадахгүй уурхайгаа хямд үнээр зараад төслүүдээсээ татгалзаж эхлэв. Жишээ нь цагийн сайханд 3.7 тэрбум доллараар авсан уурхайгаа Рио Тинто 50 саяар зарав. (http://www.mining.com/rio-tintos-3-7bn-mozambique-coal-business-sold-for-50m-72265/) Таван толгойд хөрөнгөө оруулчихаагүйдээ баярлаж суугаа хэдэн компани байгаа бол, дээрээс нь ийм төр засагтай, хөрөнгө оруулалтуудыг хаана бооно, хавчиж ялгана. Муу муу гээд байгаа хамар доороо байгаа Хятадуудыг үзэн ядаад байдаг гэтэл Хятадын хөрөнгө оруулалтыг дэлхий даяараа л "гуйлгачилж" байна. Ажиглаж байгаа хүний хувьд хэлэхэд хамгийн их уул уурхай хөгжсөн Австрали сүүлийн үед хамгийн их хөрөнгө оруулалтыг Хятад болон Энэтхэгээс татсан байдаг. Учир нь үндсэн хэрэглэгч нар нь эдгээр улс тул нэг талаасаа өөрийнхөө худалдан авалтыг баталгаажуулж авч байна. 2015 оны 4 сард Бээжин хотноо болсон Coaltrans China хуралд, Японы Сожиц компанийг төлөөлж ирсэн (Сожицын Австрали дахь уурхайн гүйцэтгэх захирал Австрали хүн Хятадын компаниудыг Австралид ирж хөрөнгө оруулаачээ гэж хурлын индэр дээрээс зарлаж байх юм. Сонин санагдсан шүү. Хөрөнгө оруулалт муу биш, гол нь тэр нь тухайн орныхоо хууль тогтоомж, дүрэм журам нь тодорхой, тэр хууль дүрмээ сахиулж чаддаг л байх хэрэгтэй юм уу даа. Гэтэл манайд эдгээр нь тодорхойгүй, амархан өөрчлөгддөг, төрийн албад, улс төрчид гээд зовлон их. За хөрөнгө оруулалт тусдаа сэдэв тул ингэсгээд орхилоо, дараа энэ тухай бичнэ гэж бодоод ... Гэтэл өнгөрсөн хэдэн арван жил эдийн засгийн огцом өсөлттэй байсан хятад улс цаашид энэ эрчээр хурдлах боломжгүй болов. Засгийн эрхийг авсан улстөрчид ч мөн эдийн засгийг цаашид тогтвортой (гэхдээ одоогийнхоос удаан) өсгөнө гэх зүйлийг ярих болов. Эдийн засгийн хурдыг удаашруулж 7%-д барих, үүнд тохирсон мөнгөний бодлого хэрэгжүүлж эхэлснээр эдийн засагт үзүүлэх нөлөөлөл, агуулгаараа хамгийн том салбар болох барилга, үл хөдлөх хөрөнгийн салбар огцом удааширч үүний үр дүнд борлуулалт багасаж үнэ унав. (ghost city олноор төрөх болов) 2014 оны сүүл, 2015 он гарсаар эдийн засаг хэт удааширлаа гэж үзсэн тул бодлогын хүүгээ төв банкнаас хэд хэдэн удаа мөн моргейжийн хүүг бууруулах, анхны болон 2,3 дахь байрны худалдан авалтад шаардагдах down payment-ийг бууруулах хэд хэдэн арга хэмжээ авлаа. Гэхдээ хараахандаа барилгын салбарт, үнэд нөлөөлсөн нөлөөлөл бага байна. (Мэдээж дан ганц барилгын салбар энэ бүгдийн шалтгаан болоогүй гэхдээ хамгийн том нь гэдгийг анхаараарай.) Барилгын компаниудын нөхцөл хүндэрч эхэлснээр үүнийг дагаад сүүлийн хэдэн жилүүдэд тогтмол бөгөөд эрс өсөлттэй байсан гангийн зах зээл 2014 оноос удааширч зарим тохиолдолд үйлдвэрлэл хэрэглээ зэрэгт удаашрах шинж тэмдэг 2014 оноос ажиглагдав. 2015 он гарсаар ган, коксын экспортоос бусад бүгд уналттай болов. Ган, кокс, коксжих нүүрс, төмрийн хүдрийн үнэ, үйлдвэрлэл, хэрэглээ гэх мэт. Хятадын Гангийн үйлдвэрүүдийн холбооны дэд ерөнхийлөгч нь Хятад улсын үйлдвэрлэл болон хэрэглээ 2014 онд дээд цэгтээ хүрсэн цаашид унах болно гэж хэд хэдэн удаа мэдэгдэв. Энэ мэт нөхцлөөс цагийн сайханд 2011 онд спот 360 ам доллар гарч байсан коксжих нүүрсний үнэ унаж Австралийн зүүн эрэг дээр 90 ам доллар болтлоо 4 дахин унав. Төмрийн хүдэр мөн 2011 онд 200 доллар луу дөхөж явсан бол саяхан Австралийн зүүн эрэг дээр 45 ам доллар болтлоо 4 дахин буув. Энэ завсар борооны дараах үүл мэт олширсон худалдааны компаниуд дампуурах нь дампуурч, дампуураагүй нь удааширч, үйл ажиллагаа нь эхэлсэн болон эхлээгүй уурхайнуудын олонх зогсов. Одоогийн Хятадын дотоодын үнэ болон дэлхийн зах зээлийн үнээр Хятадад болон дэлхийд ашигтай ажиллаж байгаа нүүрсний болон төмрийн хүдрийн тун цөөн уурхайд үлдэж байна. Миний л мэдэхийн 2009 оны 34 сая тонн импортолж 2013 онд 75 сая тонн хүртэл өсч байсан Хятадын коксжих нүүрсний импорт 2014 онд 62 сая тонн болтол буурсан ба он гарсаар мөн жилийн бууралттай гарсан. Эрдсийн судалгаагаар алдаршсан Macquarie bank энэ хэмжээг мөн цаашид тогтмол буурна хэмээн тооцоолж байна. Сүүлийн үед хэвлэл мэдээллээр их л яригдаж байгаа ч нийт массын ухамсарт хүрч байна уу үгүй юу гэдэг нь эргэлзээтэй нэг асуудал байна. Монголчуудыг сүүлийн хэдэн жилд уул уурхай нь тэжээсэн (мал аж ахуй биш, бусад үйлдвэрлэл биш, уул уурхай) цаашид ч энэ уул уурхай нь тэжээнэ. Томоохон татвар төлөгчид нь ихэнхдээ л уул уурхайн компаниуд байна. Мэдээж эдийн засгаа солонгоруулах хэрэгтэй, гэхдээ тэр болтол муу хэлэгдсэн уул уурхай л тэжээнэ. Энэ уул уурхайгаас орж ирсэн мөнгөө хуримтлуулна, бусад салбарт хөрөнгө оруулна, тэгж байж солонгорно. Гэтэл энэ уул уурхай нь өөрөө явсаар явсаар Хятадууд байр худалдаж авах уу үгүй юу гэдгээс хамаарах гээд байна. Тэгэхээр хүссэн хүсээгүй энэ чиглэлд анхаарал хандуулах, судалгаа ойлголттой болох, Хятадтай харилцаагаа сайн байлгах хэрэгтэй нөхцөлд тулгаж байна. Нүүрс, төмөр унаа л биз бусад нь байгаа юм чинь гэж магадгүй. Гэтэл зэсийг ч гэсэн бараг 100% хятад руу экспортолж байгаа гэдгийг санагтун, байшин барихаа боливол зэс ч хэрэглэгдэхээ болино гэсэн үг. (Монголын статистикийн төв газраас гаргаж байгаа судалгаанд Монголын гадаад худалдааны хэсэг гэж байгаа, тэгэхээр бид юу экспортолж ямар орлого олж байгаа тухай дараа нь дэлгэрүүлж болох юм.) Хятадын эдийн засаг яах нь вэ, эрдсийн үнэ яах вэ гэдэг дээр манайхан уг нь чих тавьж байх хэрэгтэй санагддаг, манай эдийн засаг яах вэ гэдэг нь одоо тэндээс хамаараад учраас ... Нэгэнт уул уурхай тэжээж байгаа, ойрын ирээдүйд тэжээх юм бол яаж энэ салбараа сайжруулах вэ гэдэг дээр анхаарах хэрэгтэй. Ухаантай хүн бусдын алдаанаас суралцдаг, тэнэг хүн өөрийн алдаанаас суралцдаг гэх. Бид ч нэрвүүлж хямарч байж л ухаарах улс юм даа. Уул уурхайд тулгуурласан эдийн засагтай улс юм бол тэрнийгээ экспортолж мөнгө олдог юм бол түүнийгээ гаргах дэд бүтцээ л ямар нэгэн аргаар хурдхан байгуулах ёстой санагдах юм. Өчигдөр ч хэрэгтэй байсан, өнөөдөр ч хэрэгтэй байна, маргааш ч хэрэгтэй л байх зүйлийн нэг. Дорж нь экспортлоно уу, Дулмаа нь экспортлоно уу, экспортолж л хэдэн төгрөг олох гээд байгаа юм бол яадаг ч байсан дэд бүтэц хэрэгтэй. Яагаад гэвэл өртөг зардлыг бууруулж, өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлдэг зүйл бол дэд бүтэц. Түрүүн хэлсэнчлэн нөхцөл хүнд байгаа тул одоо дэлхий дээрх бүх төмрийн хүдэр болон нүүрсний уурхайд зардлаа бууруулж өөрсдөдөө амьдрах орон зайг үүсгэх гэж оролдож байна. Хямралтай энэ хэдэн жилд ч гэсэн Австрали гол нүүрсээ гаргадаг боомтынхоо хүчин чадлыг нэмсээр байна. (Дэлхийн хамгийн том коксжих нүүрс экспортлогч BHP Billiton өөрийн эзэмшлийн уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлж байна.Hay Point боомтын жилийн нэвтрүүлэх хүчин чадлыг 44 саяаас 55 сая тонн болгохоор ажиллаж байна) ОХУ урт хугацаандаа Хятадад нүүрсээ гаргаж л байвал сайн гэдгийг мэдэж байгаа учраас алс дорнодын боомтуудаа өргөтгөж байна. Өөрсдийн уурхайдыг дэмжиж төслийн санхүүжилтүүд олгож байна. Хятадад нүүрсний тээврийг нэмэгдүүлэх төмөр замын дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт хийгдэн гол гол нүүрсний ордуудаас үндсэн хэрэглээ бүхий газрууд руу тээврийн хүчин чадлыг нэмсээр байна. Манай шинэ өрсөлдөгч гэгдэж байгаа Мозамбикийн Моатизэ уурхайгаас далайн боомт хүртэл 900 км төмөр зам татаж, Накала боомтод мөн 20 сая тоннын ачиж буулгах хүчин чадал бүхий усан онгоцны боомт байгуулж байна. Дэлхийн уул уурхайн эхний хэдэд толгой цохидог өөрсдийн тээврийн зардлаа бууруулахын тулд анх удаа 400,000 тоннын даацтай Valemax гэдэг усан онгоц захиaлгаар хийлгэсэн. (Австрали болон бусад далайн тээврээр эрдэс экспoртлогч улсуудтай өрсөлдөхийн тулд) гэтэл үүнийг нь Хятадын эрх баригчид өөрсдийн боомтод буулгахыг зөвшөөрөөгүй тул эрх ашгийг хамгаалахын тулд ерөнхийлөгчийн хэмжээнд айлчилж зөвшөөрүүлэх талаар ярилцаж байна. Төр засаг нь өөрсдийн хувийн хэвшлээ ингэж дэмжиж байна. Гэтэл манайд 2008 оноос эхлээд экспорт эхлэхэд л төмөр зам барих гэхэд эсэргүүцсээр 2015 хүртэл саатуулчихсан, дахиад хэдэн жил ч саатах юм байгаа бол. Цаад талаасаа төмөр замын шугам нь бэлэн байхад саатуулсаар л байх юм. Уг нь энэ орчихсон бол өртөг зардал, нэвтрүүлэх хүчин чадал зэрэг нь шал ондоо байх байсан юм. Гэтэл улстөржилт, нийтлэлч Аанхаагийн хэлдгээр мэргэжлийн бус хэдэн нөхөр орж ирж мэдэхгүй сэдвээрээ толгой угаагаад салбарыг самарч байгаагийн улмаас хамаг юм зогсоод удаашраад байна л даа. (Энэ асуудал явсаар явсаар засаглалтай холбоотой асуудал болж дуусах учраас энэ тухай жичэд нь бичихээр үлдээлээ. Товчхондоо бол "юм үзээгүй Монголчуудад" ардчилсан засаглал хэрэггүй, 1 дарангуйлагч байх хэрэгтэй юм уу гэсэн дүгнэлтэд хүрээд байгаа. Ардчилал бол анархизм биш, үндэсний эрх ашиг гэдэг нь цээжээ дэлдээд эх оронч гэж орилохоос өөр юм гэдгийг ихэнх массаараа ойлгодог болсны дараа ардчилсан нийгэмд шилжих нь зүйтэй юм уу гэж бодогдоод байгаа.) Урд хөрш маань үйлдвэрлэлээ нэмэхээ байдаг юм удаахан шиг бууруулаасай гэж залбирах л үлдэх шив дээ. Хэрвээ хятадын барилгын салбар нь удааширснаар гангийн үнэ, үүнийг дагаад коксжих нүүрс болон төмрийн хүдрийн үнэ 2008 оны хямралын үеэс ч доошоо ороод байна. Хятадын зүүн эрэг дээр хүргэж ирсэн (CFR China) 62% агууламжтай төмрийн хүдрийн үнэ spot 50 ам доллараас доош уналаа (2015 4 сарын 1), дунд дэгдэмхийтэй mid volatile коксжих нүүрсний үнэ (манай таван толгойн ордны нүүрстэй ойролцоо чанартай) 95 ам доллар (2015 4 сарын 2) болоод байна. 2012 оны 2 дугаар хагасаас хойш тасралтгүй унасаар л байна. Хэрвээ хятадын барилгын салбар сайжрахгүй бол дотоодын эрэлт, хэрэглээ нэмэгдэхгүй, гангийн бүтээгдэхүүнүүдийн экспорт нь түүхэндээ байгаагүй их болсон бөгөөд (2014 оны байдлаар 94 сая тонн, энэ нь дэлхийн гуравдагч том үйлдвэрлэгч орон болох АНУ-ын жилийн үйлдвэрлэлийн хэмжээнээс их) дэлхийн улс орнууд хятадаас импортлох гангийн бүтээгдхүүнүүдэд импортын татвар тавиулахаар хөөцөлдөж байна. Тэгвэл манай улсын экспортын хэмжээ өсөлттэй байгаад байгаа хэдий ч орлогын хэмжээ буурсаар байна, тэрнийг дагаад төсөв багасна, хямрал хэцүүдүүлнэ. Гэтэл яг энэ үед хөрөнгө оруулалт хийхээр орж ирж байгаа хөрөнгө оруулагчдаа угтаж байгаа байдлыг н хараад байгаарай, нийт хувьцаа эзэмшигчдийн гарын үсэг байхгүй байна гэнээ. За за тоймлоход манай эдийн засаг Хятадын үйлдвэрлэл, хэрэглээнээс маш их хамаарч байна, гэтэл зах зээл хямраад 2008 оны хэмжээнд хүрчихлээ, ер нь л тун хэцүүдэж байна. Бүгд арга саам сүвэгчилэх гэж ядаж байхад, өрсөлдөх чадвараа дээшлүүлж байхад манайхан гэдсэндээ хөлөө жийлцсээр, энэ зуур бондын төлбөр төлөх хугацаа болон сонгууль ойртсоор л, УИХ - ын дарга нь тэнэгтсээр л ...

Монголын эрчим хүчний нүүрс Хятадад борлогдох уу

Өмнө нь хэдэн зуун сая тонн нүүрсний ордтой, нэг улсын нүүрсний нөөцийн хэмжээ тэдэн биллион гэдэг тоо харж байснаас нэг улсын нэг аймгийн олборлолт жилийн 1 тэрбум тонн, эсвэл нөөц нь 2 триллион тонн гэсэн зүйлс харж байсангүй. Манай хэдэн эрх баригчид Таван Толгойгоо эргэлтэд оруулах гэсээр байтал Хятадууд хойд мужийнхаа төмөр замын сүлжээгээ манай хилээс алсхан татчих вий дээ.

China's Inner Mongolia coal output hit 908 mln tonnes in Jan.-Nov. period

The coal output in China's largest coal producing region, Inner Mongolia, rose 26.6 percent year-on-year to 908 million tonnes in the first 11 months of the year. The output in November was 94.1 million tonnes, up 18.1 percent year-on-year, the autonomous regional economy and information technology commission said in a statement
Thursday. The northern Inner Mongolia autonomous region had proven coal reserves of 741.4 billion tonnes, the largest nationwide, at the end of last year. It surpassed neighboring Shanxi province to become the largest coal producing region last year with an annual output of 782 million tonnes. Shanxi's coal output reached 790 million
tonnes in the Jan.-Nov. period, an annual increase of 18.6 percent, according to the provincial statistics bureau. The November output rose 15.3 percent to hit a monthly record of 80.8 million tonnes due to a spike in the demand for the fossil fuel to power generators and provide heating in winter.

Source: Xinhua

Asia's largest coal reserve discovered in China's Xinjiang
China has discovered an 89.2-billion-tonne coal reserve at Sha'er Lake in northwest Xinjiang Uygur autonomous region, which experts say is the largest of its kind in Asia. "We have submitted an exploitation plan for the superlarge coal field to the central authorities. Once approved, the exploitation will officially begin," Wei Cheng, deputy director of the Sha'er coal field excavation headquarters, said Thursday. Prospecting experts have spent a year calculating the coal field's reserves,Wei said. "The coal's quality is fine, with low sulphur, low phosphorus, low
ash, high caloricity and relatively fewer harmful elements," he said. Reports estimate there are coal reserves of over 2 trillion tonnes in Xinjiang, or about 40 percent of China's total coal reserves.

Source: Peoples Daily

"Bluff"tdag Battulga vs. "Fact"dag Battsengel

Х.Баттулга: ҮЗХ дүгнэх биз

-Уржигдрын Засгийн газрын хуралдаанаар яригдсан асуудлаас юуны өмнө тодруулмаар байна. “Эрдэнэс Тавантолгой” уурхайн нүүрсийг нэг тонныг нь 70 ам.доллараар зарах гэрээ хийж байгаа талаар хуралдаанаар яригдсан юм уу. Зах зээл дээр нүүрсний үнэ үүнээс хавьгүй өндөр байгаа шүү дээ?

-Яг 70 ам.долларын тухай яриагүй юм. “Эрдэнэс Монгол” компанийн IPO-г хийж, хувьцааг нь бирж дээр гаргах асуудал яригдсан. Ямар ч уул уурхайн компанийн хувьцааг бирж дээр гаргахад тэр уурхай байгаа улсын хууль эрх зүйн орчин, дэд бүтцийг нөхцөлийг дагаж хувьцааны үнэ өсч, буурдаг. Гэтэл Төрийн өмчийн хороо, “Эрдэнэс Монгол” компани юу хийгээд байна гэхээр Тавантолгойн нүүрсийг урьдчилсан гэрээгээр зараад, авсан мөнгөнөөсөө иргэдэд тараах маягтай юм сэдэж байна. Зүй нь нүүрсээ ахиу үнээр, их хэмжээгээр зарах гэрээ хийгээд, мөнгөөр нь дэд бүтцийн төслүүдээ санхүүжүүлээч гэдэг саналыг л би тавьсан юм.

-Тавантолгойн уурхайгаас нүүрс олборлож эхлээгүй байгаа ч урьдчилаад нүүрс зарах гэрээ хийж байгаа. Ер нь энэ нөхцөлдөө шахагдаад хямд үнээр гэрээ хийсэн байж магадгүй гэсэн хардлага байгаа юм л даа?

-Магадгүй биш ээ. Хийчихсэн! Ухаахудагийн уурхайтай хийсэн гэрээг нь дуурайгаад “Эрдэнэс Монгол” компани бас 70 ам.доллараар гэрээ хийчихэж байгаа юм. Өнөөдөр зах зээл дээр хүрэн нүүрс 110 ам.доллар, коксжсон нүүрс бол 300-350 ам.долларын үнэтэй байна. 40 доллар хаачив? Энэ бол хулгай. “Ард түмний өмч-өөс” хумсалж, хулгайлж байгааг л би шүүмжилсэн. Харамсалтай нь Засгийн газрын хуралдаан дээр дэмжлэг авсангүй. Уг нь санаж сэрээд явмаар юм.

-Төрийн өмчийн Тавантолгойгоос хулгай хийгээд нүүрсийг нь хямдаар зарж болдог юм байж. Тэгвэл хувийн хэвшлийн Ухаахудаг коксжсон нүүрсээ яагаад тийм бага үнээр зарж байгаа юм бол. Аль болох ашгийн төлөө явна биз дээ?

-Ухаахудагийн 70 ам.долларын үнэ чинь хуурамч үнэ. Хилийн цаана өөр үнэтэй, давхар гэрээ хийгээд 40-50 долларын зөрүүг Монголын татварын албанд бүртгэлгүй дансаар авдаг. Монгол Улсдаа бол 70 ам.доллараар борлуулсан гэдэг хуурамч гэрээгээ үзүүлээд, тэр үнээрээ татвар төлдөг. 2010 онд Монголын компаниуд 15 сая тонн нүүрс Хятад руу борлуулснаас ердөө 200 сая ам.долларын татвар авсан гэж байгаа. Энэ бол Европын хөлбөмбөгийн клубын нэг тамирчны л үнэ ш дээ. Уул уурхайд нүүрс голлох салбар болсон гээд байдаг, гэтэд иймхэн мөнгө төсөвт орж байна. Тэрнийг нь төр засаг нь хараагүй юм шиг дүр эсгээд сууж байж болохгүй. Монгол улс нүүрсийг Австралиас илүү их хэмжээгээр Хятад руу экспортолсон гэж байна. Австралийн төсөвт нүүрснээс хоёр тэрбум гаруй доллар орчихоод байхад илүү ихийг зарсан Монголын төсөв орж ирж байгаа юм байхгүй. Энэ бол хий хөөс. Маш аюултай. Ерөнхийдөө баялгийн хуваарилалт хэдхэн хүн дээр төвлөрөөд “1-ийн эсрэг 99” гэдэг эхэлж байна. Өнөөдөр дэлхий хавтгай болчихлоо. Лондонд амьдарч байгаа хүн, энд амьдарч байгаа хүн хоёр ав адилхан нөхцөл, мэдээлэл, сэтгэл зүйтэй. Тэнд баялгийн тэгш бус байдалд бухимдахдаа ядуус бослого гаргасан. Улаанбаатарт тэрэн шиг бослого гарвал манай хөгжил 15-20 жилээр ухарна. Египет, Ливи, Сири, Судан, Европын зарим оронд ямар үйл явц өрнөж байна? Бүр Нью-Йоркт баялгийн тэгш бус байдалд эгдүүцэж жагсаж эхэллээ. Эргэн тойронд ийм үйл явц саяхан, жилийн өмнө, сарын өмнө, долоо хоногийн өмнө болоод байхад бид сайн эргэцүүлэх л хэрэгтэй юм даа.


... -Төр муу менежер гэдэг. Нэг үгээр бол Засгийн газар. Төрийн ажил үр ашиг муутай, хувийн хэвшлийн ажил жинхэнэ зах зээлийн утгаараа сайхан явдаг гэсэн ойлголт байдаг. Энэ л жишгээр Засгийн газар яваад байна уу.

-Ухаахудагийг эзэмшиж байгаа Хятад-Монголын хамтарсан компани яг таны хэлээд байгаа шиг гомдлыг байнга гаргадаг. Төр юу юм бэ, засаг юу юм бэ. Бид л хийнэ гэж. Энэ компани сүүлдээ хийхгүй ч юмгүй боллоо. Утаагүй зуух, хүүхдийн памперс ... Үнэн хэрэгтээ бол энэ компанийн бүх ажлыг төр бэлдэж өгдөг, бэлдүүлдэг ч гэж болох байх. Тендер бол төрийн өгч байгаа зууш шүү дээ. Тэгэхээр энэ компани уг нь төрдөө гомдоллоод байх хэрэггүй байгаа юм. Төр бүх юмыг нь хийж өгсөн. Спирт бал бурмыг авахдаа төрөөр түшүүлсэн, Ухаахудагийн дөрвөн хувийг авч өгсөн нь бас Төр. Тавантолгойг татвар төлөгчдийн мөнгөөр л төр нөөцийг нь 1970-аад онд тогтоосон. Тэрнээсээ тэдэнд өгсөн. Ухаахудагийн нөөцийг өнөөдрийн үнэлгээгээр тооцоход дөрөв биш харин нийт нөөцийн бараг 40 хувийг нь тэд авчихсан л байгаа байхгүй юу. Дөчин хувийг нь дөрөв, таван гэр бүл авчихсан. Үлдсэн нь 2.7 сая иргэнд ногдох маягийн байгаа. Нэг төрийн бус байгууллага энэ талаар тооцоо хийгээд ард түмэнд Ухаахудагийнхаас хэдэн мянга дахин бага мөнгө ногдохыг бодоод гаргачихсан мэдэгдэж байсан. 96 хувьд нь дөрвөн хувиас бага ашиг ногдоно. Тэд Ухаахудагийн нөөцөөр Хонконгийн биржээс дөрвөн тэрбум долларын хөрөнгө босгожээ. Гэтэл бидэнд байгаа 96 хувийг Дэлхийн банк болон бусад олон улсын санхүүгийн байгууллагууд 15 тэрбум доллар гэж үнэллээ. Уг нь энгийн тоо бодоход дөрвөн хувь нь дөрвөн тэрбум болсон юм бол 96 хувьтай бид 96 тэрбумтай л болох ёстой доо. Гэтэл . . . Энэ бол тун шударга бус. Ухаахудагийнхан жинхэнэ ёсоороо нөөцийн дөрвөн хувиа л аваад бусдыг нь ард түмэндээ буцааж өгөх ёстой. Ухаахудагийн төмөр зам барих шийдвэрийг хэн гаргасан юм. Төр. Эрчим хүчний шийдвэрийг нь хэн гаргаж өгсөн юм. Төр. Тэдний ажлыг төр засаг бүх ажлаа хойш тавиад л хийж байгаа. Том Тавантолгойн хувьцаа уг нь тэднийхээс түрүүлж гарах ёстой, гэтэл байдаггүй. Засгийн газрын сайд нарт Ухаахудагаас орон сууц өгчээ. Тэрний нэг нь сая Н.Энхбаярын хэрүүлээр тодорхой боллоо. Ц.Нямдорж тэднээс тансаг байр авч, тэрийгээ түрээслэдэг гэж хэллээ. Одоо бусад сайд нарынх нь авсан зүйл тодорхой болох байх. Хувийн компанийн ажлаас төрийнх хоцроод яваад байдаг. Энэ нь ойлгомжтой, зохион байгуулалттай шүү дээ.

Одоо Энержи Ресурс компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Батцэнгэлийн ярилцлагыг хүргүүлье.

“Монголчууд бид ажиллаж чадна гэдгийг харуулах зорилготойгоор Энержи Ресурс компанийг байгуулсан”

Сүүлийн үед уул уурхайн чиглэлд үйл ажиллагаа явуулж буй компаниуд болон ашигт малтмалын орд газруудаас олж буй ашиг орлого, үнэлгээтэй холбоотой, ташаа утгатай мэдээллүүд гарах болсон. Тодруулга авахаар Энержи Ресурс ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Г.Батцэнгэлтэй уулзлаа.

-Ухаа Худагт үйл ажиллагаа явуулдаг Энержи Ресурс компанийг өнөөдөр мэдэхгүй хүн байхгүй байх. Гэтэл сүүлийн үед танай компанийг нүүрсээ хил дээр нэг үнээр зараад, хилийн цаана давхар гэрээгээр зараад, илүү олсон ашгаа улсын татварт бүртгүүлдэггүй гэх мэтээр ярьж байна. Энэ хэр бодитой мэдээлэл вэ?
-Манай компанийн хувьд олон улсын хөрөнгийн зах зээлд бүртгэлтэй, нээлттэй компани учраас хагас жил тутам санхүүгийн тайлангаа олон нийтэд нээлттэй гаргаад явдаг. Эдгээр тайлангууд дээр жилийн туршид ашиг, борлуулалтын орлого, татварын хэмжээ ямар байсан бүгд нээлттэй бичигдсэн байгаа, хэн ч хараад, нягтлаад үзэх боломжтой тул илүү тайлбар хэрэггүй биз ээ. Тайлан дээр бичигдсэн бүх тоо, дүн мэдээ Монгол Улсын татварын алба, гаалийн мэдүүлэгт бүртгэгдээд шалгагдаад явсан учир хөдөлшгүй, маргаангүй гэдгийг хэлэх нь илүүц байх. Яг тодорхой үнийн тухайд гэвэл бид нэг тонн түүхий нүүрсийг ойролцоогоор 95 ам.доллараар борлуулж байна. Нүүрс баяжуулах үйлдвэр маань ашиглалтад орсноор энэ оны 6-р сараас эхлэн бид баяжуулсан нүүрсийг тонн тутамд ойролцоогоор 155-160 ам.доллараар борлуулж байна. Энэ бол нэмүү өртөг шингээж, илүү үнэд хүргэж байгаа хэлбэр. Гэхдээ нэмүү өртөг гэхээр зарим тохиолдолд буруугаар ойлгох зүйл байдаг учир бага зэрэг тодруулга хэлье. Коксжих нүүрсний эцсийн хэрэглэгч бол гангийн үйлдвэрүүд. Нэг тонн түүхий нүүрсийг баяжуулаад ойролцоогоор 650 кг баяжуулсан нүүрс гаргаж авдаг. Шууд 1 тонн баяжуулсан нүүрс болчихгүй байгаа биз? Өртөг нэмэгдэх үе шат бүрт хорогдол гарч явна. Ингээд тооцоод үзэхлээр хэдий баяжуулаад, боловсруулаад, үнээ нэмж чадаж байгаа боловч яг үнэндээ 1 тонн эцсийн бүтээгдэхүүн тутамд ойролцоогоор 10 ам.долларын бодит нэмэгдэл бий болж байна. Энэ 10 долларын нэмүүг бий болгохын тулд бид нүүрс баяжуулах үйлдвэр, түүнийг дагалдах усан хангамж, цахилгаан эрчим хүч, тээвэрлэлтийн авто зам зэргийг байгуулж, өөрийн хөрөнгө оруулалтаар шийдэхэд 500 сая орчим ам.доллар одоогоор зарцуулчихаад байна. Ингэхлээр энэ их хэмжээний хөрөнгө оруулалтыг нөхөхийн тулд хамгийн багадаа 50-60 сая тонн нүүрс олборлож, баяжуулж, тээвэрлэж, борлуулах шаардлагатай. Жилд бид 5-10 сая тонн баяжуулсан нүүрс үйлдвэрлэж, борлуулна гэвэл дор хаяж 5-10 жил шаардагдах нь. Энэ бүх хугацааны зах зээлийн савалгаа, эрсдэлийг хөрөнгө оруулагч өөрөө үүрэхээр тооцсон хэрэг. Өнөөдөр дэлхийн зах зээл дээр нэг тонн коксжих нүүрсний үнэ 250 орчим ам.доллар байна, яагаад тэр үнэд хүргэж чадахгүй байна вэ гэж шууд асуух нь учир дутагдалтай. Коксжих нүүрсний хэрэглэгч гангийн үйлдвэрүүд далайн эргийн боомт хотуудад төвлөрсөн байдаг. Австралиас тэдгээр боомтуудад нүүрс хүргэхэд тээвэрлэлтийн зардал бага, харин далайд гарцгүй манай орны хувьд далайн боомтуудад нүүрсээ хүргэхийн тулд тээвэрлэлтийн зардлыг борлуулалтын үнэндээ тусгахаас өөр аргагүй. Энэ утгаараа тээвэрлэлтийн дэд бүтэц буюу төмөр зам зайлшгүй шаардлагатай. Бид Австралитай өрсөлдөж, үнээ өсгөхийн тулд төмөр замын суурь бүтэц бий болгох шаардлага нэн тэргүүнд тулгарч байна. Энийг хүн бүр мэдэж байгаа байх. Уг нь тээвэрлэлтийн өртөг буурч, бид нүүрсээ өндөр үнэд хүргэж чадвал тэр хэрээр экспортын орлого нэмэгдэж, улсад төлөгдөх татварын хэмжээ өснө. Ер нь багцаагаар аваад үзэхэд нийт ашгийн 40 орчим хувь нь татвар, шимтгэл, хураамж хэлбэрээр улсын төсөвт очиж байгаа шүү дээ.

-Татварын тухайд Монголын нүүрсний салбар улсын төсөвт хэр хувь нэмэр оруулж байна вэ? Хятад руу монголчуудаас бага нүүрс экспортолсон Австрали улс нүүрснээс жилд 2 тэрбум долларын татварын орлого олж байхад монголчууд өнгөрсөн жил ердөө 200 сая ам.долларын татварын орлого олсон нь хардлага дагуулж байгаа?
-Энэ жил Монгол улс Хятад руу экспортолсон нүүрснийхээ хэмжээгээр Австралийг ардаа орхисон нь үнэн. Монгол Улс өнгөрсөн жил нийт 15 сая орчим тонн нүүрс өмнөд хөршид нийлүүлсэн байна. Гэтэл Австрали бол Хятадаас гадна Япон, Солонгос гээд олон зах зээлд нүүрс нийлүүлдэг, нийт дүнгээрээ жилд 250 сая орчим тонн нүүрс экспортолдог улс шүү дээ. 250 сая тонн нүүрс гаргаад 2 тэрбум доллар олсон байхад манай улс 15-16 сая тонн нүүрс экспортлоод 200 сая долларын татварын орлого олсон байна, харьцуулаад үзэхэд дүйцэхүйц үзүүлэлт байх.

-Энержи Ресурс компани Хятадын хөрөнгө оруулалттай, Хятадтай хамтарсан компани гэж хэлсэн байх юм. Танайх үнэхээр үндэсний компани мөн үү?
-Аливаа зүйлийг тийм, ийм гэж тодорхойлохдоо хангалттай мэдээлэлд үндэслэж ярих хэрэгтэй байх л даа. Манайх бол Монгол Улсад бүртгэлтэй, Монголын аж ахуйн нэгж. Нийт 2,000 гаруй ажиллагсадтайгаас ердөө 3,4-хөн гадаад мэргэжилтэн бий, үлдсэн нь монголчууд. Манай компанийн хувьцааны 60 гаруй хувийг М-Си-Эс, Петровис, Шунхлай гэх зэрэг үндэсний компаниуд эзэмшиж байна. Мөн тодорхой хувийг Европын Сэргээн Босголт Хөгжлийн Банк эзэмшдэг. Нээлттэй хувьцаат компани учраас олон нийтэд нээлттэй байгаа хувьцааны тодорхой хувийг Австрали, Америк, Ази, Номхон далайн олон улсад нэр хүндтэй хөрөнгө оруулалтын сангууд болон дэлхийн өнцөг булан бүрийн хөрөнгө оруулагчид эзэмшиж байна. Мөн Би-Ди-Сек, MICC зэрэг брокерийн фирмүүдээр дамжуулж Монголын олон иргэн, аж ахуйн нэгж манай хувьцаанаас худалдаж авсан байдаг. Ер нь ч анхнаасаа Энержи Ресурс компанийг Монголын уул уурхайн салбарт дан гадаад компаниуд байгааг өөрчлөх, монголчууд ганц нэгээрээ чаддаггүй юм гэхэд нийлээд ажиллая гэдэг зорилгоор үндэсний компаниуд нэгдэж байгуулсан шүү дээ. Үүгээрээ ч бид бахархдаг.

-Танай компани Хонконгийн хөрөнгийн биржид 4 тэрбум орчим доллараар үнэлэгдэж байхад төрийн өмчийн том Таван толгойг 15 тэрбум орчим доллараар үнэлсэн байна. Энэ нь Ухаа Худагийн нөөц том Таван толгойн бараг 40 хувьтай тэнцэнэ гэсэн үг үү?
-Энержи Ресурс ХХК Таван толгойн бүлэг ордод эзэмшиж байсан нийт 6 лицензээс 5-ыг нь 2008 онд төрд албан ёсоор хүлээлгэж өгснийг хэн хүнгүй мэдэх байх. Ухаа Худаг орд нь Таван толгойн бүлэг ордын талбайн 4, нөөцийн 6 орчим хувийг бүрдүүлдэг. Үүнийг өнөөг хүртэл хийгдэж ирсэн гадаад, дотоодын мэргэжлийн судалгаануудын дүнд хэдийн тогтоосон. Ер нь ч энэ тоо хэмжээг геологи, уул уурхайн мэргэжлийн судлаачид баталж ярихаас биш 10 хувь, 20 хувь, сүүлдээ 40 хувь мэтээр өсгөж ярьж байгаа нь мэргэжлийн бус хүмүүсийн үндэслэлгүй яриа болов уу. Ингэж өсгөж ярьлаа гээд газар доор бодитой оршин байгаа зүйлийн хэмжээ нь өөрчлөгдчихгүй нь ойлгомжтой. Яг одоогийн ханшаар манай компанийн зах зээлийн нийт үнэлгээ 3.2 тэрбум орчим долларт хэлбэлзэж байна. Энэ бол хөрөнгө оруулагчид манай компанийг энэ хэмжээнд үнэлж байна гэсэн үг. Гэхдээ зах зээлийн нийт үнэлгээ гэдэг нь компанийн нийт хувьцааг зах зээлийн тухайн үеийн дундаж ханшаар үржүүлж гаргадаг хийсвэр ойлголт болохоос биш шууд бэлэн мөнгө мэтээр ойлгож болохгүй юм. Өнөөдрийн зах зээл дээр 1 тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэж байгаа компани бүх хувьцаагаа зараад шууд 1 тэрбум доллар халааслана гэсэн ойлголт огтоос байхгүй. Өнөөдөр “Эрдэнэс Таван толгой”-г 15 тэрбум доллараар үнэлсэн нь анхны суурь үнэлгээ учраас менежмент нь сайн явагдаж, дэд бүтцээ хөгжүүлж, үйл ажиллагаа нь сайн байвал цаашид хэд ч болж өсөх боломжтой. Нөгөө талаас багахан хэмжээний нөөц эзэмшдэг, үйл ажиллагаа нь эхлээ ч үгүй хэр нь олон улсын зах зээлд хэдэн тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэж байгаа компаниуд ч байна. Иймээс олон улсын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй гадаад, дотоодын бусад олон компаниудын зах зээлийн үнэлгээг харьцуулж, ул суурьтай судалгаа, мэдээлэлд үндэслэж ярих нь зүйтэй гэж бодож байна.

Г.Хонгорзул

МОНГОЛЫН НҮҮРСИЙГ ҮНЭГҮЙДҮҮЛЭХ БОДЛОГО БА УРД ДУНД ХОШУУНЫ ШИЙДВЭР

Хамгийн сүүлийн бичлэгээ оруулснаас хойш жил гаран хугацаанд толгой өндийж блогт бичлэг оруулах завгүй л ажилласан шиг байна, нэг ч бичлэг байхгүйг бодоход. Гэж өөрийгөө юм хийсэн хүн болгож харагдуулах гээд ч яахав, гол шалтгаан нь залхууд л байгаа биз хүлээн зөвшөөрье. Өмнө нь эндээс нэг, тэндээс нэг энтертэйнмэнт ч юм шиг, урлагийн ч юм шиг зүйлс бичдэг байснаа болиод бодитоор мэдээллийн үнэн зөвийг нь ялгаж салгаж сууж байгаа хүний хувьд Монголын эдийн засгийн одоогийн хамгийн том өргөгч хүч болох нүүрсний салбарын тухай бага сага зүйл бичдэг юм уу гэж бодлоо, тогоон дотор нь байгаагийн хувьд. Эхний ээлжинд бичих цаг байхгүй тул бэлэн нийтлэл, сурвалжлага зэргийг оруулахаар шийдлээ.

МОНГОЛЫН НҮҮРСИЙГ ҮНЭГҮЙДҮҮЛЭХ БОДЛОГО БА УРД ДУНД ХОШУУНЫ ШИЙДВЭР

Өвөрмонголын Баяннуур аймгийн Урд дунд хошуу ны удирдлага, Нүүрсний нийгэмлэгийнхэн Монголын нүүрснээс тонн тутамд 60-120 юанийн хураамж авах шийдвэрийг хэдхэн хоногийн өмнө гаргажээ. Энэ тухайгаа импортлогч аж ахуйн нэгжүүддээ мэдэгдэж, өөрсдийн ашиг орлогыг тооцон, нүүрсний үнийг Монголын талтай ярилцах үү рэг өгсөн байна. БНХАУ-ын та лаас Мон голд тулгах гэж буй энэ шийдвэрээр түүхий нүүрсийг гадагшаа борлуулсны хөлсөнд тонн тутамд 60 юань, угаасан нүүрсний тонн тутамд хадгалалтын хураамж гэж 120 юань авах юм байна.

Үүнийг нэг талаас Урд дунд хошууны дотоодын импортлогч компаниудад зориулан гаргасан шийд вэр гэж ойлгож болох ч нөгөө талаас Монголын экс портлогч ком паниудаас авах ху раамж хэмээн ойлгож болохоор байгаа юм. Эх сурвалжууд үүнийг үгүйсгэхгүй байгаа бөгөөд ирэх оны нэгдүгээр сарын 1-нээс Хятадын импортлогч компаниуд өөрсдийн алдагдлаа Монголоос экспортлох нүүрс ний үнэнд давхар шингээнэ хэ мээн хэлж байна. Хэрэв үүнийг Монголын тал, манай экспортлогч компаниуд хүлээн зөвшөөрвөл жилд дунджаар 400 гаруй сая ам.долларыг Хятадын талд “хураалгах” тооцоо гарчээ.

ХЯТАДЫН ТҮНШИЛТ АЖИЛ ХЭРЭГ БОЛЖ ЭХЭЛЛЭЭ

Тооцоо бодьё. Өнгөрсөн жил 18.3 сая тонн нүүрс түүхийгээр нийлүүлж, энэ жил хоёр сая тонн орчмыг баяжуулан БНХАУ-д экспортлоно. Хамгийн багаар 18 сая түүхий нүүрсээ тонн тутмыг нь 60 юаниар тооцвол нэг тэрбум 80 сая юань. Үүнийг ам.долларт хөрвүүлбэл 170 сая ам.доллар болно. Энэ бол Монголын түүхий нүүрсийг худалдан авч хятадын бусад бүс нутагт нийлүүлснийхээ тө- лөө Өвөрмонголын Баяннуур аймгийн Урдын дунд хошууны авах хураамж. Харин одоо бая жуулсан нүүрсний тухайд тооцьё. Энэ жил хоёр сая орчим тонн баяжуулсан нүүрсийг БНХАУ-д экспортлоно. Тонн тутмыг нь 120 юаниар тооцвол 240 сая юань буюу 40 сая орчим ам.доллар болно. Энэ бол баяжуулсан нүүрсээ Баяннуур аймгийн нутаг дэвсгэр дээр хадгалуулсны төлөө Монголоос авах Хятадын татвар. Энэ хоёр хураамж нийлээд нийтдээ 200 гаруй сая ам.доллар болж байна. Үүнийг хамгийн багаар буюу өн гөрсөн онд экспортолсон түүхий нүүрс болон энэ жил экспортлох бая жуулсан нүүрсний хэмжээ гээр тооцсон.

Ирэх 2012 оноос нүүрсний экспорт хоёр дахин нэмэгдэж 41.6 сая тоннд хүрэх урьдчилсан прогноз бий. Тэр үед Хятадад төлөх энэ төлбөр, хураамжийн хэмжээ хоёр дахин нэмэгдэнэ гэсэн үг. Харин энэ ачааллыг дааж, давж гарах нүүрс экспортлогч компаниуд Монголд үлдэхгүй л болов уу. Уг нь Өвөрмонголын хошуу гэдэг Монгол Улсынхаар бол сумтай адил хэмжээний статустай, засаг захиргааны нэгж юм. Өнөөдөр Монгол Улсын экспорт, эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүчний нэг бол сон нүүрс ийнхүү Хятадын нэг жижигхээн хошууны удирдлагын шийдвэрээс шууд хараат байдалд орчихсныг энэ үйл явц харууллаа. Монголын нүүрсийг үнэгүйдүүлэх, хямд, хамгийн хямд бас дахин хямд зарчмаар баялгийг нь авч түүхий эдийн бэлтгэл бааз болгох Хятадын төрийн бодлого ийнхүү Өвөрмонголын захын нэг хошууны шийдвэрээр хэрэгжиж эхэллээ. Энэ бол Монголын нүүрсний зах зээлийг хяналтандаа оруулснаа илэрхийлэх гэсэн Хятадын талын анхны оролдлого биш.

Өмнө нь ч хэд хэдэн удаа нүүрсний ү н и й г хямдруулах, хилээ хаах зэргээр биднийг түншиж байсан юм. 2011 он гараад хэдхэн хонож байхад Шивээхүрэн-Цэхэ боомтоор Хятадын тал тав хоног хилээ хааж байсныг хол богдох хүмүүс санаж бай гаа байх. Тэр үед МАК зэ рэг хэд хэдэн компанийн нүүрс хил дээр боогдож, зур гаан сая ам.долларын урс гал нам зогссон гэдэг. Шивээхүрэнтэй хил залгадаг Өвөрмонголын Альшаа аймгийн Эзний хошууны орон нутгийн захиргааныхан нүүрс импортлогч компаниудтайгаа нийлэн “Нүүрсний экспортын нийгэмлэг” гэгчийг байгуулж Монголын нүүрс экспортлогч компаниудад үнийн тулгалт үзүүлэхийн тулд ийнхүү хил хаан тохуурхаж байсан удаатай. Урдын дунд хошууны гадагшаа борлуулсан ба хадгалсан нүүрсний тонн тутмаас төлбөр авах энэ удаагийн шийд вэр ирэх оноос хэрэгжиж магадгүй болов.

Энэ нь Монголын нүүрсний экспорт ирэх жилээс эрс нэмэгдэх, Тавантолгойд БНХАУ-ын нүүрсний мангас “Шинхуа” оролцох эсэх зэрэг нөхцөл байдлуудтай холбоотой угтал арга хэмжээ хэмээн судлаачид үзэж байна. Энэ нь Монголын төрөөс баримталж буй түүхий нүүрсний экспортыг багасгах, боловсруулах, баяжуулах үйлдвэр үүдийг байгуулан нэмүү өртөг шингэсэн нүүрсийг экс портлох манай бодлогыг сөр гүүлэн тавьж буй хятад бодлого гэж ойлгож болохоор бай гаа юм. Хоёрдугаарт, Мон голын нүүрс экспортлогч ком паниудын борлуулалтын суваг болон Монголоос импортлох нүүрсний үнийг монополчлон ба рих, Монголын нүүрсийг түү хийгээр нь авах гэсэн зорилго нуугдаж буй.

МОНГОЛЫН НҮҮРСНИЙ ЭКСПОРТТОЙ ХОЛБООТОЙ БҮХ АСУУДАЛ “ШИНХУА”-Н МЭДЭЛД ОЧЖЭЭ

Өнгөрсөн жил БНХАУын нүүрсний салбарын хамгийн хүчирхэг компаниуд болох “Шинхуа”, “Чинхуа”, “Пүүшин” зэрэг компаниуд нийлж “Боомтын компани” гэгчийг байгуулжээ. Шинхуа дийлэнх хувьцааг нь эзэмшигч “Боомтын компани” нь Монголын нүүрсний экс порттой холбоотой бүх асуудлыг зохицуулах эрхийг гар таа авсан хэрэг юм. Мөн “Шинхуа” корпораци Өвөрмонголын Баяннуур аймгийн Улиастай хошууны Ганцмод хилийн боомтод 10 тэрбум юанийн хөрөнгө оруулалт хийж, жилд 20 сая тонн нүүрс угааж, коксжуулах хү чин ча дал бүхий үйлдвэр байгуулах төслийн бүтээн байгуулалтын ажлаа эхэлжээ. Тус хошууны Өөрчлөлт шинэч лэлтийн хорооны мэдэгдсэнээр уг төсөл хэрэгжиж эхэлснээр жилд 12 сая тонн нүүрс угааж, 4.8 сая тонн кокс боловсруулахаас гадна 480 мянган тонн метилийн спирт, 48 мянган тонн нүүрсний тос үйлдвэрлэх хүчин чадалтай бөгөөд бүтээн байгуулалтын ажил 2012 онд дуусч үйлдвэрлэлээ эхэлнэ хэмээн Синьхуа мэдээлжээ. Тиймээс энэ аварга том үйлдвэрлэлийн түүхий эдийг Монголоос хамгийн хямдаар бэлтгэхийн тулд манай төрийн бодлогод тавьсан Шинхуагийн “хориг” энэ байж болох юм. Цаашид бая жуулсан нүүрс гаргах зорилттой манай компаниудын хувьд тонн тутамд 120 юань төл нө гэдэг хэн нэгэнд мөнгөө дээрэм дүүлснээс ялгаагүй тул ядаж хоёр дахин хямдаар түүхий нүүрсээ экспортлох замыг сонгохоос өөр гарцгүй болж мэднэ.

Харин төмөр замаар экспортолж эхэлсэн тохиолдолд Хятадын талаас ирэх энэ мэт орон нутгийн дарамт багасах боломжтой юм. Тэр дундаа Монголын нүүрсийг эцсийн хэрэглэгчид хүргэх үүргийг хятадууд дангаараа хүлээж буй энэ үед олон чиглэлийн төмөр замд анхаарал хандуулах цаг ирж байна. БНХАУ-ын төрийн өмчит “Шинхуа”, “Чайналко”- гийн охин компани “Chalco” Тавантолгойн нүүрсний гол худалдан авагчаар тодорсон. Ийм үед манай парламент, Засгийн газарт Хятадыг даган дуурайх бус түүнийг давж тоглох, илүү алсыг харсан нүүдлийн талаар бодох, ядаж л “Шинхуа”-д тавих угтвар нөхцлийн талаар олон талын эрх ашгийг тооцох цаг иржээ. Хилээ хаалгаж, үнээ заалгаж, үйлдвэрлэлээ боомилуулж, үндэсний компаниудаа сөхрөхөөс өмнө эдийн засаг болон улс төрийн даацтай, зоригтой алхам хийх хэрэгтэй байна. Бензин, шатахууны үнэ нэмэгдэхээр ОХУ-тай дээд хэмжээнд хүр тэл тохиролцдог, ойл голцдог туршлага бий. Гэтэл Монголын эдийн засгийн гол хөдөлгөгч хүч болж буй нүүрсний асуудлаар Монгол-Хятадын төрийн хэмжээнд яриа хэлэлцээр хийж яагаад болохгүй гэж.

Хятадын нэг хошуугаар Монгол Улсын нүүрсний салбар үнийн бодлогоо тодор хойлуулж, дэлхийн зах зээлтэй хөл нийлүүлнэ гэвэл түүн шиг эмгэнэл байхгүй. Энэ нь Монголын нүүрсийг Хятадын нэг мужийн бүрэн хамааралд орохыг хүлээн зөвшөөрсний илэрхийлэл болно. Түүний оронд олон муж руу нийлүүлэх, үүний тулд олон боомтоор экспортлосноор энэ хүү хараат байдлаас зах зээлээ урьдчилан сэргийлэх боломжтой. Монгол, Хятадын Засгийн газар хооронд нүүрсний салбарт хамтран ажиллах хэлэлцээрийг шинээр байгуулах, хоёр улсын хооронд нүүрсний суурь үнийг тогтоосон гэрээ байгуулахаас эхлээд нүүрсний худалдаа эрхэлдэг томоохон хот, мужууд болон хилийн боомтуудад Монгол Улсын нүүрсний экспорт, тээвэрлэлттэй холбоотой асуудлыг зохицуулах, хянах эрх бүхий албан тушаалтантай болох зэргээс эхлээд төрийн бодлогоор Засгийн газрын төв шинд хийх зайлшгүй шаардлагатай олон асуудал хуримтлагдаж буйг дээрх шийдвэр харууллаа.

Манай улсын нүүрсний үнэ дэлхийн зах зээлийн ханшид хүрэхгүй байна хэмээн улстөрчид шүүмжлэх болсон. Гэтэл үнэндээ БНХАУ-ын Худалдааны яам хийгээд бусад төвийн болон орон нутгийн засаг захиргааны байгууллагууд Монголоос хамгийн хямд үнээр нүүрс авах бодлогыг төрийн хэмжээнд явуулж байна. Энэхүү бодлогын хүрээнд цөөн компаниар нүүрсний худалдаа хийлгэх, тэднийг тусгай зохион байгуулалтад оруулах зэргээр өөрсдийн монополь байдлаа улам нэмэгдүүлэхийн тулд Хятадын төр компаниудаа бодлогоор дэмжиж, давуу эрх олгож байна. Гэтэл манайд ямар байгаа билээ. Монголын нүүрсийг үнэгүйдүүлэх Хятадын бодлогын эсрэг тавих Монголын төрийн бодлого үгүйлэгдэж байна.

Д.ОЮУН-ЭРДЭНЭ

Эх сурвалж: http://www.mongolnews.mn/p/25515

Annual report of Business School at National University of Singapore

Ih goy shiildeltai ed baina. Mon dotorhi medeelel aguulga ch saitai yum. Magadgui manai businessiin baiguullaguud annual reportoo iimerhuu helbereer hiivel sonirholtoi baih yum bolovuu.

Хүний наймааны золиос болсон Монгол эмэгтэйн ярилцлага

Хүний наймааны туха зөндөө ярилцлага, кино зэрэг гараад л байх юм, тэгээд яг хохирдог улсууддаа хүрэх хүртээмж бага байдаг шиг байх юм. Яаж ч мэдээлмээр юм бэ дээ. Санаа оноо байна уу?

“Тагнуулын байгууллагад хандсандаа өөрийгөө би азтай гэж хэлэх байна”

Гадаадад цалин өндөртэй ажилд зуучлах, ажлын байр найдвартай гэсэн зар сонины нүүр болгонд байдаг. Үүнийг шалгаж, үнэн худлыг нь тогтоодог байгууллага байдаг эсэх нь эргэлзээтэй. Нэг хэсэг хотынхныг хошгоруулж байсан энэ зар хөдөө орон нутгийг чиглэж, гэнэн итгэмтгий хөдөөний иргэдийг гадаадад аваачиж хохироох явдал гарах болжээ.

Энэ жил манай улсад зуд нүүрлэж, олон айл амьжиргаанаасаа салах магадлал өндөр. Их зуд нүүрлэсний дараа хөдөөнийхөн хотыг зорих явдал өмнө нь ч гарч байсан. Тэд өнөөдөр Улаанбаатарыг бараадах гэхээсээ илүүтэй, гадаад руу явж амьдралаа дээшлүүлэх сонирхолтой болж байгаа. Тэдний энэ хүслийг далимдуулж мөнгө олох, хүний наймааны золиос болгох явдал гарах болсон байна. Турк улсад өндөр цалинтай ажилд зуучлах нэрээр говийн нэгэн бүсгүй хүний наймааны золиос болсон байна. Тэрээр тус улсад өндөр цалинтай ажилд зуучилж өгнө гэдэг зарын цаана ямар аюул нуугдаж байгааг манай сайтаар дамжуулан нийтэд мэдээлэхийг хүссэн юм.

Хохирогчийн хүсэлтээр нэрийг нь нууцалсан болно.

-Өөрийг чинь өмнө нь хот орж үзээгүй гэж байсан. Яаж яваад Турк явахаар болчихов оо?
-Манайх өөрийн гэсэн хэдэн малтай, амьдрал болоод л байсан. Гэхдээ малаа өсгөхийн хажуугаар амьдралаа сайжруулъя хүүхдүүдээ дээд сургуульд ороход нь сургалтын төлбөрийг нь хийх мөнгөтэй болох шаардлага гарч эхэлсэн. Үнэндээ хөдөөнийхөнд бэлэн мөнгө олох боломж их хомс. Хаврын улиралд хэдэн ямааны ноолуураа зарах, хаяа малаа зарж бэлэн мөнгөтэй болдог. Сүүлийн жилүүдэд ган, зуд нүүрлэх болсноос малдаа найдаж, амьдрах боломж ч хомс болсон. Хот ороод ажил хийе гэхээр ажил олдохгүй. Гэтэл өнгөрсөн жил манай нутагт Турк улс руу өндөр цалинтай ажилд зуучилна, ажлын байр бэлэн очоод байрлах байр үнэггүй бараг л диваажинд аваачина гэсэн зар тарааж, явах хүмүүсийг бүртгэж эхэлсэн.

-Тэр зараас та хамгийн чухалчилж юуг нь харсан юм вэ. Таны аюулгүй байдлыг хамгаалах, амь нас эрүүл мэндийг хамгаалах талаар ер нь ярьж байсан уу?
-Хүн ажлын байраар хангана, цалин өндөр гэсэн амлалтыг нь л чухалчилдаг байх. Би ч гэсэн энэ хоёр үгийг л олон дахин давтан хэлснийг нь санаж байна. Бараг л тэнд очсон хүн өвддөггүй, та ажлаа л хийгээд байвал цалин тань сар сараар нэмэгдээд байдаг гэж хэлж байсан. Их мөнгөний сураг сонссон хүн түүнийг алдахыг хүсдэггүй юм билээ. Тэгээд ч мөнгө олох боломж байхад эрүүл мэндээ хоёрдугаарт тавьдаг нь монгол хүний нэг муу зан юм уу даа.

-Амласан цалин нь тийм өндөр юм уу?
-Өндөр. Хөдөөний бидэнд бол бараг л толгой эргэмээр тоо хэлж байсан. Долоо хоногт 170 лир буюу манайхаар 170 мянган төгрөгний цалинтай гэж байсан. Эхний сард ингэж аваад дараа сараас нь нэмэгдэж, 270 болтол нэмэгдэнэ гэж байсан. Түүнээс гадна байр, хоол үнэггүй гэхээр бүр ч явах сонирхлыг өдөөсөн.

-Тантай уулзаж бүртгэж авснаас хойш хэр удаж байж явуулахаар болсон вэ?
-Их удаагүй. Туркийн нэгэн оёдлын үйлдвэрт туслах ажилчны ажлын байр олчихсон байна. Яаралтай явах хэрэгтэй байна гэж шавдуулсаар байгаад бараг л сарын дотор явах болсон. Тэнд очиход бүх юм чинь бэлэн байгаа, эндээс цай хоол, замд хэрэглэх ойр зуурын хэрэглээний зүйлээ аваад яв гэж гэсэн.

-Очоод ямар ч байсан эхний удаад ямар нэгэн ажилд оруулаа байлгүй дээ?
-Мөнгө гэхээр бусдын аз жаргалыг уландаа гишгэдэг хүмүүс хэнийг ч хайрладаггүй юм байна гэдгийг хүний нутагт очоод л ойлгосон. Тэд цайны мөнгө ч үлдээлгүй хармааг минь хоосолж орхиод л алга болсон. Юун ажил, нөгөө бэлэн байр, үнэгүй хоол. Эргэж би тэдний нэгтэй ньч өнөөдрийг хүртэл уулзаж чадаагүй явна. Даан ч дээ, бид чинь адилхан монгол хүмүүс шүү дээ гэж бодохоор л гол минь харлаж, хүний нутгийн газар шороог нулимсаараа л овоохон дэвтээх шив дээ. Дээрээс нь энд үлдсэн дөрвөн хүүхдээ бодохоор тэдэндээ л амь мэнд эргэж ирэх юмсан гэж бодох болсон.

-Туркад очоод хаана байрлуулсан юм бэ?
-Станбул хотын Чайлан дүүрэгт байрлуулсан. Тэнд ажилгүй монголчууд их олноор цугладаг газар. Энд намайг нөгөө ажилд зуучилсан хүн маань аваачаад ёстой л хувь заяанд минь даатгаад орхиод алга болсон. Хүн амьтан танихгүй, хэл ус мэдэхгүй ёстой л хамраараа газар шаана гэгч л болсон. Тэр үед л жинхэнэ эх нутгийн газар шороо торго шиг зөөлөн гэдэг үгний үнэнг ухаарсан даа.

-Чайлан дүүрэгт монголчууд олноор цугладаг юм бол танд туслах хүн олдоогүй гэж үү?
-Туркад очсон монголчуудын дунд хамгийн муухай, хамгийн өөдгүй бүр үгээр хэлэхийн аргагүй адгийн нэг зарчим үйлчилдэг. Тэр бол монгол хүн монгол хүнтэйгээ хэзээ ч бүү ярь. Монгол хүн бол монгол хүнийхээ дайсан гэсэн зарчим. Арай ч дээ гэж бодож, шаналахаас хэтрэхгүй юм. Тийм орчинд байсан гэдэгтээ ч итгэхгүй байна. Эндээс намайг ажилд зуучилна хэмээн залилсан хүмүүс ч надад тэнд очоод Монголчуудаасаа хол бай, тэдэнд бүү итгэ гэж захиж байсан. Энэ бол эндээс хүний наймаа хийж байгаа хүмүүсийн өөрсдийгөө илчлэхгүй гэсэн бас нэг арга юм даа. Энэ нь тэнд байгаа монголчуудыг нэгэндээ туслах сэтгэлийн шижмийг таслахад их үүрэг гүйцэтгэж байгаа гэж бодох болсон. Хэрэв чи Туркад очсон л бол Монгол гэдэг улс байдаг гэдгийг март гэж тэнд байгаа монголчууд зөвлөдөг. Мөнгөний төлөө хүний санаанд оромгүй их муу, муухай зүйлсийг хийдэг болж байгаа нь даанч харамсалтай.

-Очоод ажил хийж үзэв үү?
-Нохой хамартаа хүрэхээр усч гэсэн үг байдаг шүү дээ. Нэгэнт хармаандаа мөнгөгүй болсон тул ажил хайж гадуур явах болсон. Тэнд байгаа монгол эмэгтэйчүүдэд ажил олдоод байдаг юм билээ. Харин эрчүүдэд нь хийх ажил олддоггүй гэсэн. Би ажил хайсны эцэст нэг цайны газарт 12 хоног ажиллаад 70 лирийн цалин авсан.

-Арван хоёр хоног ажилласан гэхэд өндөр цалин юм биш үү?
-Авч байгаа мөнгөний тоо их юм шиг боловч энэ мөнгөөр тэнд амьдрана гэдэг гуйлга гуйхаас долоон дор. Юмны үнэ ханш манайхаас их өндөр. Нэг хайрцаг янжуур монгол мөнгөөр таваас долоон мянган төгрөг бол, архи хамгийн хямд нь хориос гучин мянга, манайд зарагддаг талхны гуравны нэг хэмжээтэй нь долоон мянга, нэг килограмм гурил хоёр мянга долоон зуу гээд бодохоор 70 мянган төгрөгний цалин хамарт ч үгүй, аманд ч үгүй алга болсон. Тэнд байгаа монголчууд махнаас гарахын тулд тахианы шулсан ясыг нэг килограммыг нь 1500 төгрөгөөр авдаг. Түүнийгээ буцалгаад гурил тавиад иддэг юм.

-Эмэгтэйчүүдэд ажил олддог гэж хэлсэн. Ямар ажил голдуу олддог юм вэ?
-Эндээс аваачсан хүмүүс зүгээр тэнд аваачаад гудамжинд орхиод алга болдог. Чамайг хэн нэгэн эрэгтэй ивээлдээ авч, Турк эзэндээ зарах бол энүүхэнд. Хэрэв ямар нэгэн ажил олдоод орлоо гэхэд цалингаа авахын тулд заавал эзэнтэй нь нэг оронд орох шаардлага тавьдаг. Сайхан амлаж, ажилд аваад цалин өгөх дөхөхөөр байрладаг өрөөнд шөнө хоёроос гурван цагийн үед орж ирээд унтах шаардлага тавьдаг. Хэрэв үгүй гэвэл тэндээс шууд хөөгдөнө. Олон ч удаа хөөгдөж, гудамжинд хоносон. Дулаахан орон тулдаа л хөлдөөд үхчихээгүй. Хамгийн өөдгүй, хамгийн новшийн хүмүүс бол Туркчууд гэж европынхон ярьдаг юм билээ. Тэд үнэхээр хүн муутай, онцгүй хүмүүс. Манайхаар бол европын хужаа нар гэсэн үг.

-Эрэгтэйчүүд нь ажил олдохгүй юм бол тэнд юугаа хийж байдаг юм бол?
-Олон хүн сайнтай муутай гэдэг. Зарим эрчүүдийг нь ажил хайгаад очихоор “Чи надад монгол хүүхнээсээ аваад ир. Тэгвэл ажил, мөнгө чамд өгнө” гэдэг гэсэн. Зарим нь Туркчуудын гар хөл болж, иймэрхүү замаар охидоо зарж амьдардаг юм шиг байна лээ. Хэрэв бүсгүй чинь царайлаг бол миний мөнгө олох хэрэгсэл гэж эмэгтэй хүнийг эрчүүд хэлдэг юм гэсэн. Тэнд эмэгтэй хүн бол хүн гэхээсээ мөнгө олох хэрэгсэл гэж эмэгтэй хүнийг хардаг. Бас эрчүүд нь хулгай их хийнэ. Хүнсний бараа их үнэтэй учраас ихэнхдээ хулгай хийж авдаг. Үүнийгээ “тонгороо” гэж нэрлэдэг. Бэлэн хувцасны дэлгүүрт ороод гарч ирэхдээ баахан хувцас давхарлаж өмсөөд л гараад ирнэ.

-Тэнд монгол эмэгтэйчүүд олон уу?
-Нэлээн олон байдаг бололтой юм билээ. Цэцэг цэврүү шиг сайхан монгол охид тэнд гунхаад л явж байна. Дөнгөж арван долоо, найм хүрч яваа охидоо харахаар хүний нутгийн хатууг улам л зүхмээр санагддаг. Наашаа харсан турк болгоныг царайчлаад эх оронгүй юм шиг тэнэж яваа тэд Монгол гэдэг улс байдгийг мартсан гэхэд болно. Эзэнгүй сүрэг лүү чоно хэрхэн дайрдаг шиг туркууд тэднийг бараа таваар шиг л үздэг. Зарим хүүхэн нь Туркчуудтай хамтран амьдарч, биеэ үнэлэх нь зүгээр л энгийн ажил гэхэд болно доо.

-Биеэ үнэлэх явдал их байдаг уу?
-Тэдний амьдрах арга бие үнэлэх л болж үлддэг. Энд баахан өр тавиад явчихсан хүмүүс буцаж ирэх аргагүй болдог. Түүнээс гадна хармаандаа ганц улаан мөнгөгүй үлдсэн хүмүүст өдөр хоногийг өнгөрөөх л зам үлддэг. Эх орон бол тэдэнд мартахаас өөр аргагүй тийм зүйл болж хувирдаг.

-Монгол охид биеэ үнэлээд гайгүй мөнгө олж чадах уу?
-Тэнд чинь монгол охидоос хямдхан юм байхгүй. Өдрийн хоолонд ороод дээрээс нь 20 лир авахад л бие үнэлсний хөлс төлөгдөж байгаа нь тэр. Харин орос хүүхнүүд их үнэтэй байдаг юм гэсэн.

-Туркчуудын амьдрал ер нь хэр юм вэ?
-Манайхаас долоон дор амьдралтай хүмүүс байдаг юм билээ. Эндээс ажилд зуучилж өгнө гэсэн хүмүүс их гоё гоё юм ярьдаг. Бараг л турк айл болгон зарцтай шахам юм хэлдэг. Гэтэл туркууд бараг бүгд шахуу түрээсийн байранд амьдардаг хүмүүс байдаг юм билээ. Түүнийгээ “Кералях” гэж нэрлэдэг. Өөрийн гэсэн орон байртай турк хүн ер нь ховор. Тэдний сарын цалин 700-800 доллар байдаг ч хамгийн хямд байрны хөлс нь сарын 500 орчим доллар байдаг гэсэн. Түүнээс гадна барьцаанд бас мөн хэмжээний мөнгө төлдөг гэж байна лээ. Харин байрнаасаа гарахад барьцааны мөнгө нь эргэж олддоггүй. Далан сая шахам хүн амтай энэ улсад манайхаас долоон дор амьдрал хаа сайгүй тааралдана. Тэнд очсон хүмүүс хамгийн түрүүнд хүн чанарын өчүүхэн ч үнэргүй болдог нь хамгийн аюултай юм даа.

-Аюулгүй амьдрах боломж ер нь хэр вэ?
-Тэнд очсон хүмүүсийн амь амьдрал дээсэн дөрөөн дээр л байдаг. Хоёр монгол эмэгтэйг хөлнөөс нь чулуу уяад дүүжилж алсан хэрэг гарсан гэнэ гээд нэг хэсэг шуугисан. Ямар ч бүртгэлгүй, хэн хаана явааг нь мэдэхгүй юм чинь хэн нь дүүжлэгдэж үхсэнийг ч мэдээгүй. Тэгээд ч тэнд байгаа монголчууд нэгнээ танихгүй шахам байдаг юм чинь хэн нь алга болсныг ч үгүйлж чадахгүй. Т гэж эмэгтэй найман сартай дутуу төрөөд эмнэлэгт хандалгүй хүүхдээ алаад хогийн саванд хаясныг нь Туркийн цагдаа нар хайж, хэсэг монголчуудыг баривчилсан тохиолдол ч гарч байсан. Буун дуу гарах нь манайханы чоно үргээж буу тавьдагтай л адил шахам болсон газар даа.

-Ингэхэд та яаж яваад Монголдоо эсэн мэнд ирж чадав аа?
-Би тэндээс 1903 луу ярьж тусламж хүссэн. Мөн гэрийнхэнтэйгээ холбоо барьсны дагуу тэд Тагнуулын байгууллагад хандсан юм билээ. Энэ байгууллага гадаад улсад хүнд байдал орсон иргэдийнхээ эрхийг хамгаалах талаар шуурхай арга хэмжээ авдаг юм байна. Үнэхээр өөрийгөө би азтай л гэж хэлэх байна. Наашаа ирэхдээ түр саатуулах байр буюу “Яванжи”-д нэг хоносон. Энэ нь гадаадын хүмүүсийг эх орон руу нь буцаахад түр саатуулдаг байр гэсэн үг. Тэнд ороод эх орон руугаа маргааш буцна гэсэн тэр өдөр би дахин төрсөн. Эх орон минь намайг хоёр дахиа өлгийдөж авч байгаа юм шиг л санагдаж байсан. Эх орон ямар үнэтэйг, эрх чөлөө зөвхөн монголд л байдгийг энд амьдрахад хамгийн их аз жаргалтай гэдгийг гадаадад зовлон үзсэн хүн болгон хэлэх байх. Эх орноосоо гадагш гарч аз жаргал хайна гэдэг хамгийн их эрсдэлтэй юм байна гэдгийг ухаарлаа. Үүнийг ч монголчууддаа хандаж хэлэх байна.

Ярилцсан: Б.Солонго

Before Sunset

Нэгэн “армаантик” найзынхаа зөвлөснөөр “Before Sunset” /2004/ гэдэг киног үзэв ээ. Угаасаа ийм төрлийн кинонд дуртай талдааг ч хэлэх үү, ер нь бол таалагдлаа. Англи хэлний үгсийн сан ч бас тодорхой хэмжээгээр дээшиллээ гэж баясаад байгаа. Их энгийн өдөр тутмын яриа юм шиг хирнээ сэтгэл хөдлөл, тухайн нөхцөл байдал дахь сэтгэлийн илрэлийг тодорхойлох зөндөө үгс, хэллэг байна. Тольдоод л үзээд байлаа. Дашрамд дурдахад ашигладаг хэдэн толио биччихье.
1. www.bolor-toli.com энэ англи - монгол, монгол - англи толь,
2. www.urbandictionary.com энэ англиас англи англи гэхдээ гудамжны яриа хэллэг зэргийг тайлбарлачихсан байдаг их дажгүй толь
3. хааяа хааяа bolor-toli.com дуур байхгүй үгс байвал англи-турк, турк англи тольноос харчихдаг юм. / байлаа./ Хадуурах ч яамай.

Учиргүй аймаар романтикдаад байхгүй, реалист байрын романтик кино тул хэт панаалтай зүйлс дургүй хүмүүст чүзэхэд тохиромжтой.
За мөн sex-ийн тухай нилээн ил задгай ярианууд, carpe diem –seize the day /энэ кинон дээр one night stand/ зэргийг дэмжсэн байрын тул family ангилалд орохгүй тул болж өгвөл ганцаар /нээлттэй сэтгэдэг туйлшраад байдаггүй бол бас girlfriend-тэйгээ/ үзсэн нь дээр байх.
Хамгийн таалагдсан зүйл гэвэл гол дүрийн эмэгтэй болох Julie Delpy (өмнө нь огт анзаарагдаж байгаагүй жүжигчин хирнээ бас сайн л жүжиглэсэн гэж хувьдаа дүгнэлээ) нэгэн дуу дууллаа. Гоё ч дуу байлаа. Яг нэг тийм Франц өнгө орчихсон ч гэмээр юм уу. Тэгээд тэр дууг орчуулах гэж оролдлоо. Аан тийм энэ кино 1994 онд хийгдсэн Before Sunrise киноны үргэлжлэл нь, манай найз тэрнийг бас гоё кино гэж байсан тэгж байгаад үзэмз.



Let me sing you a waltz
Out of nowhere, out of my thoughts
Let me sing you a waltz
About this one night stand

You were for me that night
Everything I always dreamt of in life
But now you're gone
You are far gone

All the way to your island of rain
It was for you just a one night thing
But you were much more to me
Just so you know

I hear rumors about you
About all the bad things you do
But when we were together alone
You didn't seem like a player at all

I don't care what they say
I know what you meant for me that day
I just wanted another try
I just wanted another night

Even if it doesn't seem quite right
You meant for me much more
Than anyone I've met before
One single night with you little Jesse
Is worth a thousand with anybody

I have no bitterness, my sweet
I'll never forget this one night thing
Even tomorrow, another arms
My heart will stay yours until I die

Let me sing you a waltz
Out of nowhere, out of my blues
Let me sing you a waltz
About this lovely one night stand

Олон жилийн өмнөх тэр нэгэн явдал
Одоо болтол хоногшин сэтгэлийн минь гүнд явсан
Чамтай өнгөрүүлсэн тэр л шөнийн тухай
Чамд нэгэн дууг одоо би дуулъя

Тэр л шөнө чи минийх байсан хонгор минь
Тэр чигтээ тэгээд сэтгэлд минь мөнхрөн үлдсэн
Харин чи тэртээх алсад одоод тэндээ үлдэж хоцорсон
Харуй бүүрийд бүдгэрсээр харах бараагүй замхарсан

Магадгүй чиний хувьд нэгэн л шөнийн явдал байсан биз
Мартаж чадаагүй надад дурсамж болон хоногшсон
Магадгүй чамайг нэгэнтээ олж мэдээсэй гэсэндээ
Марталгүй өнөөг хүртэл зүрхэн тушаа хадгалсан биз

Янаг явдлуудын чинь талаар зарим зүйл сонссон би
Ялдамхан үгсээр наашлуулсаар яаж увидасддаг тухай
Гэхдээ намайг гэх бүхэн чинь худалгүй байсан гэж мэдэрсэн, тиймдээ ч
Гэнэхэн надтай өнгөрүүлсэн бүхэн чинь үнэн байсан гэж итгэдэг

Бусдын юу гэх нь надад үнэндээ хамаагүй
Буцаад тэр өдөр надад ирээсэй л гэж хүснэм
Надтай чи дахин нэг л удаа таараасай
Намайг тэврээд дахин тэр л өглөөг угтаасай

Бодсон бүхэн минь бусдын дургуйцлыг хүргэж магадгүй ч
Бодох тусам л миний хувьд чи хамгаас онцгой санагдана
Чамтай хамт өнгөрүүлсэн тэр л ганцхан шөнийн төлөө
Бусадтай хамт үдсэн мянган үдшээ ч би золиослоно

Өнгөрч одлоо гээд араас нь гуниг тээхгүй хонгор минь
Үлдэж хоцорсон тэр л шөнийг бас хэзээ ч мартахгүй
Маргаашийн өдөр магадгүй хэн нэгний тэвэрт
Мартахын аргагүй чамайгаа л мөрөөдсөөр өнгөрөх байх

Олон жилийн өмнөх тэр нэгэн явдал
Одоо болтол хоногшин сэтгэлийн минь гүнд явсан
Чамтай өнгөрүүлсэн тэр л шөнийн тухай
Чамд нэгэн дууг одоо би дуулъя

Eric Schmidt on technology, innovation & the global economy

Саяхан би Томас Фридманы “Дэлхий бөөрөнхий биш” номын талаар өөрийнхөө үнэлэлт товчлолыг оруулсан билээ.
Эрик Шмитийн яриаг сонсож байх нь ээ энэ хоёр бол үндсэндээ нэг зүйлийг л яриад байна л даа.
Ерөөсөө шинэчлэл, шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ хийж өрсөлдөнө гэж, жил ирэх тусам МТ-ийн өртөг багасаж ололт сайжирч байна гэж, нэг талаар ашигтай ч нөгөөтэйгүүр хөгжчихсэн эдийн засгийн хувьд ажилгүйдэл үүсгэх аюултай тул америкчууд энэ талаар их санаа зовсон байх бөгөөд үүнд хариулахдаа Пэнсилванигаар жишээлэв. Аж үйлдвэрийн хувьсгал гарснаар Пэнсилваниад байсан олон хүн ажилгүй болсон хэдий ч тэдний дараагийн үе шинэ нөхцөлд зохицсон ажлын байраар хангагдсан гэв. Фридман тайлбарлахдаа Энэтхэг, Хятад ажлын байрыг нь булаагаад байгаа биш жам ёсоороо л хөгжиж, АНУ-ын дараагийн шинэчлэлээ хийх ёстойг сануулж буй хэрэг хэмээн тайлбарласан байсан. Энэ хоёр хүн хоёулаа АНУ-ын дээд боловсролд, шинэчлэлийг дэмждэг бодлогод, тэрэнд зарцуулагдаж байгаа хөрөнгө оруулалтад “итгэж” байгаагаа хэлж байх юм.
Төр засгийн нээлттэй бодлогын ач холбогдлын тухай дурдлаа. Энэ дээр ч гэсэн хоёул санал нийлэх бөгөөд АНУ-ыг амжилттай болгосон зүйлсийн хамгийн чухал нь энэ нээлттэй бодлого /шүүмжлэлд нээлттэй, ард түмний, олон нийтийн бодлогыг тусгадаг/ гэдгийг хүлээн зөвшөөрч энэ л амжилтын үндэс болж байсан гэдгийн онцолсон байна. Харин Эрик Шмит нэмээд өнөө үед том компаниудын нийтэд, дэлхийд үзүүлэх нөлөө нь маш их байгаагаас нээллтэй бодлого баримтлах нь чухлаар тавигдаж байгаа асуудал болсныг хүлээн зөвшөөрч Mircosoft-ийн эсрэг antitrust law хэрхэн үйлчилсэн болон Google нээлттэй байдлынхаа ачаар ийм зүйлд хутгалдахгүй тухайгаа хэлж байлаа. Үүгээрээ ч цаашид амжилттай байх байдлаа бататгах болно гэв.
Өөр бас бус юм байна л даа. Гэхдээ өөрт хамгийн чухал санагдсан хэсгээс нь жаахан тайлбар бичих гэж оролдов.
Манай энэ хаалттай төр бушуухан нээгдэж, авлига өгөх авахаасаа айдаг болж, өөрсдөдөө таарсан джлхийд уралдах технологийн олот, түүнийгээ дагасан бүтээгдэхүүн үйлчилгээ үзүүлдэг цагийг нь харж амждаг болов уу яадаг бол.

U.Ganzorig "Мөрийтэй тоглоом" - Bi ch bas iim bolov uu gej aidag baisan yum

Шар толгойтой болгон ухаантай, Монгол бол тэнэг юм биз дээ.
Хэдхэн сарын өмнө би эдийн засгийн дугуй ширээний уулзалтанд оролцов. Энд олон улсын мундагуудын Монгол дахь суурин төлөөлөгч нар байлцлаа. Монголын эдийн засгийн талаар Монголын эдийн засагч нарт (including me) лекцэдсэний эцэст ашгүй асуулт хариултын үедээ орлоо.
Би асууя гэж бодож байсан зүйлээ асуулаа.
Бидний нөхдүүд 2005 оноос эхлэн Монгол улсын зэсийн олборлолтыг олон улсын зах зээл дээрх ханшийн эрсдлээс хамгаалах алхам хийлгэх гэж элдэв арга хэрэглэсэн билээ. Бид "дундаас" нь мөнгө унагах гээгүй юм шүү. Бид зүгээр л сангийн яам эсвэл эрдэнэт үйлдвэр өөрсдөө үүнийг хийгээсэй л гэж элдэв судлагааны бүтээл сараачиж ийш тийш нь шидсэн хэрэг. Энэ тал дээр нөгөө мундаг зөвлөхүүд таг чиг байдагт би их гайхдаг байсан юм. Угтаа бидний зөвлөсний дагуу 2008 оны 2 сард зэсийн бүтээгдэхүүнээ эрсдлээс хамгаалах хэлцэл хийсэн бол 10 сая долларын зардал гаргаад 200 гаруй сая доллар алдахаас сэргийлж чадах байлаа шүү дээ. Тэгсэн бол бид нар 2009 онд хичнээн км зам, эмнэлэгийн тоног төхөөрөмж, багш нарын цалин you name it хийх байлаа.
За тэгээд асууваа.

-Яагаад та нар олон улсад Монголоос бусад бүх хүн хэрэглэдэг эрсдлээс хамгаалах хэрэгслүүдийг хэрэглэ гэж манай засгийн газарт зөвлөдөггүй юм бэ?

Тэгсэн нэг байгууллагын суурин төлөөлөгч нь би хариулахаа болъё гээд нөгөө байгууллагын төлөөлөл ахлах эдийн засагчид микрофон шилжүүлэв.

- Эрсдлээс хамгаалах хэрэгслүүд бол аюултай. Хамаагүй хэрэглэж болохгүй.
-- Уучлаарай, та баримттай ярих хэрэгтэй. Зүгээр л аюултай гэж та хэлсэнээр аюултай болчихдоггүй. Ашигтай хэрэглэж байгаа маш олон жишээг би таньд хэлж чадна.
Бид хэрэв 2008 онд хэрэглэсэн бол 10хан сая долларын зардлаар 200 сая доллар хэмнэж чадах байсан шүү дээ.
- Ард түмний мөнгөөр мөрийтэй тоглож болохгүй.
-- Та даатгалын бизнесийн суурь зарчмыг үгүйсгэж байна уу? Энэ эрсдлээс хамгаалах хэрэгслүүд бол угтаа даатгалын бүтээгдэхүүн шүү дээ. Тэгэхээр та машинаа даатгуулж байгаа хүн бол мөрийтэй тоглож байгаа хүнтэй адилхан гэж хэлэх гээд байна уу.
- Уучлаарай, асуулт хариулт дууслаа, баяртай...

Ингээд л босоод гараад явцгаалаа даа. Хамгийн аймшигтай нь эдийн засгийн суурь мэдлэггүй, ярьж байгаа зүйлээ ойлгодоггүй зарим хүмүүс үндэстэн дамнасан, олон улсын онцгой статустай байгууллагыг төлөөлж манай засгийн газарт зөвлөгөө өгөөд явж байгаад учир байна. Сайн зөвлөхүүд байнаа. Мэдлэгтэй, мундаг, Монголчуудад тусалчихая гэсэн сэтгэлтэй зөвлөхүүд байна. Тэдний хажуугаар саар нөхдүүд маш их байгааг бид анхаарч байх хэрэгтэй юм даа.

The world is flat

Thomas L. Freedman-ий The world is flat хэмээх ном монгол хэлнээ орчуулагдаж гарчээ. Уншлаа их ч олон зүйл бодогдуулах ном болсон байна. Жаахан хожуу уншсан нь тиймэрхүү боловч магадгүй уншаагүй байгаа хүмүүст сэтгэгдэл төрүүлэх болов уу гэж үзсэн тул бодлоо хуваалцахаар шийдлээ.

Хамгийн гол нь ирээдүйд таныг болон танай хүүхдүүдийг ер нь ямар орчин хүлээж байна вэ гэдэг талаар нилээн ойлголт өгөх ном болсон байна гэж дүгнэлээ. Бичсэн бүх зүйлс нь баримтан дээр тулгуурласан бөгөөд өөрийн мэдэж, мэдэрч байгаа багахан туршлага дээр үндэслээд хэлэхэд нилээдгүй үнэн зүйл бичсэн болж таараад байна. Үүнээс өөрийнхөө чухалчлан авч үзсэн хэсгүүдийг нэгтгээд оруулах гэж оролдлоо. Ер нь энэ номыг аваад уншихыг зөвлөж байна.

Дэлхий хавтгайраад байна гэнэ. Хүмүүсийг, тэр бүү хэл алдарт Пүлитцэрийн шагналыг гурван удаа хүртсэн Томас Фридманыг “унтаж” байх хооронд шүү.
Хавтгайрал гэдгийг ер нь юу вэ гэдэг талаар хоёр жишээ өгөх гэж оролдьё.
1. АНУ-н маш олон дунд болон жижиг эмнэлгүүдэд радиологчид САТ зургаа Энэтхэг, Австрали руу аутсорсинг байдлаар явуулан онош тогтоолгож байгаа. Давуу тал нь гэвэл АНУ-д шөнө болж байхад Энэтхэг, Австралид өдөр болж байна. Эмч шөнө нь амраад өглөө нь ажил дээрээ ирэхэд зурагны онош нь гарсан хүлээж байна. Энэтхэг эмч карри, будаанаас салахгүйгээр Энэтхэгт өндөр цалингаар ажиллачихна. Америк эмч харьцангуй бага зардлаар ажилаа хийлгэчихнэ. Өвчтөн хүлээж цаг алдах шаардлагагүй. Хэн хэн нь л ашигтай ажиллаж байна.
2. Асуулт: Леново компани хаана төв оффисоо байгуулах вэ?
Хариулт: Глобал бизнессийн байгууллагын хувьд, Леново нь дэлхий даяар байрласан ажилчид ба хөрөнгө бүхий газарзүйн хувьд тархсан байдалтай байх болно. Сонсоход хатуу үнэн нь, менежментийн баг, хувьцаа эзэмшигчид болон хөрөнгө оруулагч нарт хаана ажлын байр бий болж хаанаас ашиг орлого олох нь ялгаагүй байдаг, тэд зөвхөн найдвартай компанийг л сонирхдог.

Зохиогчийн юу хэлэх гээд байгаа нь ойлгогдсон байх гэж найдаад үргэлжлүүлье.

Ноён Фридманы тодорхойлсноор дэлхийг хавтгайлагч 10 хүчин зүйл байна.
1. Бүтээмжийн хөгжлийн шинэ үе. Үндсэндээ коммунизм унаж дэлхий дахинд коммунист замналаар замнаж байсан улсууд зах зээлийн эдийн засагт шилжин аливаа хоригийг цуцалснаар нээлттэй хэлбэрээр хөгжиж, бусдаас суралцах, бусадтай өрсөлдөх боломжтой болсон, мөн үүнтэй зэрэгцээд дэлхийд personal computer бий болсноор энэхүү хөгжлийг хэрхэн хурдасгасан тухай；
2. Вэб хүрээлэл, анхны вэб браузэр. Энэ хэсэгт интэрнэт гэж юу болох хэрхэн хөгжсөн, яаж ийм их шилэн кабель тавигдсан, энэ нь ямар үр дагавар авчирсан болон интэрнэт хэрэглээ хэрхэн хялбарчлагдсан тухай；
3. Тусгай програм хангамжууд. Ажил хэрэг жинэхэн утгаар үр өгөөжтэй хөгжих нөхцөл бололцоог хангасан олон нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн интэрнэт стандартууд /http, htlm, tcp/ip, xml, soap гэх мэт/ болон эдгээрт асуудалгүй ажилладаг програм хангамжууд /windows office, e-mail, илүү нарийн бусад програм хангамжууд/ болон интэрнэтэд суурилсан програмуудын хөгжил нөлөөллийн тухай；
4. Интэрнэтээр түгээхүй буюу uploading /open source software, forum, blog, wikipedia гэх мэт/ Uploading хийх боломжтой болсноор хүмүүс өөрсдийн ололт амжилтаа хуваалцан энэ нь мэдээллийн хурд нэмэгдэхэд болон дэлхий хавтгайрахад хэрхэн нөлөөлсөн тухай；
5. Outsourcing. АНУ-аас яагаад энэтхэг рүү хамаг үйлчилгээ нь яваад өгсөн тухай, үүнд юу шалтгаалав, энэ нь ямар үр дагавартай гэдэг тухай;
6. Offshoring. Хөгжингүй орнуудад байсан үйлдвэрлэлийг яагаад шилжүүлэх шаардлагатай болсон, шилжүүлсний үр дагавар зэргийн тухай өгүүлжээ. Надад харин энэ бүлэгт байгаа нэгэн шүлэг их таалагдаад та бүхэнд сонирхуулъя гэж бодлоо. Доорхи шүлгийн утгыг та номыг уншсаны дараа сайн ойлгох болно.

Өглөө бүр Африкт бөхөн гөрөөс сэрдэг гэнэ
Өөрийгөө бүгдээс хурдан давхихгүй бол болохгүй гэдгийг мэддэг гэнэ
Өлөн арслан түүнийг барихад бэлэн байгааг санадаг гэнэ

Өглөө бүхэн Африкт араатны хаан сэрдэг гэнэ
Өлбөрч үхэхгүйн тулд тэрээр
Өнөөх бөхөнгөөс хурдан давхих хэрэгтэй гэдгээ мэддэг гэнэ

Харин чи бөхөн ч бай арслан ч бай
Халуун нар мандан хөөрөхөд
Хамгаас түрүүнд давхиж эхлэх хэрэгтэй

7. Хангамжийн нэгдсэн сүлжээ. Энэ бүлэгт Wall Mart-аар жишээлэн хангамжийн нэгдсэн сүлжээ гэж юу болох, ямар аймаар хүч чадалтай эд болох тухай өгүүлжээ. Supply management, procurement, аливаа бизнессийн чиглэлийн улсуудад ч гэсэн их л хэрэгтэй бөгөөд сонирхолтой байна байх.
8. Insourcing буюу компаний дотоод үйл ажиллагаанд оролцох нь. Энэ хэсэг нилээд сонирхолтой бөгөөд мэнэжмэнтээ боловсронгуй болгож чадсан эсвэл өөрсдийн ложистикээ ашиглан бусад компаниудын дотоод ажиллагаанд нь орж ажиллаж байгаа томоохон компаниудын тухай өгүүлсэн.
9. Google, yahoo, msn хайлтын системүүд.
10. Стероидууд. Энэ хэсэгт утасгүй холбооны ая холбогдлыг тайлбарлахын зэрэгцээ эдгээр стероидууд олон утасгүй холбоо яах хүчтэй талаар тайлбарлажээ. Зохиогч зарим шинэ технологуудыг стероидууд гэж нэрлэсэн бөгөөд энэхүү шинэ технологиудад *тоон, хөдөлгөөнт, хийсвэр, хувийн* гэсэн шинж чанартай байх бөгөөд энэ нь хувь хүний чадварыг улам сайжруулах ажээ.

Дараагийн бүлгүүдээс АНУ-д хэтэрхий хамаарсан хэсгийг нь алгасаад зарим ач холбогдолтой гэж үзсэн хэсгийнхээ талаар сийрүүллээ.
Тэгэхээр, энэхүү хавтгайрлын цохилтод үл өртөгсөд нь
- Аугаа хамтрагчид - Ийш тийшээ явж шинийг эрэлхийлэгчид
- Аугаа нийлүүлэгчид – Хоёр мэргэжлийг холбон байхгүй орон зайг өөрөө өөрсдөдөө бий болгогчид
- Шилдэг тайлбарлагч - Өөрийнхөө шинэчлэн эзэмшсэн мэргэжлээ дараагийн боловсронгуй шатанд оруулах, хувьсгах чадвартай хүмүүс
- Шилдэг технологи эзэмшигч
- Шилдэг зохицогч - Хаашаа л бол хаашаа л хэвийх чадвартай хүмүүс
- Бизнесс модел/загварчлалыг амжилттай хэрэгжүүлж чаддаг хүмүүё зэрэг байх нь ээ.
Эндээс онцолбол, үндсэндээ ямар хүн амжилттай байх вэ гэвэл “Хэрхэн суралцахыг сурах”, буюу байнга өөрийг шинэчилж чаддаг байх тийм хүн л амжилттай байна. Фрийдман сурагчдад зөвлөхдөө Томас “Хамгийн дуртай багш нарынхаа жагсаалтыг гарга, юу зааж байгаа нь хамаагүй хичээлд нь суу. Сурахдаа баяр баясгалан олж авах нь илүү чухал юм.” гэсэн байх юм.
Үүнийгээ тайлбарлахдаа
Урам зоригийн итгэлцүүр + Сониуч зангийн итгэлцүүр > Оюуны итгэлцүүр буюу “Сониуч бөгөөд сонирхсон юмандаа анхаарсан (хөдөлмөрлөсөн) хүн л амжилт олно, тэрнээс байнга онц дүнтэй сурдаг хүүхэд биш” гэж жишээ татсан байна. Энэ ч гэхдээ Фридман хэлсэн хэлээгүй олон жишээгээр батлагдчихаад байгаа эд байх.
Хүмүүстэй харилцахдаа дуртай байх ёстой. Баруун тархиа хөгжүүл, энэ нь шинийг бүтээгч байхад хэрэгтэй бөгөөд ирээдүйд энэ чанар амжилт олно (шинийг санаачилж энэ нь нэмүү өртөг үүсгэнэ гэх)

Жишээ нь, өөрөө энэ тал дээр заримдаа бодрж “цаг алдаг“ хүний хувьд багш нарт л гэж зөвлөхөд хичээлээ заахдаа, интэрнэт ухах даалгавар өгөх, ном ашиглах, ажиллаж байгаа хүмүүсээс авчирч лекц уншуулах, сурагчдын нээлттэй сэтгэлгээг хөгжүүлэхэд анхаарал тавих, эрхийнхээ төлөө тэмцдэг болоход нь туслах гэх мэт зүйлсийг хийх хэрэгтэй. Ингэснээр өөртөө итгэлтэй, зөв хүмүүс бэлдэх юм. Номыг бол хэн ч уншаад шалгуулаад байж болно, бас буруу зөв нь мэдэгдэхгүй нэг ном яриад л байвал сургачдадаа унтахыг сурахаас өөр юм өгч чадахгүй байх. Энэ миний бодол шүү, номон дээр ийм юм байхгүй.

Эрх чөлөөт байдал, түүний үр дагавар чөлөөт сэтгэлгээ шинэчлэлийг авчирдаг. Энэ шинэчлэл нь сайн хөгжсөн, сайн зохицуулалтай хөрөнгийн зах зээлээр дамжин биеждэг. Учир нь нэгэнт томорсон компаниас шинэчлэл гарах нь ховор байдаг, тиймээс өндөр эрсдэл хүлээн жижиг санаанд хөрөнгө оруулагчдын ач холбогдлыг онцгойлжээ. Мөн жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрхийг хамгаалдаг болон оюуны өмчийг хамгаалах боловсронгуй хуулийн системтэй байх шаардлагатай бөгөөд, энэ нь шинэчлэл агуулсан гэхдээ эрсдэлтэй санаанууд амилах, дэмжигдэх, баталгаажихад ач холбогдолтой аж. Өмнө нь хүмүүс нэг их дурдагдаагүй боловч уян хатан хөдөлмөрийн хуулийн ач холбогдлыг их сайн тайлбарласан байна. Ажилд авахад болон халахад амархан улсуудад хөрөнгө оруулалт их татдаг бөгөөд үүгээрээ боловсронгуй хөдөлмөрийн хуультай тухайн улсад үр дүнтэй болон өгөөжтэй ажиллагаа ихэсдэг байна. Хөдөлмөрийн зах зээл ч боловсронгуй, хөгжингүй болдог ажээ.
Мэдээж хэрэг улс төрийн тогтвортой байдлыг мартаж болохгүй.

Эдгээр бүх институцчлэл, хууль зүйн орчин, соёлын хэм хэмжээ гэх мэт хүчин зүйлс нэгдээд итгэл гэдэг зүйлийг бий болгодог. Энэ итгэл байсан газар хөгжил байх болно гэжээ. Энэ үнэн юм. Үндсэндээ хөгжсөн нийгэмд аливаа хувь хүн бизнесийн байгууллагад мэдээлэл, бүртгэлийн систем нь өндөр хөгжсөн үндсэндээ хэн нь хэн бэ гэдгийг үнэлж түүнийх нь дагуу өдөр тутмын бизнессийн үйл ажиллагаа нь явагдаж байдаг билээ. Манайд бол өнөөхөндөө хэн нь сайн хуурч хулхидаж, лоббидож, хахуульдаж чадаж байна гэдгээр биснессийн амжилт нь хэмжигдэж байгаа нь харамсалтай. (Шударгаар өрсөлдөж байгаа хэдэд нь хамаагүй)
Хэдийгээр зохиогч АНУ-д хамааруулж хэлсэн боловч нөгөө талаар бид бас үүнийг бодож байх хэрэгтэй гэдэг утгаар бичлээ.

- Тооны ялгаа. Хятад Энэтхэг зэрэг улсуудад боловсорч буй оюутныхаа тоогоор илт давуу болж эхэллээ. Эдгээр оюутнууд хамгийн гол нь байгалийн шинжлэх ухаан болон технологий сурч байгааг онцолж байлаа. Энэ нь хэтдээ АНУ-тэй зэрэгцээд эдгээр улсуудад цаашдын шинэ олотууд нээгдэх, хамгийн гол нь тэд АНУ бусад улсаас хүний олноор давамгайлна гэдгийг анхааруулсан байлаа.
Харьцангуй давуу нь л энэ хоёр болохоос биш цаана нь бусад зүүн Европ, Бразил, Орос, зүүн өмнөд азийн улсууд гээд л нэмэгдээд байна. Энэ нь манайд яаж мэдрэгдэх вэ гэхээр олон улсын зах зээл дээр бидний ажлын байрыг эд булаана. Байг манай дотоодын зах зээл дээр чадвараараа, үнийн өрсөлдөөнөөрөө ороод ирэхийг үгүйсгэхгүй, харин ч одооноос харагдаж байгаа биздээ. Монголчууд барилгаа барьж чадахгүй Хятадаас барилгачин оруулж ирээд байгаа биздээ. Энэ үзэгдэл ирээдүйд улам л газар авах гээд байна шүү.

- Боловсролын ялгаа
“Хууль, эдийн засгийн боловсрол ихээр олгож байгаа газар шинээр юм үүсэхгүй” гэжээ. Байгалийн шинжлэх ухаан зарим талаар уйтгартай ярвигтай хэдий ч энэ зайлшгүй байх шаардлагатай гэж үзсэн байна.
Манай боловсролын систем гэж жонхуу, дээд боловсролтой зөөгч бармэн хүртэл бэтлгэж байгаа биздээ. Тэгсэн хирнээ чадвартай мужаан, сантехникч, өрлөгчин байдаггүй. Одоо тэр хэд нь “алт” болж байна шүү дээ.

- Хүсэл тэмүүллийн ялгаа.
Аливаа улс, нийгэм хүсэл тэмүүлэл, тэмцэлтэй байж байж урагшилдаг, сүүлийн үед АНУ-д энэ алдагдаад байгаа тухай онцгойлоод залуу үе нь тэйртэйнмэнтэд хэтэрхий их автаж байна. Өөрсдийгөө дайчлах зовоох нь бага болсон гэж үзжээ.
Манайд энэ нь шууд утгаар хэлэхэд хэцүү ч зарим нэг хэсгийн бас иймэрхүү хандлага байж болохыг үгүйсгэхгүй байна
Надад энэ хэсэг их сайхан санагдсан юм.
“Хэдий чинээ бага байгалийн баялаг байна төдий чинээ хавтгайжилт байна” гэж. Үүнийг улс орнуулын хувьд Япон, Тайвань, Өмнөд Солонгосын, компаний хувьд АНУ-ын бөөний худалдааны Wallmart –аар жишээ авч тайлбарлаад (номын ондоо бүлэгт), нөгөө талд байгалийн баялагтай боловч үгээгүй ядуу Африкийн, нээлттэйгээр хөгжиж чаддагүй Арабын зарим нэг улс орон, нөөц бололцоогоо зөв ашиглаж чаддаггүй Мексик, латин америкийн зарим орноор жишээлэн тайлбарлажээ.
Баялаггүй орны хүмүүс сэтгэл санааны хувьд өөрсдийгөө бэлдчихдэг юм шиг байгаа юм.
“Толгойдоо болон гэдсэндээ хийснийг чинь хэн ч авч чадахгүй” гэсэн үг Хятад зүйр үг байдаг юм байна. Тайваний оюутнуудад багш нар нь “Та нарт хэзээ ч америк, канад шиг амьдрах боломж байхгүй, тиймээс сайн сурч, шургуу хөдөлмөрлөөд, чаддагаа экспортолж амьдрах орын ганц гарц бий гэж “хурцалдаг” юм байна”.
- Хөгжлийг, шинэчлэлийг авчирмаар байгаа бол шинжлэх ухаан, судалгаа шинжилгээнд мөнгө татах хэрэггүй гэсэн байна.
- Хавтгай гэдэг үгийг нөгөө талаар тайлбарлахдаа аливаа байгууллагын /төр, хувийн хэвшил хамаарахгүй/ босоо шат давхаргыг бууруулах нь хамгийн өндөр өгөөжтэй, шуурхай нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэсэн санаа байлаа. Манай төрийн албаныхан уншицгаагаасай билээ. Унших нь яахав, хэрэгжүүлэх тухай бодолцоосой билээ. Сайд, сайдын туслах /дагалдан баясагч юмуу юу юм/, төрийн нарийн, за тэгээд харъяа байгууллагын дарга, дэд дарга, зөвлөх, газрын дарга, түүний орлогч, орлогчийн орлогч/наргиа байв/, ахлах түшмэл, ямар юмны яасан дунд түшмэл,гэх мэтчилэн явж өгнө дөө тэгээд.
Такро болон микро хөгжлийн бодлого хэрэгжүүлэлтийн Ирландын хөгжлийн жишээ, тэдний төрийн бодлогыг тайлбарласан, латин америк – хятад зэргийг харьцуулсан сайхан түүхэн жишээнүүд, компаниуд яаж тэсч үлдэх вэ, яаж амжилтанд хүрэх вэ, ер нь хаачих гээд байна гэдэг талаар төсөөлөл өгөх гэж оролдоод номоо дуусгажээ.

Мэдээж хэрэг хүн болгонд таалагддаг зүйл ховорхон байх. Надад сонирхолтой санагдсан зүйл танд тиймгүй санагдаж болох. Гэхдээ энэ номонд танд таалагдах зүйлс байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Хамгийн гол нь таныг ямар ертөнц хүлээж байх талаар бодит үнэнд ойрхон байх болов уу /reasonable/ гэмээр төсөөлөл өгөх болно.

За ингээд ухаантай зохиолчийн бичсэн номыг гайхалтай хэдэн монгол залуус орчуулсан байсныг уншаад товчлох гэж оролдсон нэгэн галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл дуусч байна. Гэхдээ таны ном унших гэсэн сонирхлыг өчүүхэн ч гэсэн өдөөсөн болов уу гэж найднам. Өөрсдөө уншаад үзээрэй.

Туркээс 20000 “залуу” хүсэх тухай туркуудийн сэтгэгдлүүдээс

Саяхан манай улс Туркээс 20000 эрэгтэй хүн хүсэх тухай мэдээ гараад нилээн шуугиулав даа. Тэгээд тэр мэдээ гарсан вэбсайт дээр гарсан тайлбаруудаас өөрсдөдөө хамааралтай байж магадгүй гэсэн хэдэн сэтгэгдэл орчуулаад оруулах гэж зорилоо. Яг шууд үгчилж биш утгачилж оруулав. Марзаганасан хэд байхад, чухалчилж хүлээж авсан хэд ч байна. Зарим нь манайд нөхцөл ямар байгаа талаар судалгаа хийсэн байхад, гэнэн нь дэндсэн хүмүүс ч байх юм.

Ер нь дүгнэхэд хэрвээ үнэхээр тийм хүсэлт манай зүгээс тавигдсан бол
- Ажилгүйчүүдээ явуулах хүсэлтэй хүн их байх юм. Хүнтэй суух нас нь болчихсон ажилгүй, мөнгөгүй залуучууд ихтэй л дээ.
- Үнэхээр эцэг өвгөдийн минь нутаг гэсэн сэтгэлээр хандаж сэтгэгдэл бичсэн хүмүүс ч бас байна. (Үгүйгсэх аргагүй л дээ, эртний түрэгийн балгас манай нутгаас олддог)
- Европын холбоонд авахгүй тамыг нь үзүүлж байгаад уурссандаа зүүн тийшээ нэгдье хэмээн улстөржсөн байрын сэтгэгдлүүд ч байна.
- Ийшээ ирж 6 хүнтэй суухын тулд эхнэрээсээ салах шаардлагатай юу гэж асуусан хүн ч байх юм хэхэ.
- Хүүхнүүдээс зарим нь харчуудыгаа доодохдоо ухаанаа алдсан зэргээр бичиж бухимдлаа жаахан гаргасан байх юм ))
За тэгээд уншицгааж соёрх.

Ажил байгаа л юм бол яваг л дээ. Монголчууд өөрсдөө ч Түрэг угсааныхантай нэг гэдгээ хүлээн зөвшөөрдөг. Энд ингэж ажилгүй зөнгөртөж байхаар бэлэн боломж гарч ирсэн дээр нь бариад авах хэрэгтэй шдээ.
İş olanağı varsa bence de gitsin işsizler. Moğollar Türk soyundan geldiklerini kabul ediyorlar zaten. Burada kalıp da isizlikten ahlanıp vahlanmaya gerek yok, hazır olanak varken değerlendirmek gerek.

Тэгж л болдоггүй юм шүү. Эндээс 20 000 “юм”тай юмнууд очоод авааль эхнэрээ гэртээ хав дараад, уншиж бичигчдийн тоо 95%-аас 15% хүртэл унаж, газар доорх баялаг, банк, боомтууд нь худалдагдаж, хүнс нь генетикийг нь өөрчлөх хор болж, орчин нь амьдрах аргагүй болно шүү.
Аman sakin ha! gider buradan 20 bin yobaz arkadan kadinlar paketlenip eve kapatilir,okur yazar yьzdesi 95'ten 15'e düşer,tüm ülkenin tabii kaynaklari,bankalari,limanlari satilir,gidalari gdo ile dolar taşar ve çevreleri de zehirden geçilmez olur.

Сайн хэрэг, би ч бас очлоо.
Hцццyyyttt !!! Abe bizde gidelim :)

Монголчууд хагас Турк гэсэн үг. Төв азид байгуулсан төр улсуудын сууринд энэ хоёр үндэстэн бий. Түрэг Монгол гүрэн гэж бий, толгойд нь Чингис хаан бий, товчхондоо садан төрлийн харилцаа хэцүү цагт гэдэг биздээ (Зово цагт нөхрийн чанар танигдана) ...
moğollar yarı türk sayılırlar,zira ortaasya da kurulan devletlerin tabanında bu iki millet yatıyor,türk moğol imparatorluğ var,başında da cengiz han vardı,kısaca akrabalık zor günde lazım...

Бичсэн тайлбаруудыг уншиж байна. Юун ч донтой юм билээ дээ. Чалхтай ч юм шиг бичицгээж гэнэ.
şu yorumlara bakıyorum da ne kadar çok abazan varmış.... marifetmiş gibi bir de yazıyorlar.

Монголын төр авах гэж байгаа хүнд тавих шаардлага гэж нэг юм байгаа. Тийм болохоор битгий хамаагүй эрт догдолцгоо хонгоруудаа.
eminim moğol hükümetinin adaylarda aradığı bir çok kriterler vardır. O yüzden o kadar heveslenmeyin arkadaşlar.

Энэ ажилгүйчүүд өөрсдөө хүсээд Монгол руу азаа үзвэл үзэг л дээ. Тэд ч ажилтай ч болж, Туркийн ажилгүйдэл ч бага ч гэсэн багасна биз.
Aslinda iyi olabilir kendi istekleri olmasi sarti ile issizlerden mogalistana gitmek isteyen vatandaslarimiz sansini deneyebilir,hem onlarin bir isi olur hem Tьrkiyenin issizligi bir nebzede olsa azalmis olur.

Найзуудаа би бол эмэгтэй хүн, энэ мэдээг сонсоод их баярлалаа. Гэрлээд 2 жил болж байна. Хайрт нөрийн маань ээж аав нь бүтэн өвөл манайд байдаг. Хэрвээ нөхөр маань дахиад 5 эхнэр авах юм бол манай хадмууд манайд магадгүй бүтэн өвлийн турш биш 15 хонодог болж магадгүй юм.
arkadaşlar ben bir bayanım ama valla bu habere çok sevindim...2 yıllık evliyim.sevgili eşimin anne ve babası bütün kışı bizde geçiriyor.Eşimin benden başka 5 eşi daha olursa yani kaynanamların benden başka 5 gelini daha olursa bizde bütün kış değilde 15 gün falan kalabilirler.

Хээлтүүлэг гэх үү юу гэх вэ үүнийг чинь одоо? Гэхдээ ч ажилгүйчүүдийнхээ тоог бодвол ч очоод бас дажгүй амьдарчихаар бол яагаад болохгүй гэж ... Яаахавдээ 20000 хүний ажлын байр гэж ойлгоё л доо. Инээдтэй юм, гэхдээ аягүй л бол 10 сая хүн гараа кармаалаад, доош харчихсан энэ тухай бодож байгаа даа.
Уani damizlik diyelim biz buna...ama ьlkemdeki issiz sayisini dьsьnьrsek rahat bir yasam standarti verceklerse neden olmasin...20000 kisiye is olanagi gibi birsey...komik belki ama bence en az 10 milyon elini cebine atip dьsьnьyordur...

Цүнхээ баглачихлаа, Монгол гардаг хэрэг ээ.
Ben bavulumu topladım Moğolistan'a gidiyorum.

Европ, Америкт гарах гээд байдаг тэдгээр хүмүүст боломж гараад ирж байгаан биш үү, больж үз тэр европ мэвроп, угаасаа бид нарыг хүсэхгүй байгаа биздээ. Харж байгаа биздээ нөгөө талд бүр хүүхнүүдээ хүртэл санал болгож байна шдээ. Туркуудийн дуртай хамгийн сайхан зүйл биздээ.
hani avrupada amerikada firsat arana kadar bakin ayagimiza gelmis bьyьk bir firsat birakin su avrupa hayranligini artik adamlar aleni bir sekilde istemiyorlar aralarinda dцnьn artik yьzьnьzь gьnese her sey daha gьzel daha dogal bak adamlar kadin bile sunuyorlar tьrklerin sevdigi en gьzel sey.

Үнэхээр үнэн бол Монголын төр энэ асуудалд нилээн болгоомжтой хандаасай. Сонгогдож байгаа хүмүүсийн сайтар шалгагдсан байх нь зүйтэй. Тэгэхгүй бол хэдэн жилийн дараа эд нарыг хаанаас олоод гаргаад ирэв ээ гэж халаглах вий дээ.
Aslı varsa,Moğol hükümeti bu konuda çok titiz davranmalı derim ben.Tercih edileceklerin çok çok iyi araştırılıp seçilmesi lazım.Yoksa bir kaç sene sonra bunları nereden başımıza sardık diye feryat ederler.(Kıbrıs örneği ortada)

Бид нар ганц байгаагаа аргалж чадахгүй байхад юун зургаа манатай.
biz biriyle başa çıkamıyoruz kardeşimm, 6 sını napalım..

Монголчууд вэбсайт хийчихвэл зүгээр байна даа. Төрийн нэр хутгаад байхаар том эд баймааргүй л юм. Лал гээд манайхныг мэдрээгүй барууныхан, тэгвэл одоо дорнод тийш зүглэе л дээ. Туркуудын үнэ цэнийг Монголчууд мэдэж байгаан байна. Тэдний гаргасан энэ оновчтой шийдвэрт нь мэхийн ёслохоос өөр яахав.
moğol yetkililer acilen bir internet sitesi yapsın.bu iş hükümetler arası olacak kadar büyük bir olay değil:)Batı müslüman dedi kıymetimizi bilmedi hiç olmadı doğuda şansımızı deneyelim.türklerin kıymetini moğollar iyi biliyor demekki:)moğolların isabetli kararına şapka çıkarılır yani.

Судалж үзлээ л дээ эрэгтэй эмэгтэйчүүдийн тоо нь бараг адилхан юм байна. Тэгээд ч 4% нь л лалын шашинтай. Оросууд соёлын хувьд баллаад хаячихсан юм байна шдээ. Уул уурхайгаар л явбал юу юм гэхээс бусдаар бол нэг их аваад байхааргүй юм.
Inceledim. hatun-erkek nufusu ayni gibi, nufusun sadece 4% i musluman olarak tanimliyor kendini. Ruslar elemanlari iyice gocurtmus kulturel olarak. Yani belli maclar icin uygun degil ama madencilik amacli gidilebilinir.

Европ явсан Туркууд ихэнх нь л, ажилгүйчүүдийн тэтгэмж авах нь авч үлдсэн хэд нь ялих шалихгүй юм хийж байна шүү дээ. (Сайн ажиллаж байгаад нь хэлэх юм алга л даа) Энд ажиллаж байгаа хэд нь угаасаа хаачвал л гэж. Тэр хийх ажилгүй гиюүрч сууж байгаа юмнууд явбал явна л биз, хоолны саваар л дутав гэнэ дээ. Очоод тэгээд юу ч олдоо билээ дээ.
Türk erkekleri Avrupa'ya da gitmişti. Şimdi büyük bölümü ya yatıp işsizlik parası alıyor, ya da abuk subuk işlerle uğraşıyor. (Doğru düzgün çalışanlara lafım yok.) Türkiye'de işi gücü olan da zaten gitmiyor hiç bir yere. Kahvelerde miskin miskin oturanlar giderse gider. Onlarda ne iş tutar bilemem

Архины хэрэглээний тухайд гэвэл, 1 сард өдрийн дундаж хэм -25 гэж байна шүү дээ, шөнө -35-45 тэгэхээр чинь мэдээж хэрэг ууна шүү дээ, архи бол зүгээр л энгийн хэрэглээ.
alkol tuketimine gelince, Mogolistan'da ocak ayinda gunduzleri hava sicakligi ortalama -25'ler civarinda, geceleri ise -35 . -45 araliginda ve tabi ki insanlar iciyolar; ozellikle votka!! burada icki bir aliskanlik.

Залуучуудаа яагаад иймэрхүү мэдээ гарах болгонд яагаад хүүхнүүдээ доромжилж байдаг юм бэ. Хүн яаж өөрөө өөрсдийгөө ингэж доромжилж чаддаг байнаа. Ичээч та нар. Турк л биш бол аль газрын хүүхнүүд нь биднээс дээр юм уу хайшаа юм, ойлгохгүй байна.
baylar neden herzaman bu tarz haberler yayinlandiği zaman türk bayanlarina hakaret ediyorsunuz ? gerçekten söyledikleriniz ayip ,buraniz böyle şuraniz şöyle insan kendi irkina nasil böyle hakaretler yağdirabilir türk kadini dişinda bütün kadinlar üstünmü yani gerçekten anlayamiyorum ve üzülüyorum ..

Монгол ахан дүүс минь биднээс л хол бай. Угаасаа жинхэнэ турк мөн биш маань хүртэл эргэлзээтэй болчихсон. Ард түмэн нь гадныхныг шүтдэг болчихсон та нарыг ч бас бусниулчихна. Биднээс хол байсан нь өлзийтэй. Цэврээрээ үлдэцгээ
Aman Moğol kardeşlerimm aman bize bulaşmayın...
Değiştik, bozulduk dejenere olduk. Artık Türklüğümüzü bile tartışır, Türklüğümüzü bile konuşamaz olduk. Aman bize bulaşmayın.Halkımız yabancı hayranı. Bu halk özenti. Sizi de bozarız alimaallah. İyisi mi bizden uzak durun. Saf ve temiz kalın.

Туркэдээс виз нэх, дээрээс нь 20000 Турк нэх. Тэнэгтдэг гэжийшд.
Hem Türkiye'ye vize uygula, hem de 20 bin Türk iste. Saçmalığa bak

Туркууд тийшээ явна гэдэг нь хүүхдүүдэд нь Туркийн цус бий болно, Монгол улс дахин айх зүйлгүй улс болно. 20 жилийн дараа Монголчууд Оросоос биш, оросууд монголчуудаас айх болно .
tьrklerin oraya gitmesi demek bundan sonraki evlatlarında türk kanı olacağı anlamına gelir ve bu moğolistanın artık korkusuz bir devlet olacağı anlamına gelir yani bundan 20 yıl sonra moğalistan ruslardan değil ruslar moğolistandan korkmaya başlar...

Сүүлийн үед сонссон хамгийн сайхан мэдээ байлаа.
SON ZAMANLARDA DUYDUĞUM EN İYİ HABER..

Хятадтай хил залгаа улс, хятадууд автуусандаа багтахгүй, автуусан дээрээ зорчиж байгаа гээд байгаа биздээ, тэд нараас авахад яадгийн, тэр улсад ч тустай. Тэгээд ч Хятадын эдийн засаг сайн, бүгдээрээ адилхан онигор нүдтэй гэж байгаа. Дэлхий сүйрэх гээд байгаа юмуу даа одоо, энэ эрчүүд нь багасаад.
ya madem çin onların komşusu. adamlar otobüse sığmıyo, ternin tepesinde yolculuk yapıyo. onları çeksinler kendi taraflarına. hem ülkeyi rahatlatırlar. çin in ekonomisi de iyi. hepsi de çekik gözlü. dünyanın sonu geliyo mu ne. erkekler azalıyo bakın.

Тийшээ явахын тулд хаашаа хандах вэ
oraya gitmek için nereye başvurmak gerekiyor acaba

Илмаз гуай эхнэрээсээ салах шаардлагатай ву гэж асууж байх юм. Минийхээр бол хэрэггүй байхаа, нэмээд 6 авч болохын биш үү. Тэгээд гэрт чинь байгаа нэгтэй нийлээд 7. Одоо тэгээд төлөвлөгөөгөө гаргаад Туркийнхээ хүчийг олон улсын тавцанд харуулж дээ.
Yılmaz bey,hanımdan boşanmak mı lazım diye soruyor.Bence boşanmaya gerek yok, 6 kadına kadar müsaadesi var.Bir de evde var etti mi size 7.Artık bundan sonra programınızı siz yapın ve Türk'ün gücünü uluslararası platformda gösterin.

Чингис хаан гэдэг нэртэй нөхөр бичиж. (Дашрамд хэлэхэд Монгол хаадын нэртэй Турк хүн маш их байдаг. Та Чингис зэрэг нэрийг тэнд бол их сонсох байх шүү.)
Бусниулж авмжаагүй ганц тэр л үлдчихсэн байсан юмсанж. Санаа зоволтгүй одоохон очлоо.
Cengiz Han (Tüm Yorumları)
21.01.2010 14:05:03
Batirmadigimiz bir orasi kalmisti...Merak etmeyin geliyoruz-

Миний өнгөрсөн жил хагацах ёстой болсон найз охин маань монгол байсан юм. Харилцаа маань одоо ч гэсэн үргэлжилж байгаа. Соёлын хувьд бидэнтэй их төстэй, тиймээс явах улсуудад очсон хойно нь нэг их асуудал гарахгүй байх. Миний мэдэхээр Туркээс 2 дахин том газар нутагтай гэхдээ 3 хан сая хүн амьдардаг.
Benim Gecen yil Ayrimak zorunda kaldigim kiz Arkadasim mogalistan liydi hala Arkadasligimiz devam ediyor kьltьr olarak bize cok yakin lar ve gidecek arkadaslarin cok zorluk cekecek lerini sanmiyorum . bildigim kadariyla Tьrkiye nin iki kati bьyьk ve sadece ьc milyon insan yasi yor.

Манай харчуудад хүүхэн л гээд хэлчихвэл Монгол битгий хэл Уганда, Мозамбик хүртэл явна шүү.
bizim erkeklere kadin dersen mogolistana degil ugandaya,mozambige bile giderler..

Турк эрчүүдийн ухаан санаа нь зөвхөн доодохдоо. Тэндэх ганц асуудал нь хүн амын тоо багасах биш, тэнд эрчүүдийн хийх хэрэгтэй хүнд ажлууд байгаа. Зүгээр очиж дээшээ харж хэвтээд эхнэрийн мөнгө (Манайд хүүхдийн мөнгө гэж байдаг шиг Туркэд эхнэрүүдэд нь бас төрөөс тэтгэмж олгодог юм шиг байна. Тэнд байхдаа сонсож байгаагүй л юм байна.) авдаг газар биш. Хөөрхий Монголчууд Турк эрчүүд ямар гэдгийг мэдэхгүй л дээ.
Turk erkeklerinin akillari yine uckurlarinda o ulkede tek sorun nufusun azalmasi degil ureme degil o ulkede erkeklerin yapmasi gereken agir isler var calismaya gidilecek o ulkeye yan gelip yatip kadin parasi yemeye degil.Mogollar sanirim Turk erkeklerini pek tanimiyorlar yazik onlara.

Байж болно л доо, гэхдээ явахаасаа өмнө анхааралтай хандах нь зүйтэй шүү. Монгол хүүхнүүд нь таалагдах болов уу? Монголд очих иргэдэд маань хүн шиг амьдрах хангалттай цалин олдох уу? Хэл адилгүй, шашин шүтлэг адилгүй улсад таатай байж чадах уу? Эхлээд эднийг бодох хэрэгтэй.
Olabilir. Fakat giden erkekler tedbirli olsun, iyi düşünsün. Acaba Moğol kadınlarını beğenecekler mi? Moğolistan giden vatandaşlarımıza insanca yaşamaya yetecek miktarda maaşlı bir iş verecek mi? Hem dili hem de dini yabancı bir memlekette vatandaşlarımız rahat edebilecek mi? Önce bunlar düşünülsün.

300 000 ажилгүй багш байна энэ улсад. Тархины нүүдэл (ухаантай хүмүүс нь улсаа орхиж гарах) хийлгэж болохгүй гэцгээх. Тэгээд “тархи” нь байлаа гээд ашиглаж байгаа нь хаана байна. Байсан бол өдийд ажилтай л байж байхгүй юу. Хамгийн эхэнд намайг авбал таарна. Энэ улсад тэгсэн тэгээгүй боловсролтой гээд дээрдэж байгаа юм алга.
300 bin işsiz öğretmen var beyin göçü olmaz diyorsunuz ama bu ülkede de beyine ihtiyaз yok olsa bizi alırlardı ..ilk beni alsınlar bu ülkede okumuşa değer verilmiyor zaten

Эрэгтэй эмэгтэйчүүдийнх нь хүйсийн харьцаа бараг л тэнцүү юм байна шдээ.
Moğolistan'da kadın erkek nüfusları neredeyse birbirine eşittir.

CIA-ийн мэдээгээр бол хүйсийн харьцаа 1/1 гэж байх юм. Насны хувьд ч гэсэн тэнцвэртэй гэж байна шүү дээ.
Cia web sitesindeki bilgileri göre ülkedeki kadın ve erkek nüfusun oranı 1/1 dir. Bu oran orta yaş aralığında da aynıdır.

Яг надад тохирох газар байна даа. Үзүүр хязгааргүй нов ногоон тал, бэлчиж буй адуу, хамгийн гол нь гэрлэхэд тохиромжтой нөхцөл, эхнэрийн солнголт гээд л. Одоохон очлоо.
Tam bana göre bir yermiş.. Çok sevdiğim,uçsuz bucaksiz, yeşil ovalar, ve bu ovalarda otlanan,atlar, dahada önemlisi,evlenebilmek için,uygun zemin ve birçok alternatif,gelin adaylari.... Hemen gidiyorum:)

Итгэлтэй сонсогдохгүй л байна . Интэрнэтэд байгаа баталгаат эх сурвалжаас үзвэл хүйсийн харьцаа яг тэнцүү. Дундаж наслалт 25, Туркийн газар нутгаас 2 дахин том нутагтай хирнээ, газар тариалан эрхлэх боломжтой талбай газар нутгинх нь дөнгөж 8/1000.
Pek inanılır bir oran değil. Internette kolayca erişilebilen güvenilir kaynaklara göre moğolistan da kadın-erkek sayısı iyi kötü eşit, nüfus ortalaması 25. ayrıca türkiye'nin yaklaşık iki katı büyüklüğe sahip olmasına rağmen ekilebilir alan sadece ьlkenin binde sekizi kadar.

Энэн шуугиантай холбогдуулаад БНТУ-ын Гадаад хэргийн яамнаас дараах албан ёсны тайлбарыг (албан бус орчуулга) өгсөн байна.
"Some news regarding Mongolia and with no relation with reality appeared in media on 21st Jan 2010. Our solid ties with ally and sister country Mongolia were born and developed centuries ago when we used to live at the same geographic region. Turkey pays special attention to its relations based on bilateral respect and equivalency and puts efforts in developping those relations further. We believe that those non-realistic news should not be allowed to damage our exceptionally solid relations and such news should not be recognized." Something like that :))

Тэнд байгаа манай (ялангуяа эмэгтэй) оюутнуудад хандах хандлага нь их хэцүү байдал хүргэсэн тул манай оюутнууд тэр нийтлэлийг бичсэн хүний эсрэг Хүний эрхийн шүүхэд гомдол гаргаад байгаа юм байна. Энэ тухай шинээр мэдээлэл ирвэл дараагийн бичлэгт оруулах болно.

Туркуудыг мэдэхийн хувьд товч дүгнэхэд зарим нэг залуучууд нь ер нь жаахан хүүхэмсэг ичгүүр сонжуур бага талдаа улсууд байдаг. Гэхдээ, сэтгэлээсээ хүнтэй их ойр дотно үерхэж нөхөрлөж чаддаг, Монголд, монголчуудад элэгтэй тусархаг зочломтгой ард түмэн байдаг билээ. Уг гарал, удам угсаа, сайтай шашиндаа үнэнч улсууд нь харин их сайн хүмүүс байдаг бөгөөд миний хэд хэдэн сайн найз нар, гэр бүлийнхэн нь их зочломтгой тусархаг хүмүүс байсан ба намайг сурч байх явцад их тусалж байсан билээ. Тиймээс энэ сэтгэгдэл, зэргээс тэдгээр хүмүүсийг үнэлж бас болохгүй байх шүү. Манай хоёр улсын эдийн засгийн харилцаа сайжирч нэг чадахгүй байгаа ч гэсэн боловсролын салбарт манай улсыг хамгийн их дэмжиж байгаа улс билээ. Манай оюутнуудад олгодог тэтгэлгийнхээ тоогоор худлаа санаагүй бол Турк нэгт байгаа байх шүү.

http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/13540806.asp