Гадны хөрөнгө оруулагчид Монголыг иймэрхүү байдлаар харж байна

Та бүхэн дэлхийд томоохон компаниудын stock, investment, business зэрэг мэдээлэлтэй холбоотой судалгаа зэргийг уншиж хайж эхэлвэл seekingalpha.com гэх вэбээс их олон мэдээлэл олддог. email дээрээ тохируулга (subscribe) хийгээд тодoрhой сэдвүүдээр мэдээллийн update аваад байж ч болно. Энгийн би л хайлт хийхэд янз бүрийн мэдээлэл энэ эх сурвалжаас гарч ирдэг, тэгэхээр дэлхийн бусад хүмүүсийн, хөрөнгө оруулагчдын энэ вэб руу хандах хандалт бас өндөр байж таарна. Саяхан гарсан 1 нийтлэлийг та бүхэнд хүргэе. Эндээс дүгнэхэд дэлхий нийт монголчуудын тэнэглэлийг гайхаж байна, гэхдээ шинэ ерөнхий сайд гарч ирж байна, мань хүн арай дөнгүүр юм уу даа гэсэн санаатай. Би ч гэсэн хэдийгээр Монгол хүн хэдий ч энэ ч бараг үнэндээ л гэж бодож сууна. Дотроос нь ганц ёгтлол тайлбарлалаа. These guys - the Mongolian government that is - are all out of options right now. The next Twitter (NYSE:TWTR) or Uber isn't coming out of Ulaanbaatar and nor is the next millionaire rapper. It's time they used what they have! Аливаа юм хөгжихийн тулд дэд бүтэц суурь нь бий болох шаардлагатай гэж боддог, биотехнологи, техник технологийн дэвшил хөгжлийн гарц гэх боловч хэдэн арван жил энэ чиглэлээр дамнаад хөгжчихсөн, үүнтэй холбоотой хэдэн тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт татчихсан дэд бүтцээ байгуулчихсан улсуудтай яаж бид өрсөлдөх вэ. Тэгэхээр нэгэнт л дараагийн twitter бий болгож чадахгүйгээс хойш уул уурхай дээрээ харин яаж аятайхан ажиллачих вэ гэдэг дээрээ ойрын хэдэн (арван) жил дээрээ фокуслах нь зүйтэй. Хажуугаар нь яахав хөдөө аж ахуй, мал махаа экспортлох асуудлаа дэмжэсхийгээд л, болж өгвөл бүтээгдэхүүн экспортлоод байх хэрэгтэй. Тэгээд хуримтлалтай болж эдийн засаг сайжрахын зэрэгцээ бусад салбаруудад хөрөнгө оруулах, их дээд сургууль, хөгжүүлэх гэж байгаа салбараа дэмжсэн судалгааны байгууллагуудтай болох, эндээсээ хамгийн анхны энгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх түүнийгээ технологи өндөр хөгжсөн улсуудад худалдах, яваа яваандаа дараа дараагийн технoлогийн алхмууд руу шилжих хэрэгтэй гэж боддог юм. Капитализмийг алгасаад социализм гэж дөвчигнөсөн улсууд бүтээгүй л биздээ. Хятад хүртэл эдийн засгаа либералчлах, төрийн оролцоог багасгах гээд л үзээд байна. Технологитой холбоотойгоор Солонгос, Японыг мэдэхгүй юм, гэхдээ Тайваньд лав л Hsinchu гэж бүх л бүтэн хот байдаг юм. Ерөнхийдөө л дандаа хагас-дамжуулагч (semi-conductor) болон компьютерийн үйлдвэрлэл дээр төвлөрсөн юм болов уу гэж бодогдсон. Их дээд сургуулиудад нь ийм төрлийн технoлогит суурилсан хичээлүүд рүү зонхилж ордог, жишээ нь бизнессийн удирдлагын хичээлүүдийн case study-д нь ихэнхдээ entrepreneurship (сүүлийн үед гэхдээ дэлхий даяараа л энэ тухай зааж байгаа л даа, гэхдээ Тайваний хувьд mid-small sized enterprise－ууд нь хөгжилд нь томоохон нөлөө үзүүлсэн гэж үздэг цаашид ч мэдээллийн технологийн хөгжилд энэ enterpreneurship их чухал гэж харж байх шиг ... ) IT суурилсан байдаг (мэдээж хэрэг дэлхийд болж өрнөж байгаа бусад case-үүдээс гадна). Тэгэхээр манайх энэ дундуур дайрч л өнгөрнө үү гэхээс алгасаад шууд том том нээлт хийчихнэ гэж би хувьдаа боддоггүй. Гэхдээ мал, хөдөө аж ахуйн гаралтай ийм төрлийн нээлт, бүтээл, үйлдвэрлэл бол харин Монголд боломж нь арай илүү байх юм болов уу. За ингээд дуусгаад саяхан гарсан тэр нийтлэлийг доор бүрэн эхээр нь орууллаа. http://seekingalpha.com/article/3082376-mongolia-is-this-guy-for-real Mongolia - Is This Guy For Real? Mongolia has a kind of raw seething grittiness to it. It is like a brand spanking new 8 liter V-10 engine with the chassis in place but the rest of the machine is a mishmash of bolted on parts, the seats come from an abandoned Lada, the interior is decorated with sun damaged vinyl from a 1960s Japanese import and somebody stuck the wrong wheels on the damn thing. The potential is there and you know that if you put your foot down, no matter the appearance it'll hop. Replace just a few parts and you'll be enjoying a whole new experience. This promises to be chaotic. When you put your foot down it may not spring like a rabbit as much as vault like a wrecking ball. That's how frontier markets tend to work. In fits and starts with enormous volatility thrown in for good measure. We have spoken extensively about Mongolia some years back, made some good money and over the last 3 years have had a number of investments literally tread water as the Government of Mongolia, fueled by a nouveau riche mentality, Hummers, and a complete misunderstanding of business, business cycles and commodity cycles, proceeded to do what all too many governments do - get in the bloody way! Asinine - adjective / as:i:nine 1. extremely or utterly foolish 2. of, relating to, or resembling an ass That pretty much sums up much of what we've seen coming out of policy decisions in Mongolia for the last 3 years. It's been painful to watch untapped potential be wasted. The pain is visible in net outflows of capital witnessed in the currency markets as FDI has shrunk by a whopping 62.4% in 2014 and the tugrik has been taken out to the woodshed (as can be seen in the USD/MNT chart below). That untapped potential is nothing short of massive, and yet here we sit 3 years on from what can only be described as a complete and utterly foolish political and economically disastrous mismanagement of the two most important projects that the country currently has. Namely the enormous Oyu Tolgoi (OT) project (the photo of the mine site is below) which is the largest financial undertaking in Mongolia's history and is expected upon completion to account for more than 30% of the country's GDP. Copper production is expected to reach 450,000 tonnes annually from this one project alone! Then there is Tavan Tolgoi, one of the world's largest untapped coking and thermal coal deposits with an estimated 6.4 billion tonne resource deposit. When one considers the tiny population of just 2.8 million people and a GDP of just $11.52 billion you quickly get a sense of what an impact the revenues from projects such as these can really have on such a tiny economy. This missive isn't about belaboring dumb decisions but rather to look at what seems to be a new dawn. We keep a close eye on the country and have networks constantly feeding us information on the ground. What they're telling us is that change is afoot. The new prime minister has been making some waves after coming to power. Very positive looking waves. He has rapidly fired some 1,600 government officials, scrapped a slew of government welfare programs and slashed costs at others. Most importantly he has moved to resolve the dispute over OT. This is easily the largest single thing the government can do right now to restore confidence for foreign investors. A resolution on this will have profound effects to the economy. Consider that there is a broad coalition of international banks who have devoted funds to the OT project. These funds have been put on hold while the government does battle with Rio Tinto (NYSE:RIO), the developer of the OT project. As long as the OT project remains in dispute these banks will not finance any other Mongolian projects. There are dozens of other projects all of which are being held up by this dispute. If that bottleneck is broken we'll likely see the blood begin to flow through the economy once again. The prime minister recently put out an address to the people of Mongolia which I managed to get a translated version of from a friend in Ulaanbaatar. I recommend reading the entire document here. Some excerpts from the article I've copied below for brevity. We have abused politics beyond comprehension in the last three years. We thought the mining commodities price would always be high, we became too arrogant with the little success we had, we believed that the rest of the world wouldn't affect us, as if we were aliens. As a result, our hands became tied by our political dispute, which doesn't bring food to our tables. A prime minister admitting that his government has been arrogant and has screwed things up? Am I reading this correctly? Next topic that I will touch on is price liberalization. One of the favorable measures that Mr. Byambasuren's Cabinet took for the development of Mongolia 24 years ago was liberalization of prices and tariffs on products. Today we must finalize and conclude these measures by further promoting classic market economic conditions. Currently the prices of energy, flour and wheat, oil and oil products are being manipulated by the Government, which sets an unhealthy pattern. By controlling prices on energy we are holding back economic growth and industrial development. Instead of exporting energy, we are barely making ends meet with energy imports. During the last 40 years we have only undertaken extension work on two power plants, but no new plants have been built. And then there is this little beauty Unfortunately government entities and the agriculture support fund have started to get too involved in private sector businesses, whereas the subsidy policy became obsolete, production of wheat exceeded demand by 2.5 times. Market-based healthy competition would have taught them to perform their work on fields and not on Chinggis Square. Therefore, the Ministry of Food and Agriculture is to thoroughly study agricultural companies' proposals and begin pricing their products according to market principles, starting from this year. Allowing the market to set prices, reducing tariffs, acknowledging that government has been doing more harm than good. I'd better check to see that he's not been subscribed to Capitalist Exploits. The Mongolian Stock Exchange management will be restructured and operated by the London Stock Exchange. MIAT will be restructured with domestic and international partners and management, we will also renew the civil aviation structure, and we will operate and develop state-owned enterprises under the model of Singapore's Temasek. Once again, I encourage intrepid investors to read the entire translated transcript. While I've not done so yet I've been considering picking up some Turquoise Hill (NYSE:TRQ) at these prices (chart below). A good friend of mine mentioned to me that he's long a ton. He's been right often enough to get my attention. If we get a resolution we're likely to see this move first as it's the most liquid play on the OT project. These guys - the Mongolian government that is - are all out of options right now. The next Twitter (NYSE:TWTR) or Uber isn't coming out of Ulaanbaatar and nor is the next millionaire rapper. It's time they used what they have!

Бидний хэсэг монголчууд хэрэлдэж байх зуур ...

Өнөөдөр Аанхаа гэдэг нийтлэлчийн "адилхан л бацаан байсаншд" (http://aanxaa.niitlelch.mn/content/6958.shtml#.VTXLTZ4ZGZo.facebook) гэдэг нийтлэлийг уншаад бичмээр санагдлаа. Уншаад бичээд, дотор нь ороод ирэхээр хэн нь хэн бэ гэдгээ мэдэрсэн тухайгаа бичсэн байна. Би ч мөн адил зүйл мэдэрсэн хүний хувьд үзэл санаагаа хуваалцахаар шийдлээ. Сүүлийн үед блогт юм нэмсэнгүй. Гэхдээ магадгүй бодит амьдрал дээр зах зээл, эдийн засаг, бизнесс, бодлого тодорхойлогч нар бидэнд хэрхэн нөлөөлсөн, нөлөөлж болох тухай тодорхой хэмжээний ойлголт мэдээлэлтэй болж эхэлж байна, цаашид ч суралцсаар байх биз. Тэр хирээр манайд юу хэрхэн нөлөөлж байгаа вэ гэдэг дээр толгой гашилгаж суугаа хүмүүстэй холбогдох, санал бодлоо солилцох боломж нээгдэх юм уу гэж бодлоо. Манай улсын эдийн засаг удааширч байна. Яагаад вэ гэдэг асуултад өөрийнхөөрөө хариулах гээд оролдоод үзье. 2008 оны дэлхийн эдийн засгийн хямрал АНУ-н subprime mortgage-с болсон, дэлхий хямарч нилээн юм болсон. Урд хөрш маань ч хямарсан, мэдээж судалгаа стастик байгаа, гэхдээ түүнийг алгасаад бидэнд хэрхэн нөлөөлөв гэдэг дээр төвлөрье. Хятад улс хямралаас өөрсдийгөө гаргахын тулд зах зээлдээ 4 триллион юань (USD $570 billion)( гооглдвэл энэ талын мэдээлэл нилээн бий) доллар оруулаад үйлдвэрлэл нь идэвхжээд, эдийн засгийн хурд нь өсөөд хажууд нь байсан түүхий эд экспортлогч манай эдийн засаг сэвхийтэл босч ирээд түүхэндээ байгаагүй өндөр хурдлав. Тэд эдийн засгаа тэлснээр бид ч хямралыг нэг их айхтар мэдрээгүй өнгөрсөн. Энэ их барилгажилт, бүтээн байгуулалтыг дагаад эдгээрт хэрэглэгддэг төмрийн хүдэр, коксжих нүүрс, зэс болон бусад эрдсийн үнэ гэрлийн хурдаар өсөв. Энэ үетэй зэрэгцээд эдгээр түүхий эдийн гол нийлүүлэгч болох Австрали улсад 2008 болон 2010-2011 онуудад томоохон үер болов. Уурхайд нь усаар дүүрч, усанд живсэн том том ачааны машинууд, нүүрс тээвэрлэдэг төмөр замын даланг нь ус урсгаад аваад явсан дүр зургууд харагдаж байв. Ингээд коксжих нүүрсний үнэ хаданд гарч, Хятадын худалдааны компаниуд Монгол руу уралдацгааж, байнга ийм байх мэт санасан хөрөнгө оруулалтын банкууд дэлхийгээр хэсч коксжих нүүрс, төмрийн хүдрийн ордууд хайн их хэмжээний хөрөнгө оруулалтууд хийв. Эдний нэг болох Монгол улсын Таван Толгой гэдэг орд 2010-2011 онуудад *од* болов. Олон ч олон улсад алдартай компаниуд тэндэрт оролцох санал өгч, манай улсын иргэд болон улстөрчид бас үүнийгээ дагаад нилээн хаданд гарцгаав. Гэхдээ цаг цөвүүн болоход энд тэнд хөрөнгө оруулаад дэмий юм байна гэдгийг ч тэдгээр компаниуд ойлгож, зарим нэг үнэтэй ордууд авсан компаниуд хөгжүүлж чадахгүй уурхайгаа хямд үнээр зараад төслүүдээсээ татгалзаж эхлэв. Жишээ нь цагийн сайханд 3.7 тэрбум доллараар авсан уурхайгаа Рио Тинто 50 саяар зарав. (http://www.mining.com/rio-tintos-3-7bn-mozambique-coal-business-sold-for-50m-72265/) Таван толгойд хөрөнгөө оруулчихаагүйдээ баярлаж суугаа хэдэн компани байгаа бол, дээрээс нь ийм төр засагтай, хөрөнгө оруулалтуудыг хаана бооно, хавчиж ялгана. Муу муу гээд байгаа хамар доороо байгаа Хятадуудыг үзэн ядаад байдаг гэтэл Хятадын хөрөнгө оруулалтыг дэлхий даяараа л "гуйлгачилж" байна. Ажиглаж байгаа хүний хувьд хэлэхэд хамгийн их уул уурхай хөгжсөн Австрали сүүлийн үед хамгийн их хөрөнгө оруулалтыг Хятад болон Энэтхэгээс татсан байдаг. Учир нь үндсэн хэрэглэгч нар нь эдгээр улс тул нэг талаасаа өөрийнхөө худалдан авалтыг баталгаажуулж авч байна. 2015 оны 4 сард Бээжин хотноо болсон Coaltrans China хуралд, Японы Сожиц компанийг төлөөлж ирсэн (Сожицын Австрали дахь уурхайн гүйцэтгэх захирал Австрали хүн Хятадын компаниудыг Австралид ирж хөрөнгө оруулаачээ гэж хурлын индэр дээрээс зарлаж байх юм. Сонин санагдсан шүү. Хөрөнгө оруулалт муу биш, гол нь тэр нь тухайн орныхоо хууль тогтоомж, дүрэм журам нь тодорхой, тэр хууль дүрмээ сахиулж чаддаг л байх хэрэгтэй юм уу даа. Гэтэл манайд эдгээр нь тодорхойгүй, амархан өөрчлөгддөг, төрийн албад, улс төрчид гээд зовлон их. За хөрөнгө оруулалт тусдаа сэдэв тул ингэсгээд орхилоо, дараа энэ тухай бичнэ гэж бодоод ... Гэтэл өнгөрсөн хэдэн арван жил эдийн засгийн огцом өсөлттэй байсан хятад улс цаашид энэ эрчээр хурдлах боломжгүй болов. Засгийн эрхийг авсан улстөрчид ч мөн эдийн засгийг цаашид тогтвортой (гэхдээ одоогийнхоос удаан) өсгөнө гэх зүйлийг ярих болов. Эдийн засгийн хурдыг удаашруулж 7%-д барих, үүнд тохирсон мөнгөний бодлого хэрэгжүүлж эхэлснээр эдийн засагт үзүүлэх нөлөөлөл, агуулгаараа хамгийн том салбар болох барилга, үл хөдлөх хөрөнгийн салбар огцом удааширч үүний үр дүнд борлуулалт багасаж үнэ унав. (ghost city олноор төрөх болов) 2014 оны сүүл, 2015 он гарсаар эдийн засаг хэт удааширлаа гэж үзсэн тул бодлогын хүүгээ төв банкнаас хэд хэдэн удаа мөн моргейжийн хүүг бууруулах, анхны болон 2,3 дахь байрны худалдан авалтад шаардагдах down payment-ийг бууруулах хэд хэдэн арга хэмжээ авлаа. Гэхдээ хараахандаа барилгын салбарт, үнэд нөлөөлсөн нөлөөлөл бага байна. (Мэдээж дан ганц барилгын салбар энэ бүгдийн шалтгаан болоогүй гэхдээ хамгийн том нь гэдгийг анхаараарай.) Барилгын компаниудын нөхцөл хүндэрч эхэлснээр үүнийг дагаад сүүлийн хэдэн жилүүдэд тогтмол бөгөөд эрс өсөлттэй байсан гангийн зах зээл 2014 оноос удааширч зарим тохиолдолд үйлдвэрлэл хэрэглээ зэрэгт удаашрах шинж тэмдэг 2014 оноос ажиглагдав. 2015 он гарсаар ган, коксын экспортоос бусад бүгд уналттай болов. Ган, кокс, коксжих нүүрс, төмрийн хүдрийн үнэ, үйлдвэрлэл, хэрэглээ гэх мэт. Хятадын Гангийн үйлдвэрүүдийн холбооны дэд ерөнхийлөгч нь Хятад улсын үйлдвэрлэл болон хэрэглээ 2014 онд дээд цэгтээ хүрсэн цаашид унах болно гэж хэд хэдэн удаа мэдэгдэв. Энэ мэт нөхцлөөс цагийн сайханд 2011 онд спот 360 ам доллар гарч байсан коксжих нүүрсний үнэ унаж Австралийн зүүн эрэг дээр 90 ам доллар болтлоо 4 дахин унав. Төмрийн хүдэр мөн 2011 онд 200 доллар луу дөхөж явсан бол саяхан Австралийн зүүн эрэг дээр 45 ам доллар болтлоо 4 дахин буув. Энэ завсар борооны дараах үүл мэт олширсон худалдааны компаниуд дампуурах нь дампуурч, дампуураагүй нь удааширч, үйл ажиллагаа нь эхэлсэн болон эхлээгүй уурхайнуудын олонх зогсов. Одоогийн Хятадын дотоодын үнэ болон дэлхийн зах зээлийн үнээр Хятадад болон дэлхийд ашигтай ажиллаж байгаа нүүрсний болон төмрийн хүдрийн тун цөөн уурхайд үлдэж байна. Миний л мэдэхийн 2009 оны 34 сая тонн импортолж 2013 онд 75 сая тонн хүртэл өсч байсан Хятадын коксжих нүүрсний импорт 2014 онд 62 сая тонн болтол буурсан ба он гарсаар мөн жилийн бууралттай гарсан. Эрдсийн судалгаагаар алдаршсан Macquarie bank энэ хэмжээг мөн цаашид тогтмол буурна хэмээн тооцоолж байна. Сүүлийн үед хэвлэл мэдээллээр их л яригдаж байгаа ч нийт массын ухамсарт хүрч байна уу үгүй юу гэдэг нь эргэлзээтэй нэг асуудал байна. Монголчуудыг сүүлийн хэдэн жилд уул уурхай нь тэжээсэн (мал аж ахуй биш, бусад үйлдвэрлэл биш, уул уурхай) цаашид ч энэ уул уурхай нь тэжээнэ. Томоохон татвар төлөгчид нь ихэнхдээ л уул уурхайн компаниуд байна. Мэдээж эдийн засгаа солонгоруулах хэрэгтэй, гэхдээ тэр болтол муу хэлэгдсэн уул уурхай л тэжээнэ. Энэ уул уурхайгаас орж ирсэн мөнгөө хуримтлуулна, бусад салбарт хөрөнгө оруулна, тэгж байж солонгорно. Гэтэл энэ уул уурхай нь өөрөө явсаар явсаар Хятадууд байр худалдаж авах уу үгүй юу гэдгээс хамаарах гээд байна. Тэгэхээр хүссэн хүсээгүй энэ чиглэлд анхаарал хандуулах, судалгаа ойлголттой болох, Хятадтай харилцаагаа сайн байлгах хэрэгтэй нөхцөлд тулгаж байна. Нүүрс, төмөр унаа л биз бусад нь байгаа юм чинь гэж магадгүй. Гэтэл зэсийг ч гэсэн бараг 100% хятад руу экспортолж байгаа гэдгийг санагтун, байшин барихаа боливол зэс ч хэрэглэгдэхээ болино гэсэн үг. (Монголын статистикийн төв газраас гаргаж байгаа судалгаанд Монголын гадаад худалдааны хэсэг гэж байгаа, тэгэхээр бид юу экспортолж ямар орлого олж байгаа тухай дараа нь дэлгэрүүлж болох юм.) Хятадын эдийн засаг яах нь вэ, эрдсийн үнэ яах вэ гэдэг дээр манайхан уг нь чих тавьж байх хэрэгтэй санагддаг, манай эдийн засаг яах вэ гэдэг нь одоо тэндээс хамаараад учраас ... Нэгэнт уул уурхай тэжээж байгаа, ойрын ирээдүйд тэжээх юм бол яаж энэ салбараа сайжруулах вэ гэдэг дээр анхаарах хэрэгтэй. Ухаантай хүн бусдын алдаанаас суралцдаг, тэнэг хүн өөрийн алдаанаас суралцдаг гэх. Бид ч нэрвүүлж хямарч байж л ухаарах улс юм даа. Уул уурхайд тулгуурласан эдийн засагтай улс юм бол тэрнийгээ экспортолж мөнгө олдог юм бол түүнийгээ гаргах дэд бүтцээ л ямар нэгэн аргаар хурдхан байгуулах ёстой санагдах юм. Өчигдөр ч хэрэгтэй байсан, өнөөдөр ч хэрэгтэй байна, маргааш ч хэрэгтэй л байх зүйлийн нэг. Дорж нь экспортлоно уу, Дулмаа нь экспортлоно уу, экспортолж л хэдэн төгрөг олох гээд байгаа юм бол яадаг ч байсан дэд бүтэц хэрэгтэй. Яагаад гэвэл өртөг зардлыг бууруулж, өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлдэг зүйл бол дэд бүтэц. Түрүүн хэлсэнчлэн нөхцөл хүнд байгаа тул одоо дэлхий дээрх бүх төмрийн хүдэр болон нүүрсний уурхайд зардлаа бууруулж өөрсдөдөө амьдрах орон зайг үүсгэх гэж оролдож байна. Хямралтай энэ хэдэн жилд ч гэсэн Австрали гол нүүрсээ гаргадаг боомтынхоо хүчин чадлыг нэмсээр байна. (Дэлхийн хамгийн том коксжих нүүрс экспортлогч BHP Billiton өөрийн эзэмшлийн уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлж байна.Hay Point боомтын жилийн нэвтрүүлэх хүчин чадлыг 44 саяаас 55 сая тонн болгохоор ажиллаж байна) ОХУ урт хугацаандаа Хятадад нүүрсээ гаргаж л байвал сайн гэдгийг мэдэж байгаа учраас алс дорнодын боомтуудаа өргөтгөж байна. Өөрсдийн уурхайдыг дэмжиж төслийн санхүүжилтүүд олгож байна. Хятадад нүүрсний тээврийг нэмэгдүүлэх төмөр замын дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалт хийгдэн гол гол нүүрсний ордуудаас үндсэн хэрэглээ бүхий газрууд руу тээврийн хүчин чадлыг нэмсээр байна. Манай шинэ өрсөлдөгч гэгдэж байгаа Мозамбикийн Моатизэ уурхайгаас далайн боомт хүртэл 900 км төмөр зам татаж, Накала боомтод мөн 20 сая тоннын ачиж буулгах хүчин чадал бүхий усан онгоцны боомт байгуулж байна. Дэлхийн уул уурхайн эхний хэдэд толгой цохидог өөрсдийн тээврийн зардлаа бууруулахын тулд анх удаа 400,000 тоннын даацтай Valemax гэдэг усан онгоц захиaлгаар хийлгэсэн. (Австрали болон бусад далайн тээврээр эрдэс экспoртлогч улсуудтай өрсөлдөхийн тулд) гэтэл үүнийг нь Хятадын эрх баригчид өөрсдийн боомтод буулгахыг зөвшөөрөөгүй тул эрх ашгийг хамгаалахын тулд ерөнхийлөгчийн хэмжээнд айлчилж зөвшөөрүүлэх талаар ярилцаж байна. Төр засаг нь өөрсдийн хувийн хэвшлээ ингэж дэмжиж байна. Гэтэл манайд 2008 оноос эхлээд экспорт эхлэхэд л төмөр зам барих гэхэд эсэргүүцсээр 2015 хүртэл саатуулчихсан, дахиад хэдэн жил ч саатах юм байгаа бол. Цаад талаасаа төмөр замын шугам нь бэлэн байхад саатуулсаар л байх юм. Уг нь энэ орчихсон бол өртөг зардал, нэвтрүүлэх хүчин чадал зэрэг нь шал ондоо байх байсан юм. Гэтэл улстөржилт, нийтлэлч Аанхаагийн хэлдгээр мэргэжлийн бус хэдэн нөхөр орж ирж мэдэхгүй сэдвээрээ толгой угаагаад салбарыг самарч байгаагийн улмаас хамаг юм зогсоод удаашраад байна л даа. (Энэ асуудал явсаар явсаар засаглалтай холбоотой асуудал болж дуусах учраас энэ тухай жичэд нь бичихээр үлдээлээ. Товчхондоо бол "юм үзээгүй Монголчуудад" ардчилсан засаглал хэрэггүй, 1 дарангуйлагч байх хэрэгтэй юм уу гэсэн дүгнэлтэд хүрээд байгаа. Ардчилал бол анархизм биш, үндэсний эрх ашиг гэдэг нь цээжээ дэлдээд эх оронч гэж орилохоос өөр юм гэдгийг ихэнх массаараа ойлгодог болсны дараа ардчилсан нийгэмд шилжих нь зүйтэй юм уу гэж бодогдоод байгаа.) Урд хөрш маань үйлдвэрлэлээ нэмэхээ байдаг юм удаахан шиг бууруулаасай гэж залбирах л үлдэх шив дээ. Хэрвээ хятадын барилгын салбар нь удааширснаар гангийн үнэ, үүнийг дагаад коксжих нүүрс болон төмрийн хүдрийн үнэ 2008 оны хямралын үеэс ч доошоо ороод байна. Хятадын зүүн эрэг дээр хүргэж ирсэн (CFR China) 62% агууламжтай төмрийн хүдрийн үнэ spot 50 ам доллараас доош уналаа (2015 4 сарын 1), дунд дэгдэмхийтэй mid volatile коксжих нүүрсний үнэ (манай таван толгойн ордны нүүрстэй ойролцоо чанартай) 95 ам доллар (2015 4 сарын 2) болоод байна. 2012 оны 2 дугаар хагасаас хойш тасралтгүй унасаар л байна. Хэрвээ хятадын барилгын салбар сайжрахгүй бол дотоодын эрэлт, хэрэглээ нэмэгдэхгүй, гангийн бүтээгдэхүүнүүдийн экспорт нь түүхэндээ байгаагүй их болсон бөгөөд (2014 оны байдлаар 94 сая тонн, энэ нь дэлхийн гуравдагч том үйлдвэрлэгч орон болох АНУ-ын жилийн үйлдвэрлэлийн хэмжээнээс их) дэлхийн улс орнууд хятадаас импортлох гангийн бүтээгдхүүнүүдэд импортын татвар тавиулахаар хөөцөлдөж байна. Тэгвэл манай улсын экспортын хэмжээ өсөлттэй байгаад байгаа хэдий ч орлогын хэмжээ буурсаар байна, тэрнийг дагаад төсөв багасна, хямрал хэцүүдүүлнэ. Гэтэл яг энэ үед хөрөнгө оруулалт хийхээр орж ирж байгаа хөрөнгө оруулагчдаа угтаж байгаа байдлыг н хараад байгаарай, нийт хувьцаа эзэмшигчдийн гарын үсэг байхгүй байна гэнээ. За за тоймлоход манай эдийн засаг Хятадын үйлдвэрлэл, хэрэглээнээс маш их хамаарч байна, гэтэл зах зээл хямраад 2008 оны хэмжээнд хүрчихлээ, ер нь л тун хэцүүдэж байна. Бүгд арга саам сүвэгчилэх гэж ядаж байхад, өрсөлдөх чадвараа дээшлүүлж байхад манайхан гэдсэндээ хөлөө жийлцсээр, энэ зуур бондын төлбөр төлөх хугацаа болон сонгууль ойртсоор л, УИХ - ын дарга нь тэнэгтсээр л ...

Монголын эрчим хүчний нүүрс Хятадад борлогдох уу

Өмнө нь хэдэн зуун сая тонн нүүрсний ордтой, нэг улсын нүүрсний нөөцийн хэмжээ тэдэн биллион гэдэг тоо харж байснаас нэг улсын нэг аймгийн олборлолт жилийн 1 тэрбум тонн, эсвэл нөөц нь 2 триллион тонн гэсэн зүйлс харж байсангүй. Манай хэдэн эрх баригчид Таван Толгойгоо эргэлтэд оруулах гэсээр байтал Хятадууд хойд мужийнхаа төмөр замын сүлжээгээ манай хилээс алсхан татчих вий дээ.

China's Inner Mongolia coal output hit 908 mln tonnes in Jan.-Nov. period

The coal output in China's largest coal producing region, Inner Mongolia, rose 26.6 percent year-on-year to 908 million tonnes in the first 11 months of the year. The output in November was 94.1 million tonnes, up 18.1 percent year-on-year, the autonomous regional economy and information technology commission said in a statement
Thursday. The northern Inner Mongolia autonomous region had proven coal reserves of 741.4 billion tonnes, the largest nationwide, at the end of last year. It surpassed neighboring Shanxi province to become the largest coal producing region last year with an annual output of 782 million tonnes. Shanxi's coal output reached 790 million
tonnes in the Jan.-Nov. period, an annual increase of 18.6 percent, according to the provincial statistics bureau. The November output rose 15.3 percent to hit a monthly record of 80.8 million tonnes due to a spike in the demand for the fossil fuel to power generators and provide heating in winter.

Source: Xinhua

Asia's largest coal reserve discovered in China's Xinjiang
China has discovered an 89.2-billion-tonne coal reserve at Sha'er Lake in northwest Xinjiang Uygur autonomous region, which experts say is the largest of its kind in Asia. "We have submitted an exploitation plan for the superlarge coal field to the central authorities. Once approved, the exploitation will officially begin," Wei Cheng, deputy director of the Sha'er coal field excavation headquarters, said Thursday. Prospecting experts have spent a year calculating the coal field's reserves,Wei said. "The coal's quality is fine, with low sulphur, low phosphorus, low
ash, high caloricity and relatively fewer harmful elements," he said. Reports estimate there are coal reserves of over 2 trillion tonnes in Xinjiang, or about 40 percent of China's total coal reserves.

Source: Peoples Daily

Annual report of Business School at National University of Singapore

Ih goy shiildeltai ed baina. Mon dotorhi medeelel aguulga ch saitai yum. Magadgui manai businessiin baiguullaguud annual reportoo iimerhuu helbereer hiivel sonirholtoi baih yum bolovuu.

Eric Schmidt on technology, innovation & the global economy

Саяхан би Томас Фридманы “Дэлхий бөөрөнхий биш” номын талаар өөрийнхөө үнэлэлт товчлолыг оруулсан билээ.
Эрик Шмитийн яриаг сонсож байх нь ээ энэ хоёр бол үндсэндээ нэг зүйлийг л яриад байна л даа.
Ерөөсөө шинэчлэл, шинэ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ хийж өрсөлдөнө гэж, жил ирэх тусам МТ-ийн өртөг багасаж ололт сайжирч байна гэж, нэг талаар ашигтай ч нөгөөтэйгүүр хөгжчихсэн эдийн засгийн хувьд ажилгүйдэл үүсгэх аюултай тул америкчууд энэ талаар их санаа зовсон байх бөгөөд үүнд хариулахдаа Пэнсилванигаар жишээлэв. Аж үйлдвэрийн хувьсгал гарснаар Пэнсилваниад байсан олон хүн ажилгүй болсон хэдий ч тэдний дараагийн үе шинэ нөхцөлд зохицсон ажлын байраар хангагдсан гэв. Фридман тайлбарлахдаа Энэтхэг, Хятад ажлын байрыг нь булаагаад байгаа биш жам ёсоороо л хөгжиж, АНУ-ын дараагийн шинэчлэлээ хийх ёстойг сануулж буй хэрэг хэмээн тайлбарласан байсан. Энэ хоёр хүн хоёулаа АНУ-ын дээд боловсролд, шинэчлэлийг дэмждэг бодлогод, тэрэнд зарцуулагдаж байгаа хөрөнгө оруулалтад “итгэж” байгаагаа хэлж байх юм.
Төр засгийн нээлттэй бодлогын ач холбогдлын тухай дурдлаа. Энэ дээр ч гэсэн хоёул санал нийлэх бөгөөд АНУ-ыг амжилттай болгосон зүйлсийн хамгийн чухал нь энэ нээлттэй бодлого /шүүмжлэлд нээлттэй, ард түмний, олон нийтийн бодлогыг тусгадаг/ гэдгийг хүлээн зөвшөөрч энэ л амжилтын үндэс болж байсан гэдгийн онцолсон байна. Харин Эрик Шмит нэмээд өнөө үед том компаниудын нийтэд, дэлхийд үзүүлэх нөлөө нь маш их байгаагаас нээллтэй бодлого баримтлах нь чухлаар тавигдаж байгаа асуудал болсныг хүлээн зөвшөөрч Mircosoft-ийн эсрэг antitrust law хэрхэн үйлчилсэн болон Google нээлттэй байдлынхаа ачаар ийм зүйлд хутгалдахгүй тухайгаа хэлж байлаа. Үүгээрээ ч цаашид амжилттай байх байдлаа бататгах болно гэв.
Өөр бас бус юм байна л даа. Гэхдээ өөрт хамгийн чухал санагдсан хэсгээс нь жаахан тайлбар бичих гэж оролдов.
Манай энэ хаалттай төр бушуухан нээгдэж, авлига өгөх авахаасаа айдаг болж, өөрсдөдөө таарсан джлхийд уралдах технологийн олот, түүнийгээ дагасан бүтээгдэхүүн үйлчилгээ үзүүлдэг цагийг нь харж амждаг болов уу яадаг бол.

The world is flat

Thomas L. Freedman-ий The world is flat хэмээх ном монгол хэлнээ орчуулагдаж гарчээ. Уншлаа их ч олон зүйл бодогдуулах ном болсон байна. Жаахан хожуу уншсан нь тиймэрхүү боловч магадгүй уншаагүй байгаа хүмүүст сэтгэгдэл төрүүлэх болов уу гэж үзсэн тул бодлоо хуваалцахаар шийдлээ.

Хамгийн гол нь ирээдүйд таныг болон танай хүүхдүүдийг ер нь ямар орчин хүлээж байна вэ гэдэг талаар нилээн ойлголт өгөх ном болсон байна гэж дүгнэлээ. Бичсэн бүх зүйлс нь баримтан дээр тулгуурласан бөгөөд өөрийн мэдэж, мэдэрч байгаа багахан туршлага дээр үндэслээд хэлэхэд нилээдгүй үнэн зүйл бичсэн болж таараад байна. Үүнээс өөрийнхөө чухалчлан авч үзсэн хэсгүүдийг нэгтгээд оруулах гэж оролдлоо. Ер нь энэ номыг аваад уншихыг зөвлөж байна.

Дэлхий хавтгайраад байна гэнэ. Хүмүүсийг, тэр бүү хэл алдарт Пүлитцэрийн шагналыг гурван удаа хүртсэн Томас Фридманыг “унтаж” байх хооронд шүү.
Хавтгайрал гэдгийг ер нь юу вэ гэдэг талаар хоёр жишээ өгөх гэж оролдьё.
1. АНУ-н маш олон дунд болон жижиг эмнэлгүүдэд радиологчид САТ зургаа Энэтхэг, Австрали руу аутсорсинг байдлаар явуулан онош тогтоолгож байгаа. Давуу тал нь гэвэл АНУ-д шөнө болж байхад Энэтхэг, Австралид өдөр болж байна. Эмч шөнө нь амраад өглөө нь ажил дээрээ ирэхэд зурагны онош нь гарсан хүлээж байна. Энэтхэг эмч карри, будаанаас салахгүйгээр Энэтхэгт өндөр цалингаар ажиллачихна. Америк эмч харьцангуй бага зардлаар ажилаа хийлгэчихнэ. Өвчтөн хүлээж цаг алдах шаардлагагүй. Хэн хэн нь л ашигтай ажиллаж байна.
2. Асуулт: Леново компани хаана төв оффисоо байгуулах вэ?
Хариулт: Глобал бизнессийн байгууллагын хувьд, Леново нь дэлхий даяар байрласан ажилчид ба хөрөнгө бүхий газарзүйн хувьд тархсан байдалтай байх болно. Сонсоход хатуу үнэн нь, менежментийн баг, хувьцаа эзэмшигчид болон хөрөнгө оруулагч нарт хаана ажлын байр бий болж хаанаас ашиг орлого олох нь ялгаагүй байдаг, тэд зөвхөн найдвартай компанийг л сонирхдог.

Зохиогчийн юу хэлэх гээд байгаа нь ойлгогдсон байх гэж найдаад үргэлжлүүлье.

Ноён Фридманы тодорхойлсноор дэлхийг хавтгайлагч 10 хүчин зүйл байна.
1. Бүтээмжийн хөгжлийн шинэ үе. Үндсэндээ коммунизм унаж дэлхий дахинд коммунист замналаар замнаж байсан улсууд зах зээлийн эдийн засагт шилжин аливаа хоригийг цуцалснаар нээлттэй хэлбэрээр хөгжиж, бусдаас суралцах, бусадтай өрсөлдөх боломжтой болсон, мөн үүнтэй зэрэгцээд дэлхийд personal computer бий болсноор энэхүү хөгжлийг хэрхэн хурдасгасан тухай；
2. Вэб хүрээлэл, анхны вэб браузэр. Энэ хэсэгт интэрнэт гэж юу болох хэрхэн хөгжсөн, яаж ийм их шилэн кабель тавигдсан, энэ нь ямар үр дагавар авчирсан болон интэрнэт хэрэглээ хэрхэн хялбарчлагдсан тухай；
3. Тусгай програм хангамжууд. Ажил хэрэг жинэхэн утгаар үр өгөөжтэй хөгжих нөхцөл бололцоог хангасан олон нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн интэрнэт стандартууд /http, htlm, tcp/ip, xml, soap гэх мэт/ болон эдгээрт асуудалгүй ажилладаг програм хангамжууд /windows office, e-mail, илүү нарийн бусад програм хангамжууд/ болон интэрнэтэд суурилсан програмуудын хөгжил нөлөөллийн тухай；
4. Интэрнэтээр түгээхүй буюу uploading /open source software, forum, blog, wikipedia гэх мэт/ Uploading хийх боломжтой болсноор хүмүүс өөрсдийн ололт амжилтаа хуваалцан энэ нь мэдээллийн хурд нэмэгдэхэд болон дэлхий хавтгайрахад хэрхэн нөлөөлсөн тухай；
5. Outsourcing. АНУ-аас яагаад энэтхэг рүү хамаг үйлчилгээ нь яваад өгсөн тухай, үүнд юу шалтгаалав, энэ нь ямар үр дагавартай гэдэг тухай;
6. Offshoring. Хөгжингүй орнуудад байсан үйлдвэрлэлийг яагаад шилжүүлэх шаардлагатай болсон, шилжүүлсний үр дагавар зэргийн тухай өгүүлжээ. Надад харин энэ бүлэгт байгаа нэгэн шүлэг их таалагдаад та бүхэнд сонирхуулъя гэж бодлоо. Доорхи шүлгийн утгыг та номыг уншсаны дараа сайн ойлгох болно.

Өглөө бүр Африкт бөхөн гөрөөс сэрдэг гэнэ
Өөрийгөө бүгдээс хурдан давхихгүй бол болохгүй гэдгийг мэддэг гэнэ
Өлөн арслан түүнийг барихад бэлэн байгааг санадаг гэнэ

Өглөө бүхэн Африкт араатны хаан сэрдэг гэнэ
Өлбөрч үхэхгүйн тулд тэрээр
Өнөөх бөхөнгөөс хурдан давхих хэрэгтэй гэдгээ мэддэг гэнэ

Харин чи бөхөн ч бай арслан ч бай
Халуун нар мандан хөөрөхөд
Хамгаас түрүүнд давхиж эхлэх хэрэгтэй

7. Хангамжийн нэгдсэн сүлжээ. Энэ бүлэгт Wall Mart-аар жишээлэн хангамжийн нэгдсэн сүлжээ гэж юу болох, ямар аймаар хүч чадалтай эд болох тухай өгүүлжээ. Supply management, procurement, аливаа бизнессийн чиглэлийн улсуудад ч гэсэн их л хэрэгтэй бөгөөд сонирхолтой байна байх.
8. Insourcing буюу компаний дотоод үйл ажиллагаанд оролцох нь. Энэ хэсэг нилээд сонирхолтой бөгөөд мэнэжмэнтээ боловсронгуй болгож чадсан эсвэл өөрсдийн ложистикээ ашиглан бусад компаниудын дотоод ажиллагаанд нь орж ажиллаж байгаа томоохон компаниудын тухай өгүүлсэн.
9. Google, yahoo, msn хайлтын системүүд.
10. Стероидууд. Энэ хэсэгт утасгүй холбооны ая холбогдлыг тайлбарлахын зэрэгцээ эдгээр стероидууд олон утасгүй холбоо яах хүчтэй талаар тайлбарлажээ. Зохиогч зарим шинэ технологуудыг стероидууд гэж нэрлэсэн бөгөөд энэхүү шинэ технологиудад *тоон, хөдөлгөөнт, хийсвэр, хувийн* гэсэн шинж чанартай байх бөгөөд энэ нь хувь хүний чадварыг улам сайжруулах ажээ.

Дараагийн бүлгүүдээс АНУ-д хэтэрхий хамаарсан хэсгийг нь алгасаад зарим ач холбогдолтой гэж үзсэн хэсгийнхээ талаар сийрүүллээ.
Тэгэхээр, энэхүү хавтгайрлын цохилтод үл өртөгсөд нь
- Аугаа хамтрагчид - Ийш тийшээ явж шинийг эрэлхийлэгчид
- Аугаа нийлүүлэгчид – Хоёр мэргэжлийг холбон байхгүй орон зайг өөрөө өөрсдөдөө бий болгогчид
- Шилдэг тайлбарлагч - Өөрийнхөө шинэчлэн эзэмшсэн мэргэжлээ дараагийн боловсронгуй шатанд оруулах, хувьсгах чадвартай хүмүүс
- Шилдэг технологи эзэмшигч
- Шилдэг зохицогч - Хаашаа л бол хаашаа л хэвийх чадвартай хүмүүс
- Бизнесс модел/загварчлалыг амжилттай хэрэгжүүлж чаддаг хүмүүё зэрэг байх нь ээ.
Эндээс онцолбол, үндсэндээ ямар хүн амжилттай байх вэ гэвэл “Хэрхэн суралцахыг сурах”, буюу байнга өөрийг шинэчилж чаддаг байх тийм хүн л амжилттай байна. Фрийдман сурагчдад зөвлөхдөө Томас “Хамгийн дуртай багш нарынхаа жагсаалтыг гарга, юу зааж байгаа нь хамаагүй хичээлд нь суу. Сурахдаа баяр баясгалан олж авах нь илүү чухал юм.” гэсэн байх юм.
Үүнийгээ тайлбарлахдаа
Урам зоригийн итгэлцүүр + Сониуч зангийн итгэлцүүр > Оюуны итгэлцүүр буюу “Сониуч бөгөөд сонирхсон юмандаа анхаарсан (хөдөлмөрлөсөн) хүн л амжилт олно, тэрнээс байнга онц дүнтэй сурдаг хүүхэд биш” гэж жишээ татсан байна. Энэ ч гэхдээ Фридман хэлсэн хэлээгүй олон жишээгээр батлагдчихаад байгаа эд байх.
Хүмүүстэй харилцахдаа дуртай байх ёстой. Баруун тархиа хөгжүүл, энэ нь шинийг бүтээгч байхад хэрэгтэй бөгөөд ирээдүйд энэ чанар амжилт олно (шинийг санаачилж энэ нь нэмүү өртөг үүсгэнэ гэх)

Жишээ нь, өөрөө энэ тал дээр заримдаа бодрж “цаг алдаг“ хүний хувьд багш нарт л гэж зөвлөхөд хичээлээ заахдаа, интэрнэт ухах даалгавар өгөх, ном ашиглах, ажиллаж байгаа хүмүүсээс авчирч лекц уншуулах, сурагчдын нээлттэй сэтгэлгээг хөгжүүлэхэд анхаарал тавих, эрхийнхээ төлөө тэмцдэг болоход нь туслах гэх мэт зүйлсийг хийх хэрэгтэй. Ингэснээр өөртөө итгэлтэй, зөв хүмүүс бэлдэх юм. Номыг бол хэн ч уншаад шалгуулаад байж болно, бас буруу зөв нь мэдэгдэхгүй нэг ном яриад л байвал сургачдадаа унтахыг сурахаас өөр юм өгч чадахгүй байх. Энэ миний бодол шүү, номон дээр ийм юм байхгүй.

Эрх чөлөөт байдал, түүний үр дагавар чөлөөт сэтгэлгээ шинэчлэлийг авчирдаг. Энэ шинэчлэл нь сайн хөгжсөн, сайн зохицуулалтай хөрөнгийн зах зээлээр дамжин биеждэг. Учир нь нэгэнт томорсон компаниас шинэчлэл гарах нь ховор байдаг, тиймээс өндөр эрсдэл хүлээн жижиг санаанд хөрөнгө оруулагчдын ач холбогдлыг онцгойлжээ. Мөн жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрхийг хамгаалдаг болон оюуны өмчийг хамгаалах боловсронгуй хуулийн системтэй байх шаардлагатай бөгөөд, энэ нь шинэчлэл агуулсан гэхдээ эрсдэлтэй санаанууд амилах, дэмжигдэх, баталгаажихад ач холбогдолтой аж. Өмнө нь хүмүүс нэг их дурдагдаагүй боловч уян хатан хөдөлмөрийн хуулийн ач холбогдлыг их сайн тайлбарласан байна. Ажилд авахад болон халахад амархан улсуудад хөрөнгө оруулалт их татдаг бөгөөд үүгээрээ боловсронгуй хөдөлмөрийн хуультай тухайн улсад үр дүнтэй болон өгөөжтэй ажиллагаа ихэсдэг байна. Хөдөлмөрийн зах зээл ч боловсронгуй, хөгжингүй болдог ажээ.
Мэдээж хэрэг улс төрийн тогтвортой байдлыг мартаж болохгүй.

Эдгээр бүх институцчлэл, хууль зүйн орчин, соёлын хэм хэмжээ гэх мэт хүчин зүйлс нэгдээд итгэл гэдэг зүйлийг бий болгодог. Энэ итгэл байсан газар хөгжил байх болно гэжээ. Энэ үнэн юм. Үндсэндээ хөгжсөн нийгэмд аливаа хувь хүн бизнесийн байгууллагад мэдээлэл, бүртгэлийн систем нь өндөр хөгжсөн үндсэндээ хэн нь хэн бэ гэдгийг үнэлж түүнийх нь дагуу өдөр тутмын бизнессийн үйл ажиллагаа нь явагдаж байдаг билээ. Манайд бол өнөөхөндөө хэн нь сайн хуурч хулхидаж, лоббидож, хахуульдаж чадаж байна гэдгээр биснессийн амжилт нь хэмжигдэж байгаа нь харамсалтай. (Шударгаар өрсөлдөж байгаа хэдэд нь хамаагүй)
Хэдийгээр зохиогч АНУ-д хамааруулж хэлсэн боловч нөгөө талаар бид бас үүнийг бодож байх хэрэгтэй гэдэг утгаар бичлээ.

- Тооны ялгаа. Хятад Энэтхэг зэрэг улсуудад боловсорч буй оюутныхаа тоогоор илт давуу болж эхэллээ. Эдгээр оюутнууд хамгийн гол нь байгалийн шинжлэх ухаан болон технологий сурч байгааг онцолж байлаа. Энэ нь хэтдээ АНУ-тэй зэрэгцээд эдгээр улсуудад цаашдын шинэ олотууд нээгдэх, хамгийн гол нь тэд АНУ бусад улсаас хүний олноор давамгайлна гэдгийг анхааруулсан байлаа.
Харьцангуй давуу нь л энэ хоёр болохоос биш цаана нь бусад зүүн Европ, Бразил, Орос, зүүн өмнөд азийн улсууд гээд л нэмэгдээд байна. Энэ нь манайд яаж мэдрэгдэх вэ гэхээр олон улсын зах зээл дээр бидний ажлын байрыг эд булаана. Байг манай дотоодын зах зээл дээр чадвараараа, үнийн өрсөлдөөнөөрөө ороод ирэхийг үгүйсгэхгүй, харин ч одооноос харагдаж байгаа биздээ. Монголчууд барилгаа барьж чадахгүй Хятадаас барилгачин оруулж ирээд байгаа биздээ. Энэ үзэгдэл ирээдүйд улам л газар авах гээд байна шүү.

- Боловсролын ялгаа
“Хууль, эдийн засгийн боловсрол ихээр олгож байгаа газар шинээр юм үүсэхгүй” гэжээ. Байгалийн шинжлэх ухаан зарим талаар уйтгартай ярвигтай хэдий ч энэ зайлшгүй байх шаардлагатай гэж үзсэн байна.
Манай боловсролын систем гэж жонхуу, дээд боловсролтой зөөгч бармэн хүртэл бэтлгэж байгаа биздээ. Тэгсэн хирнээ чадвартай мужаан, сантехникч, өрлөгчин байдаггүй. Одоо тэр хэд нь “алт” болж байна шүү дээ.

- Хүсэл тэмүүллийн ялгаа.
Аливаа улс, нийгэм хүсэл тэмүүлэл, тэмцэлтэй байж байж урагшилдаг, сүүлийн үед АНУ-д энэ алдагдаад байгаа тухай онцгойлоод залуу үе нь тэйртэйнмэнтэд хэтэрхий их автаж байна. Өөрсдийгөө дайчлах зовоох нь бага болсон гэж үзжээ.
Манайд энэ нь шууд утгаар хэлэхэд хэцүү ч зарим нэг хэсгийн бас иймэрхүү хандлага байж болохыг үгүйсгэхгүй байна
Надад энэ хэсэг их сайхан санагдсан юм.
“Хэдий чинээ бага байгалийн баялаг байна төдий чинээ хавтгайжилт байна” гэж. Үүнийг улс орнуулын хувьд Япон, Тайвань, Өмнөд Солонгосын, компаний хувьд АНУ-ын бөөний худалдааны Wallmart –аар жишээ авч тайлбарлаад (номын ондоо бүлэгт), нөгөө талд байгалийн баялагтай боловч үгээгүй ядуу Африкийн, нээлттэйгээр хөгжиж чаддагүй Арабын зарим нэг улс орон, нөөц бололцоогоо зөв ашиглаж чаддаггүй Мексик, латин америкийн зарим орноор жишээлэн тайлбарлажээ.
Баялаггүй орны хүмүүс сэтгэл санааны хувьд өөрсдийгөө бэлдчихдэг юм шиг байгаа юм.
“Толгойдоо болон гэдсэндээ хийснийг чинь хэн ч авч чадахгүй” гэсэн үг Хятад зүйр үг байдаг юм байна. Тайваний оюутнуудад багш нар нь “Та нарт хэзээ ч америк, канад шиг амьдрах боломж байхгүй, тиймээс сайн сурч, шургуу хөдөлмөрлөөд, чаддагаа экспортолж амьдрах орын ганц гарц бий гэж “хурцалдаг” юм байна”.
- Хөгжлийг, шинэчлэлийг авчирмаар байгаа бол шинжлэх ухаан, судалгаа шинжилгээнд мөнгө татах хэрэггүй гэсэн байна.
- Хавтгай гэдэг үгийг нөгөө талаар тайлбарлахдаа аливаа байгууллагын /төр, хувийн хэвшил хамаарахгүй/ босоо шат давхаргыг бууруулах нь хамгийн өндөр өгөөжтэй, шуурхай нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэсэн санаа байлаа. Манай төрийн албаныхан уншицгаагаасай билээ. Унших нь яахав, хэрэгжүүлэх тухай бодолцоосой билээ. Сайд, сайдын туслах /дагалдан баясагч юмуу юу юм/, төрийн нарийн, за тэгээд харъяа байгууллагын дарга, дэд дарга, зөвлөх, газрын дарга, түүний орлогч, орлогчийн орлогч/наргиа байв/, ахлах түшмэл, ямар юмны яасан дунд түшмэл,гэх мэтчилэн явж өгнө дөө тэгээд.
Такро болон микро хөгжлийн бодлого хэрэгжүүлэлтийн Ирландын хөгжлийн жишээ, тэдний төрийн бодлогыг тайлбарласан, латин америк – хятад зэргийг харьцуулсан сайхан түүхэн жишээнүүд, компаниуд яаж тэсч үлдэх вэ, яаж амжилтанд хүрэх вэ, ер нь хаачих гээд байна гэдэг талаар төсөөлөл өгөх гэж оролдоод номоо дуусгажээ.

Мэдээж хэрэг хүн болгонд таалагддаг зүйл ховорхон байх. Надад сонирхолтой санагдсан зүйл танд тиймгүй санагдаж болох. Гэхдээ энэ номонд танд таалагдах зүйлс байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Хамгийн гол нь таныг ямар ертөнц хүлээж байх талаар бодит үнэнд ойрхон байх болов уу /reasonable/ гэмээр төсөөлөл өгөх болно.

За ингээд ухаантай зохиолчийн бичсэн номыг гайхалтай хэдэн монгол залуус орчуулсан байсныг уншаад товчлох гэж оролдсон нэгэн галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл дуусч байна. Гэхдээ таны ном унших гэсэн сонирхлыг өчүүхэн ч гэсэн өдөөсөн болов уу гэж найднам. Өөрсдөө уншаад үзээрэй.

Туркээс 20000 “залуу” хүсэх тухай туркуудийн сэтгэгдлүүдээс

Саяхан манай улс Туркээс 20000 эрэгтэй хүн хүсэх тухай мэдээ гараад нилээн шуугиулав даа. Тэгээд тэр мэдээ гарсан вэбсайт дээр гарсан тайлбаруудаас өөрсдөдөө хамааралтай байж магадгүй гэсэн хэдэн сэтгэгдэл орчуулаад оруулах гэж зорилоо. Яг шууд үгчилж биш утгачилж оруулав. Марзаганасан хэд байхад, чухалчилж хүлээж авсан хэд ч байна. Зарим нь манайд нөхцөл ямар байгаа талаар судалгаа хийсэн байхад, гэнэн нь дэндсэн хүмүүс ч байх юм.

Ер нь дүгнэхэд хэрвээ үнэхээр тийм хүсэлт манай зүгээс тавигдсан бол
- Ажилгүйчүүдээ явуулах хүсэлтэй хүн их байх юм. Хүнтэй суух нас нь болчихсон ажилгүй, мөнгөгүй залуучууд ихтэй л дээ.
- Үнэхээр эцэг өвгөдийн минь нутаг гэсэн сэтгэлээр хандаж сэтгэгдэл бичсэн хүмүүс ч бас байна. (Үгүйгсэх аргагүй л дээ, эртний түрэгийн балгас манай нутгаас олддог)
- Европын холбоонд авахгүй тамыг нь үзүүлж байгаад уурссандаа зүүн тийшээ нэгдье хэмээн улстөржсөн байрын сэтгэгдлүүд ч байна.
- Ийшээ ирж 6 хүнтэй суухын тулд эхнэрээсээ салах шаардлагатай юу гэж асуусан хүн ч байх юм хэхэ.
- Хүүхнүүдээс зарим нь харчуудыгаа доодохдоо ухаанаа алдсан зэргээр бичиж бухимдлаа жаахан гаргасан байх юм ))
За тэгээд уншицгааж соёрх.

Ажил байгаа л юм бол яваг л дээ. Монголчууд өөрсдөө ч Түрэг угсааныхантай нэг гэдгээ хүлээн зөвшөөрдөг. Энд ингэж ажилгүй зөнгөртөж байхаар бэлэн боломж гарч ирсэн дээр нь бариад авах хэрэгтэй шдээ.
İş olanağı varsa bence de gitsin işsizler. Moğollar Türk soyundan geldiklerini kabul ediyorlar zaten. Burada kalıp da isizlikten ahlanıp vahlanmaya gerek yok, hazır olanak varken değerlendirmek gerek.

Тэгж л болдоггүй юм шүү. Эндээс 20 000 “юм”тай юмнууд очоод авааль эхнэрээ гэртээ хав дараад, уншиж бичигчдийн тоо 95%-аас 15% хүртэл унаж, газар доорх баялаг, банк, боомтууд нь худалдагдаж, хүнс нь генетикийг нь өөрчлөх хор болж, орчин нь амьдрах аргагүй болно шүү.
Аman sakin ha! gider buradan 20 bin yobaz arkadan kadinlar paketlenip eve kapatilir,okur yazar yьzdesi 95'ten 15'e düşer,tüm ülkenin tabii kaynaklari,bankalari,limanlari satilir,gidalari gdo ile dolar taşar ve çevreleri de zehirden geçilmez olur.

Сайн хэрэг, би ч бас очлоо.
Hцццyyyttt !!! Abe bizde gidelim :)

Монголчууд хагас Турк гэсэн үг. Төв азид байгуулсан төр улсуудын сууринд энэ хоёр үндэстэн бий. Түрэг Монгол гүрэн гэж бий, толгойд нь Чингис хаан бий, товчхондоо садан төрлийн харилцаа хэцүү цагт гэдэг биздээ (Зово цагт нөхрийн чанар танигдана) ...
moğollar yarı türk sayılırlar,zira ortaasya da kurulan devletlerin tabanında bu iki millet yatıyor,türk moğol imparatorluğ var,başında da cengiz han vardı,kısaca akrabalık zor günde lazım...

Бичсэн тайлбаруудыг уншиж байна. Юун ч донтой юм билээ дээ. Чалхтай ч юм шиг бичицгээж гэнэ.
şu yorumlara bakıyorum da ne kadar çok abazan varmış.... marifetmiş gibi bir de yazıyorlar.

Монголын төр авах гэж байгаа хүнд тавих шаардлага гэж нэг юм байгаа. Тийм болохоор битгий хамаагүй эрт догдолцгоо хонгоруудаа.
eminim moğol hükümetinin adaylarda aradığı bir çok kriterler vardır. O yüzden o kadar heveslenmeyin arkadaşlar.

Энэ ажилгүйчүүд өөрсдөө хүсээд Монгол руу азаа үзвэл үзэг л дээ. Тэд ч ажилтай ч болж, Туркийн ажилгүйдэл ч бага ч гэсэн багасна биз.
Aslinda iyi olabilir kendi istekleri olmasi sarti ile issizlerden mogalistana gitmek isteyen vatandaslarimiz sansini deneyebilir,hem onlarin bir isi olur hem Tьrkiyenin issizligi bir nebzede olsa azalmis olur.

Найзуудаа би бол эмэгтэй хүн, энэ мэдээг сонсоод их баярлалаа. Гэрлээд 2 жил болж байна. Хайрт нөрийн маань ээж аав нь бүтэн өвөл манайд байдаг. Хэрвээ нөхөр маань дахиад 5 эхнэр авах юм бол манай хадмууд манайд магадгүй бүтэн өвлийн турш биш 15 хонодог болж магадгүй юм.
arkadaşlar ben bir bayanım ama valla bu habere çok sevindim...2 yıllık evliyim.sevgili eşimin anne ve babası bütün kışı bizde geçiriyor.Eşimin benden başka 5 eşi daha olursa yani kaynanamların benden başka 5 gelini daha olursa bizde bütün kış değilde 15 gün falan kalabilirler.

Хээлтүүлэг гэх үү юу гэх вэ үүнийг чинь одоо? Гэхдээ ч ажилгүйчүүдийнхээ тоог бодвол ч очоод бас дажгүй амьдарчихаар бол яагаад болохгүй гэж ... Яаахавдээ 20000 хүний ажлын байр гэж ойлгоё л доо. Инээдтэй юм, гэхдээ аягүй л бол 10 сая хүн гараа кармаалаад, доош харчихсан энэ тухай бодож байгаа даа.
Уani damizlik diyelim biz buna...ama ьlkemdeki issiz sayisini dьsьnьrsek rahat bir yasam standarti verceklerse neden olmasin...20000 kisiye is olanagi gibi birsey...komik belki ama bence en az 10 milyon elini cebine atip dьsьnьyordur...

Цүнхээ баглачихлаа, Монгол гардаг хэрэг ээ.
Ben bavulumu topladım Moğolistan'a gidiyorum.

Европ, Америкт гарах гээд байдаг тэдгээр хүмүүст боломж гараад ирж байгаан биш үү, больж үз тэр европ мэвроп, угаасаа бид нарыг хүсэхгүй байгаа биздээ. Харж байгаа биздээ нөгөө талд бүр хүүхнүүдээ хүртэл санал болгож байна шдээ. Туркуудийн дуртай хамгийн сайхан зүйл биздээ.
hani avrupada amerikada firsat arana kadar bakin ayagimiza gelmis bьyьk bir firsat birakin su avrupa hayranligini artik adamlar aleni bir sekilde istemiyorlar aralarinda dцnьn artik yьzьnьzь gьnese her sey daha gьzel daha dogal bak adamlar kadin bile sunuyorlar tьrklerin sevdigi en gьzel sey.

Үнэхээр үнэн бол Монголын төр энэ асуудалд нилээн болгоомжтой хандаасай. Сонгогдож байгаа хүмүүсийн сайтар шалгагдсан байх нь зүйтэй. Тэгэхгүй бол хэдэн жилийн дараа эд нарыг хаанаас олоод гаргаад ирэв ээ гэж халаглах вий дээ.
Aslı varsa,Moğol hükümeti bu konuda çok titiz davranmalı derim ben.Tercih edileceklerin çok çok iyi araştırılıp seçilmesi lazım.Yoksa bir kaç sene sonra bunları nereden başımıza sardık diye feryat ederler.(Kıbrıs örneği ortada)

Бид нар ганц байгаагаа аргалж чадахгүй байхад юун зургаа манатай.
biz biriyle başa çıkamıyoruz kardeşimm, 6 sını napalım..

Монголчууд вэбсайт хийчихвэл зүгээр байна даа. Төрийн нэр хутгаад байхаар том эд баймааргүй л юм. Лал гээд манайхныг мэдрээгүй барууныхан, тэгвэл одоо дорнод тийш зүглэе л дээ. Туркуудын үнэ цэнийг Монголчууд мэдэж байгаан байна. Тэдний гаргасан энэ оновчтой шийдвэрт нь мэхийн ёслохоос өөр яахав.
moğol yetkililer acilen bir internet sitesi yapsın.bu iş hükümetler arası olacak kadar büyük bir olay değil:)Batı müslüman dedi kıymetimizi bilmedi hiç olmadı doğuda şansımızı deneyelim.türklerin kıymetini moğollar iyi biliyor demekki:)moğolların isabetli kararına şapka çıkarılır yani.

Судалж үзлээ л дээ эрэгтэй эмэгтэйчүүдийн тоо нь бараг адилхан юм байна. Тэгээд ч 4% нь л лалын шашинтай. Оросууд соёлын хувьд баллаад хаячихсан юм байна шдээ. Уул уурхайгаар л явбал юу юм гэхээс бусдаар бол нэг их аваад байхааргүй юм.
Inceledim. hatun-erkek nufusu ayni gibi, nufusun sadece 4% i musluman olarak tanimliyor kendini. Ruslar elemanlari iyice gocurtmus kulturel olarak. Yani belli maclar icin uygun degil ama madencilik amacli gidilebilinir.

Европ явсан Туркууд ихэнх нь л, ажилгүйчүүдийн тэтгэмж авах нь авч үлдсэн хэд нь ялих шалихгүй юм хийж байна шүү дээ. (Сайн ажиллаж байгаад нь хэлэх юм алга л даа) Энд ажиллаж байгаа хэд нь угаасаа хаачвал л гэж. Тэр хийх ажилгүй гиюүрч сууж байгаа юмнууд явбал явна л биз, хоолны саваар л дутав гэнэ дээ. Очоод тэгээд юу ч олдоо билээ дээ.
Türk erkekleri Avrupa'ya da gitmişti. Şimdi büyük bölümü ya yatıp işsizlik parası alıyor, ya da abuk subuk işlerle uğraşıyor. (Doğru düzgün çalışanlara lafım yok.) Türkiye'de işi gücü olan da zaten gitmiyor hiç bir yere. Kahvelerde miskin miskin oturanlar giderse gider. Onlarda ne iş tutar bilemem

Архины хэрэглээний тухайд гэвэл, 1 сард өдрийн дундаж хэм -25 гэж байна шүү дээ, шөнө -35-45 тэгэхээр чинь мэдээж хэрэг ууна шүү дээ, архи бол зүгээр л энгийн хэрэглээ.
alkol tuketimine gelince, Mogolistan'da ocak ayinda gunduzleri hava sicakligi ortalama -25'ler civarinda, geceleri ise -35 . -45 araliginda ve tabi ki insanlar iciyolar; ozellikle votka!! burada icki bir aliskanlik.

Залуучуудаа яагаад иймэрхүү мэдээ гарах болгонд яагаад хүүхнүүдээ доромжилж байдаг юм бэ. Хүн яаж өөрөө өөрсдийгөө ингэж доромжилж чаддаг байнаа. Ичээч та нар. Турк л биш бол аль газрын хүүхнүүд нь биднээс дээр юм уу хайшаа юм, ойлгохгүй байна.
baylar neden herzaman bu tarz haberler yayinlandiği zaman türk bayanlarina hakaret ediyorsunuz ? gerçekten söyledikleriniz ayip ,buraniz böyle şuraniz şöyle insan kendi irkina nasil böyle hakaretler yağdirabilir türk kadini dişinda bütün kadinlar üstünmü yani gerçekten anlayamiyorum ve üzülüyorum ..

Монгол ахан дүүс минь биднээс л хол бай. Угаасаа жинхэнэ турк мөн биш маань хүртэл эргэлзээтэй болчихсон. Ард түмэн нь гадныхныг шүтдэг болчихсон та нарыг ч бас бусниулчихна. Биднээс хол байсан нь өлзийтэй. Цэврээрээ үлдэцгээ
Aman Moğol kardeşlerimm aman bize bulaşmayın...
Değiştik, bozulduk dejenere olduk. Artık Türklüğümüzü bile tartışır, Türklüğümüzü bile konuşamaz olduk. Aman bize bulaşmayın.Halkımız yabancı hayranı. Bu halk özenti. Sizi de bozarız alimaallah. İyisi mi bizden uzak durun. Saf ve temiz kalın.

Туркэдээс виз нэх, дээрээс нь 20000 Турк нэх. Тэнэгтдэг гэжийшд.
Hem Türkiye'ye vize uygula, hem de 20 bin Türk iste. Saçmalığa bak

Туркууд тийшээ явна гэдэг нь хүүхдүүдэд нь Туркийн цус бий болно, Монгол улс дахин айх зүйлгүй улс болно. 20 жилийн дараа Монголчууд Оросоос биш, оросууд монголчуудаас айх болно .
tьrklerin oraya gitmesi demek bundan sonraki evlatlarında türk kanı olacağı anlamına gelir ve bu moğolistanın artık korkusuz bir devlet olacağı anlamına gelir yani bundan 20 yıl sonra moğalistan ruslardan değil ruslar moğolistandan korkmaya başlar...

Сүүлийн үед сонссон хамгийн сайхан мэдээ байлаа.
SON ZAMANLARDA DUYDUĞUM EN İYİ HABER..

Хятадтай хил залгаа улс, хятадууд автуусандаа багтахгүй, автуусан дээрээ зорчиж байгаа гээд байгаа биздээ, тэд нараас авахад яадгийн, тэр улсад ч тустай. Тэгээд ч Хятадын эдийн засаг сайн, бүгдээрээ адилхан онигор нүдтэй гэж байгаа. Дэлхий сүйрэх гээд байгаа юмуу даа одоо, энэ эрчүүд нь багасаад.
ya madem çin onların komşusu. adamlar otobüse sığmıyo, ternin tepesinde yolculuk yapıyo. onları çeksinler kendi taraflarına. hem ülkeyi rahatlatırlar. çin in ekonomisi de iyi. hepsi de çekik gözlü. dünyanın sonu geliyo mu ne. erkekler azalıyo bakın.

Тийшээ явахын тулд хаашаа хандах вэ
oraya gitmek için nereye başvurmak gerekiyor acaba

Илмаз гуай эхнэрээсээ салах шаардлагатай ву гэж асууж байх юм. Минийхээр бол хэрэггүй байхаа, нэмээд 6 авч болохын биш үү. Тэгээд гэрт чинь байгаа нэгтэй нийлээд 7. Одоо тэгээд төлөвлөгөөгөө гаргаад Туркийнхээ хүчийг олон улсын тавцанд харуулж дээ.
Yılmaz bey,hanımdan boşanmak mı lazım diye soruyor.Bence boşanmaya gerek yok, 6 kadına kadar müsaadesi var.Bir de evde var etti mi size 7.Artık bundan sonra programınızı siz yapın ve Türk'ün gücünü uluslararası platformda gösterin.

Чингис хаан гэдэг нэртэй нөхөр бичиж. (Дашрамд хэлэхэд Монгол хаадын нэртэй Турк хүн маш их байдаг. Та Чингис зэрэг нэрийг тэнд бол их сонсох байх шүү.)
Бусниулж авмжаагүй ганц тэр л үлдчихсэн байсан юмсанж. Санаа зоволтгүй одоохон очлоо.
Cengiz Han (Tüm Yorumları)
21.01.2010 14:05:03
Batirmadigimiz bir orasi kalmisti...Merak etmeyin geliyoruz-

Миний өнгөрсөн жил хагацах ёстой болсон найз охин маань монгол байсан юм. Харилцаа маань одоо ч гэсэн үргэлжилж байгаа. Соёлын хувьд бидэнтэй их төстэй, тиймээс явах улсуудад очсон хойно нь нэг их асуудал гарахгүй байх. Миний мэдэхээр Туркээс 2 дахин том газар нутагтай гэхдээ 3 хан сая хүн амьдардаг.
Benim Gecen yil Ayrimak zorunda kaldigim kiz Arkadasim mogalistan liydi hala Arkadasligimiz devam ediyor kьltьr olarak bize cok yakin lar ve gidecek arkadaslarin cok zorluk cekecek lerini sanmiyorum . bildigim kadariyla Tьrkiye nin iki kati bьyьk ve sadece ьc milyon insan yasi yor.

Манай харчуудад хүүхэн л гээд хэлчихвэл Монгол битгий хэл Уганда, Мозамбик хүртэл явна шүү.
bizim erkeklere kadin dersen mogolistana degil ugandaya,mozambige bile giderler..

Турк эрчүүдийн ухаан санаа нь зөвхөн доодохдоо. Тэндэх ганц асуудал нь хүн амын тоо багасах биш, тэнд эрчүүдийн хийх хэрэгтэй хүнд ажлууд байгаа. Зүгээр очиж дээшээ харж хэвтээд эхнэрийн мөнгө (Манайд хүүхдийн мөнгө гэж байдаг шиг Туркэд эхнэрүүдэд нь бас төрөөс тэтгэмж олгодог юм шиг байна. Тэнд байхдаа сонсож байгаагүй л юм байна.) авдаг газар биш. Хөөрхий Монголчууд Турк эрчүүд ямар гэдгийг мэдэхгүй л дээ.
Turk erkeklerinin akillari yine uckurlarinda o ulkede tek sorun nufusun azalmasi degil ureme degil o ulkede erkeklerin yapmasi gereken agir isler var calismaya gidilecek o ulkeye yan gelip yatip kadin parasi yemeye degil.Mogollar sanirim Turk erkeklerini pek tanimiyorlar yazik onlara.

Байж болно л доо, гэхдээ явахаасаа өмнө анхааралтай хандах нь зүйтэй шүү. Монгол хүүхнүүд нь таалагдах болов уу? Монголд очих иргэдэд маань хүн шиг амьдрах хангалттай цалин олдох уу? Хэл адилгүй, шашин шүтлэг адилгүй улсад таатай байж чадах уу? Эхлээд эднийг бодох хэрэгтэй.
Olabilir. Fakat giden erkekler tedbirli olsun, iyi düşünsün. Acaba Moğol kadınlarını beğenecekler mi? Moğolistan giden vatandaşlarımıza insanca yaşamaya yetecek miktarda maaşlı bir iş verecek mi? Hem dili hem de dini yabancı bir memlekette vatandaşlarımız rahat edebilecek mi? Önce bunlar düşünülsün.

300 000 ажилгүй багш байна энэ улсад. Тархины нүүдэл (ухаантай хүмүүс нь улсаа орхиж гарах) хийлгэж болохгүй гэцгээх. Тэгээд “тархи” нь байлаа гээд ашиглаж байгаа нь хаана байна. Байсан бол өдийд ажилтай л байж байхгүй юу. Хамгийн эхэнд намайг авбал таарна. Энэ улсад тэгсэн тэгээгүй боловсролтой гээд дээрдэж байгаа юм алга.
300 bin işsiz öğretmen var beyin göçü olmaz diyorsunuz ama bu ülkede de beyine ihtiyaз yok olsa bizi alırlardı ..ilk beni alsınlar bu ülkede okumuşa değer verilmiyor zaten

Эрэгтэй эмэгтэйчүүдийнх нь хүйсийн харьцаа бараг л тэнцүү юм байна шдээ.
Moğolistan'da kadın erkek nüfusları neredeyse birbirine eşittir.

CIA-ийн мэдээгээр бол хүйсийн харьцаа 1/1 гэж байх юм. Насны хувьд ч гэсэн тэнцвэртэй гэж байна шүү дээ.
Cia web sitesindeki bilgileri göre ülkedeki kadın ve erkek nüfusun oranı 1/1 dir. Bu oran orta yaş aralığında da aynıdır.

Яг надад тохирох газар байна даа. Үзүүр хязгааргүй нов ногоон тал, бэлчиж буй адуу, хамгийн гол нь гэрлэхэд тохиромжтой нөхцөл, эхнэрийн солнголт гээд л. Одоохон очлоо.
Tam bana göre bir yermiş.. Çok sevdiğim,uçsuz bucaksiz, yeşil ovalar, ve bu ovalarda otlanan,atlar, dahada önemlisi,evlenebilmek için,uygun zemin ve birçok alternatif,gelin adaylari.... Hemen gidiyorum:)

Итгэлтэй сонсогдохгүй л байна . Интэрнэтэд байгаа баталгаат эх сурвалжаас үзвэл хүйсийн харьцаа яг тэнцүү. Дундаж наслалт 25, Туркийн газар нутгаас 2 дахин том нутагтай хирнээ, газар тариалан эрхлэх боломжтой талбай газар нутгинх нь дөнгөж 8/1000.
Pek inanılır bir oran değil. Internette kolayca erişilebilen güvenilir kaynaklara göre moğolistan da kadın-erkek sayısı iyi kötü eşit, nüfus ortalaması 25. ayrıca türkiye'nin yaklaşık iki katı büyüklüğe sahip olmasına rağmen ekilebilir alan sadece ьlkenin binde sekizi kadar.

Энэн шуугиантай холбогдуулаад БНТУ-ын Гадаад хэргийн яамнаас дараах албан ёсны тайлбарыг (албан бус орчуулга) өгсөн байна.
"Some news regarding Mongolia and with no relation with reality appeared in media on 21st Jan 2010. Our solid ties with ally and sister country Mongolia were born and developed centuries ago when we used to live at the same geographic region. Turkey pays special attention to its relations based on bilateral respect and equivalency and puts efforts in developping those relations further. We believe that those non-realistic news should not be allowed to damage our exceptionally solid relations and such news should not be recognized." Something like that :))

Тэнд байгаа манай (ялангуяа эмэгтэй) оюутнуудад хандах хандлага нь их хэцүү байдал хүргэсэн тул манай оюутнууд тэр нийтлэлийг бичсэн хүний эсрэг Хүний эрхийн шүүхэд гомдол гаргаад байгаа юм байна. Энэ тухай шинээр мэдээлэл ирвэл дараагийн бичлэгт оруулах болно.

Туркуудыг мэдэхийн хувьд товч дүгнэхэд зарим нэг залуучууд нь ер нь жаахан хүүхэмсэг ичгүүр сонжуур бага талдаа улсууд байдаг. Гэхдээ, сэтгэлээсээ хүнтэй их ойр дотно үерхэж нөхөрлөж чаддаг, Монголд, монголчуудад элэгтэй тусархаг зочломтгой ард түмэн байдаг билээ. Уг гарал, удам угсаа, сайтай шашиндаа үнэнч улсууд нь харин их сайн хүмүүс байдаг бөгөөд миний хэд хэдэн сайн найз нар, гэр бүлийнхэн нь их зочломтгой тусархаг хүмүүс байсан ба намайг сурч байх явцад их тусалж байсан билээ. Тиймээс энэ сэтгэгдэл, зэргээс тэдгээр хүмүүсийг үнэлж бас болохгүй байх шүү. Манай хоёр улсын эдийн засгийн харилцаа сайжирч нэг чадахгүй байгаа ч гэсэн боловсролын салбарт манай улсыг хамгийн их дэмжиж байгаа улс билээ. Манай оюутнуудад олгодог тэтгэлгийнхээ тоогоор худлаа санаагүй бол Турк нэгт байгаа байх шүү.

http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/13540806.asp

Хахууль байх ёстой юу.

Би өнөөг хүртэл хээл хахууль огт байх ёсгүй гэж бодож байлаа л даа. Гэтэл саяхан манай нэг танил, Тайваньд метро барих төсөл дээр ажилладаг Ирландын мэргэжилтний ярьсан нь сонин санагдаад... Түүний ажиллаж байсан компаний Тайваньд байгаа ажил нь үндсэндээ зогсолтонд орсон, тийм байдал нь таалагдахгүй байгаа тул манай хүн ажлаасаа гарсан тухай ярьлаа.
Юу болсон бэ гэвэл, захиалагч Тайваний засгийн газар, гүйцэтгэгч Японы компани хоёрын хоёр жилийн өмнө байгуулсан гэрээнээс болсон гэнэ. Гэрээг байгуулах үеийн өртөг нь өнөөгийнх шиг өндөр байсангүй, гэрээн дээр хүлээн зөвшөөрсөн үнээр гүйцэтгэл хийх ямар ч боломжгүй. Японы компаний удирдлага дээгүүр “яриад” болгочих гээд байдаг. Хахуулийн эсрэг хэт хатуу дүрэм журам байр суурьтай болохоор тэр “дээрээс” нь хэн ч үүнтэй холбогдохын хүсэхгүй байгаа юмуу даа. Тэгээд хийснээсээ урамшуулал (бонус) авч цалинждаг компаний мэргэжилтэнгүүд нь хүлээж дийлэлгүй дараа дараагийнхаа төсөл саналыг бодож байгаа юм байна. Манай хүний яриад байгаагаар бол хэрвээ хахуулиас ингэтлээ их айдаггүй улсад бол дунд шатанд нь шийд гаргачихсан өдийд бараг хэрэгжүүлээд дуусчихсан байх бололцоотой юм билээ л дээ. Дунд шатныхан нь дээрээс тушаал, шийдвэр хүлээнэ, хахуулиар аргалах гэж оролдсон ч араа бодоод авдаггүй юм байхаа. Тэгээд болголоо гэж бодоход Япон дарга нар нь зөвшөөрөхгүй юм байх. Ингээд л хэн хэн нь л “хохироод” байдаг сурагтай. Засгийн газар нь эцсийг бүтээгдэхүүнээ ч авсан юм байхгүй, хэдэн зөвлөх мэргэжилтэн хөлслөөд авчихсан тэдний цалин хангамж, зөвлөгөө зэрэгт баахан мөнгө гарздаад л, төрийн албан хаагчид нь ч гэсэн гүйцэтгэл байхгүй асуудалтай зууралдаж цагаа гарздах ч төсвөөс цалинжаад л, нөгөө талд компани, ажилчдадаа хэдий бонус өгөхгүй байгаа ч гэсэн ажилчдын цалин, хангамж, байрны түрээс бас бус урсгал зардалд шатаад л. Эхнээсээ яг учрыг нь мэддэг, гарддаг инженерүүд нь ажлаа хаясан зэрэг нөхцөл байдалтай байгаа гэлээ. Энэ мэт асуудлыг хараад байхад хахууль хэрэгтэй ч юм шиг. Гэхдээ ядаж төрийн албан хаагчид нь хахуулиас айдаг болох хүртэл манай улсад энэ тухай цухалзуулах гэсний хэрэггүй л болов уу. Ямар ч байсан “наанатай цаанатай” гэдгийн бас нэг жишээ юм болов уу.

Яагаад биотехнологийн үйлдвэрлэл гэж?

Adimmune компаний захирал Chi Steve Chan хэмээх нэгэн эрхмийн лекцнээс ойлгож авснаа сийрүүлэх гэж оролдлоо. Биотехнологичдод болон хөгжлийн бодлого судлаач хэрэгжүүлэгчдэд арай нялзтай байх юм болов уу гэж горьдох юм, гэхдээ бусад хүмүүст ч гэсэн сонирхолтой байна байх гэж найднам.
Тайваний засгийн газраас одоогоос есөн жилийн өмнө (баталгаагүй) тэргүүлэх зургаан чиглэл гэдэгт биотехнологийн салбарыг оруулан хөрөнгө хаяж эхэлжээ. Эхний хэдэн жилд 100 гаруй тэрбум Тайвань доллараас их хэмжээний хөрөнгө хаясан боловч бүтээгдэхүүн эдийн засгийн хувьд олигтой үр дүнд хүрсэнгүй. Нэг талаас хөрөнгө хаяад л байдаг нөгөө талаас ач холбогдол нь тодорхойгүй эсвэл үнэхээр бүтээлч, үр дүн гарах магадлалтай хүмүүстээ очихгүй байснаас үүдэлтэй юм гэнэ.(Гэхдээ миний ойлголтоор бол энэ зуур дэд бүтэц нь сайжирсан нь тодорхой, science park бараадсан биотехнологийн лабаратори, хүний нөөц нь боловсорч байсан байж таараа) Тодорхой хугацааны дараа технологийн их сургуулиудын болон бусад төсөл, судалгаагаа хийгээд эхэлчихсэн, тодорхой шатанд оччихсон эрдэмтэд аж ахуйн нэгжийг санхүүжүүлж эхэлснээр үр дүн нь өөрчлөгдөж эхэлжээ. Хэрвээ есөн жилийн дотор л Тайваний энэ салбарын хөгжил, энэ төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл нилээд өндөр түвшинд хүрснийг бодоход манайх бас одооноос бодож эхлэхэд илүүдэхгүй юм болов уу, хэдий их хөрөнгө шаардлагатай ч. Ялангуяа, хүн болгонд ганц уул уурхайгаар бүтэхгүй, боловсруулах үйлдвэр гэж байгаа өнөө үед. Тэгээд ч дэлхий нийт технологийн үйлдвэрлэл, сэргээгдэх эрчим хүч ярьж судалж, хөрөнгө оруулж байгаа өнөө үед энэ тухай бодохоос өөр аргагүй гэж би хувьдаа бодож байна.
Adimmune гэх компани нь анх энгийн ханиадны эмийн үйлдвэрлэлээр эхэлсэн бөгөөд Тайвань болон Японы хэсэгхэн зах зээлд зориулж ханиадны вакцины үйлдвэрлэл явуулдаг болжээ. Ингээд явж байтал дэлхийд SARS гэгч айхтар юм гараад иржээ. Энд тэнд хэд хэдэн хүн чад хийгээд тахлын аюултай гэдэг нь мэдэгдээд энгийн эрүүл мэндийн тохиолдлын асуудлаас халиад улсуудын аюулгүй байдлыг хөндөөд эхэлмэгц Тайвань ч бусад хөгжилтэй улсуудаас вакцин худалдаж авах санал тавьж. Мэдээж хэрэг үйлдвэрлэл хангалтгүй, дотоодын зах зээлээ вакцинжуулаагүй тэр үед бусад улсууд юун Тайванийг бодох манатай байсан биз. Жаахан боломжгүй талдаа хариулт өгч. Засгийн газар нь энэ үед харин өөрсдөө үйлдвэрлэх хэрэгтэй юм гэдэг дээр санал нэгдэж жижигхэн ч гэсэн энэ компанийг дэмжих санал гаргаад, санхүүжүүлж өгчээ. Нэгэнт их мөнгө хариуцуулж өгсөн тул чадалтай удирдлага авчирч одоо энэ лекц уншиж байгаа эрүүл мэндийн яамны сайд асан, эмийн үйлдвэрлэл, биотехнологийн үйлдвэрлэлийн арвин их туршлагатай, олонд танигдсан Chi Steve Chan гэх энэ хүнийг захирлаар нь томилжээ. Тухайн үед иргэд нийт, хэвлэл мэдээлэл зэргээр энэ компанийг басамжилсан ёжилсон уур амьсгал их байсан хэдий ч SARS–ын эсрэг чанартай сайн вакцин үйлдвэрлээд амыг нь тагласан байна. Өнөөдөр бол H1N1-ий вакцин дээр ажиллаж байгаа юм байна. Янз нь үйлдвэрлэчихсэн гэхдээ дотоодын хэрэгцээг хангаж арай дуусаагүй байгаа юм шиг байна.
Мань хүн хэлэхдээ Тайваний биотехнологийн эриний алтан үе нь бол 10 жилийн өмнө байсан. Одоо бол тиймгүй ч (Тайвань баян байсан, хамгийн шилдэг хүн нь байсан, хамгийн гол нь өрсөлдөгчгүй байсан, Хятад, Сингапур бэлэн байгаагүй, Япон бол өрсөлдөгч байх боломжтой хэдий ч боломжоо Тайвань шиг сайн ашиглаж чадаагүй. Одоо бол Хятад, Сингапур, Япон энэ салбарын ач холбогдлыг ойлгоод эхэллээ. Хөрөнгө оруулагчдад 10 жилийн өмнө Тайвань энэ салбартаа цорын ганц шахуу хөрөнгө оруулалт татахуйц улс байсан бол өнөөдөр ийм байдал өөрчдөгдсөн) бидэнд хүний нөөц болон технологи байна. Тиймээс бид одоо ч гэсэн хүчтэй энэ байдлаа хадгалсаар байх болно хэмээн лекцээ дуусгалаа.
Үүнтэй холбогдуулаад өөрийн биеээр мэдэрсэн нэгэн зүйлээр жишээ аван тайлбарлах гэж оролдлоо. Манай нэг найз аавдаа Bristol-Myers Squibb-д үйлдвэрлэгдсэн нэгэн зүрхний эм аваад өгөөч гэж надаас асуусан юм. Учир нь АНУ-д үнэтэй байна гээд. Би аваад явуулсныхаа дараа Тайваньд дотоодод нь үйлдвэрлэсэн ийм төрлийн эм байгааг олж мэдсэн юм, бүр хямд. Үнийн хувьд гэвэл сар хэрэглэх багц эмийг АНУ-д 180 ам доллараар, яг ижил эмийг Тайваньд 50 ам доллараар, ижил төрлийн найрлагатай дотоодод үйлдвэрлэсэн эмийг 35 ам доллараар авч болж байлаа. Үнийн ялгааг та бүхэн харж байгаа бизээ. Үүнээс үндэслээд миний бодол гэвэл ядаж тодорхой хэмжээнд дотоодын хэрэгцээ шаардлагаа хангадаг эмийн үйлдвэрлэл, биотехнологийн үйлдвэрлэлд анхаарах нь зүйтэй юм болов уу. Ядаж л өөрсдийн хэмжээнд судалгаа хийдэг, тодорхой хэмжээгээр үйлдвэрлэдэг болох хэрэгтэй ч юм шиг. Энд тэндхийн өндөр үнэтэй эм авах гэж оролдож байхаар. Үнэндээ бол манай улсаас гарч байгаа мөнгөн урсгалын нилээдгүй хувийг эрүл мэндийн шалтгаантай холбож тайлбарлахад буруудахгүй болов уу. Миний мэдэхийн л санхүүгийн боломжтой маш олон хүн Монголын эмнэлэг, эрүүл мэндийн системийн найдвартай ажиллагаанд итгэдэггүй дандаа гадагшаа гарч эмчлүүлж байдаг шүү дээ. Экс ерөнхий сайд мориноос унаад Солонгос явж, экс ерөнхийлөгчийн хадам ээжийн бие нь тавгүйтэхэд Бээжин явдагаас эхлээд л. Хэрвээ уул уурхайтай холбоотойгоор нэгэнт л нилээдгүй мөнгөн урсгал орж ирэх нь тодорхой болсон юм бол эрүүл мэнд, эмийн/биотехнологийн салбарыг дэмжихэд буруудахгүй л юм болов уу гэж мунхаг би бодох юм.

Мөнгө тойроод аар шаархан

Ойрдоо дандаа л энд тэндхийн мэдээ энэ тэрхэн авч бичиж байснаас толгойгоо ажиллууллаагүй, өөрөөр хэлбэл өөрөө бодож сэтгэлгүй удсан байна. Зах зээлийн нийгэмд амьдарч байгаа хирнээ мөнгө гэж чухам юу болох яагаад чухал зэргийн ач холбогдлыг одоо хирнээ гүйцэд ойлгож ухаараагүйюм шиг байгаа юм. Бодоод л байгаа хирнээ, судлаад л байгаа хирнээ л нэг л биш. Тэгээд энэ талаараа жаахан эргэцүүлж бодлоо. Дээр 1 ийм дуу хит болоод байсан л даа.
Халаас хоосон ч надад эрх чөлөө байна
Хамгийн гол нь би залуу байна
Хайрлаж бас дуралмаар байна
Амьдрал өөрөө саак юм дөө гэдэг ч билүү юу ч гэдэг билээ дээ. Дэлхийн ихэнхи орнуудад тийм утга агуулгатай дуу лав ховорхон байх болов уу. Ихэнх улсад бол утгыг нь ойлгосон бол коммунист дуу байна гээд гадуурхагдах байсан биз.
Манайд яагаад хит болсныг нь мэдэхгүй ч уран бүтээл талаасаа, хөгжмийн найруулга талаасаа сайн бүтээл болсон тул үгийг нь онцын их анзаараагүй байх гэж найдъя.
Ямартаа ч “Монголын залуусыг” залуу бас эрх чөлөөтэй “байлгаж” байгаа нь сайн хэрэг, коммунист эсвэл фашист нийгэмд байвал ямар олиг байх вэ. Хайрлаж дурлалгүй л яахав залуу насны салшгүй хэсэг нь юм. Амьдрал ч сайхан ч бай саар ч бай амьдрахгүй гээд ч бас яахав. Саак гэх мэт үгээр амьдралыг өнгөтэй талаас нь харж байгаа нь сайн хэрэг. Гэхдээ мөнгөгүй байна гэдэг нь надад таалагдахгүй байгаа юм. Ер нь халаасандаа ч тэр, банкандаа ч тэр, хувьцаа эзэмшээд ч тэр мөнгөтэй байх нь дээр л дээ.
Залуу насанд мөнгөтэй хүн тийм ч элбэггүй байдаг байх л даа, ялангуяа манай улсад. Ямартаа л оюутнуудын онигоо гэж хичнээн юм байдаг билээ дээ. Гэхдээ ядаж мөнгөтэй байх эрмэлзэлтэй л байлгамаар байгаа юм даа. Эрмэлзэл гэдэгт мөнгөө зарах ухааныг бас давхар илэрхийлж байгаа шүү. Ямар нэгэн байдлаар мөнгө олж (ажиллаж, аав ээжээсээ авч ...) байгаа бол энэ дуун дээр гардаг шиг шоудаад ч юмуу халаасандаа мөнгөгүй болтол үрчихмээргүй л байгаа юм. “Баруунд” 15,16-тайгаас нь эхлээд биеийг нь даалгуулаад ажил хийлгүүлээд, санхүүгий нь өөрөөр нь бариулаад сургачихдаг. Тэд нар нь 20 гарсан л бол одоо ээж ааваас юм харалтгүй гэдгээ ухаараад өөрсдөө аргаа олох гээд зүтгэдэг. Тайваньд ч гэсэн оюутнууд нь өөрсдөө хадгаламжтай тэрнийгээ зарцуулж байдаг юм байна. “Энэ 3 сар шоудахгүй, юм нэмж авахгүй. Ирэх улирал солилцоогоор гадагшаа явна. Дүнгээ сайжруулж аав ээжээс коко үнэлгээ авна.” гэх мэт. Санхүүгийн боломж, боловсрол, ажлын байр зэрэг нь ч бас манайхыг бодох нь арай хөгжчихсөн л дөө. Гэхдээ л сэтгэхүй нь ингэж өөрчлөгдөж байж мөнгөтэй болох, түүнийгээ хадгалах, үржүүлэх, зарцуулах тухай бодож эхэлнэ. Үүнтэй холбоотойгоор хэдийгээр энэ луйварддаг иддэг энэ тэр гэх хүмүүсийг “үзэн ядаад” байгаа ч эд нарын мөнгөтэй болох хүсэл эрмэлзлийг нь бол буруутгахгүй шүү. Хөрөнгөтэй болох бодолгүйгээр санхүүг ойлгодог болох эсвэл мөнгө удирдах чадвар суухгүй байлгүй. Тэгээд ч эхний хэд нь ичихгүй иднэ , дараагийн үе нь жигшинэ /байг гэхэд хүн амьтнаас нууж хааж иддэг болно/, түүнтэй зэрэгцээд нийгэм дэхь хяналтын тогтолцоо, хууль зүйн орчин нь бас боловсронгуй болно. Энэ мэтээр л хөгждөг байхдаа. Монголчууд маань нэгийг бодолцоосой ...

Мөнгө хир чухал вэ?

Манай нэг багш хэлэхдээ хүн аз жаргалтай амьдрахад дөрвөн зүйл хэрэгтэй гэнэ. Мөнгө, эрүүл мэнд, цаг хугацаа, тэгээд эд нарыг хооронд нь уялдуулах ухаан. Ер нь анхдагч бол ухаан л байх л даа. Учир нь ухаан байхад, тэгээд учиргүй гэв гэнэт өвчин зовлон ороод ирэхгүй л бол, яг амьдарч эхлэх цаг нь эхлэх үесдээ үхчихгүй л бол ухаантай (энэ дунд тэгээд зальтай, овсгоотой, луйварчин, азтай, гүйлгээ ухаантай гэх мэт хэд хэдэн зүйл орох л байх л даа. Учир нь манай анхдагч бизнессменууд болон одоогийн зарим баячууд маань ингэж иймэрхүү арга замаар хөлжсөн, хөлжиж байгаа биздээ) хүмүүс яаж ийж байгаад л босоод ирдэг. Мөнгөтэй байхад эрүүл мэндийн тодорхой хэсгийг бас аргалчихна. Сайн хоол хүнс идээд хэрэглэчихнэ, аргагүйтлээ гэхэд өөр газрын ядуу “амьтны” эрхтнийг худалдаад авчихна (энд тэндхийн баячууд ингэж хүний эрхтнийг авдаг нь тийм ч нууц биш, тэгээд ч эрэлт байна, нийлүүлэлт нь ч байна, ийм төрлийн бизнессийг хуульчлаад өгчихсөн улсууд ч байдаг байлгүй бодвол)
Айл гэр, хайр дурлал, мэдлэг боловсрол, үр хүүхэд гээд л манай ангийнхан тэрүүхэндээ л маргалдлаа. Үнэн л дээ эд нар байх л хэрэгтэй. Мөнгө бүгдийг нь авч чадахгүй ч байж магад, гэхдээ мөнгөгүй бол эднийг ч бас авахад амаргүй, бараг арга ч үгүй гэхэд болно. Энгийн жишээ, мөнгөгүй бол үгүйдээ л ач, зээ нар чинь эргэж тойрох нь бага. Мөнгөтэй бол ядаж л бэлэг горидоод ирэх юм л даа. Инээдтэй сонсогдож байгаа ч энэ үнэн. Хэрвээ хүүхэд хүртэл зөнгөөрөө мөнгө мэдрээд байгаа юм бол нас биенд хүрчихсэн хүнд мөнгө бол бүр л чухал байнаа даа. Чи/та мөнгөгүй, найз охин чинь царайлаг бас боловсролтой, тэгээд түүний найз нар жаахан сэхүүн. Тэр сэхүүн найз нарых нь цаана мөнгөтэй бас магадгүй боловсролтой харчууд, харц чулуудаад л. Нэг л ирээдүйгүй сонсогдоод байгаа биз дээ. Бүүр суучихсан байсан ч ялгаагүй шүү дээ. Хошин шог байдаг биздээ. Амбийгийн эхнэр: Тэр Бооёог хар, эхнэрийг нь хар, архи уудаг ч гэсэн эхнэртээ даашинз аваад өгчихсөн байна. Гэтэл чи өөрийгөө хар, намайг хар, 10 жилийн өмнө авч өгсөн малгай чинь ... гээд талийдаг биз дээ. Нэг л өдөр өөр хүн дагаад алга болохыг үгүйсгэхгүй. Ялангуяа манай улс шиг эмэгтэйчүүд нь “эрхийнхээ төлөө тэмцээд” эрчүүдтэйгээ ана мана үзэлцдэг улсад.
Аз жаргалтай амьдрахын тулд, тэр амьдралаа баталгаажуулахын тулд, нийгэмд үнэлэгдэх байр суурьтай байхын тулд
Эндээс гаргаж байгаа миний гаргалгаа,
1. Чадахынхаа хирээр ЭРҮҮЛ байцгаая,
2. ЦАГАА ЗӨВ зарцуулцгаая.
3. МӨНГӨТЭЙ болцгооё
4. УХААНТАЙ амьдарцгаая.

АНУ-ын бүртгэлийг бишрэхүй

Би сургуулийнхаа дотуур байранд амьдардаг л даа. Манай өрөөний залууг Ван Жунь Жунь гэдэг. Газрын эдийн засгийн (land economics) чиглэлээр магистрын хөтөлбөрт суралцдаг энгийн нэгэн Тайвань залуу. Үзсэн харснаараа маниас нэг их гавихгүй /үгүйдээ л тэгж найдахаас, тогоон дотроо тэмцэлдэх ч яамай, хажуу тогооныхонтойгоо бол хадралцана шүү/ Гэхдээ ч манийгаа бодох нь АНУ-ын очоод ажиллаад үзчихсэн “их эр ээ”. Хальт хадуураадахад work and travel гэдэг эд нь ч бас бүтэх хүндээ бүтдэг л эд бололтой юм, манай хүн үүгээр явчихсан гэхийг бодоход. Манай залуучууд ч гэсэн оролдоод байвал ...
Жунь Жунь 2007 оны зун ажилласан бөгөөд ажлаа дуусаад цалингаа ч авч, нутаг ч буцаж. Мөн энэ хугацаандаа АНУ-д орлогын албан татвар ч бас төлөөд амжиж. Гэхдээ хуулиараа гадны иргэн АНУ-д ажилласныхаа төлөө татвар төлдөггүй юм байна. Тэгээд хөөцөлдсөний эцэст нөхөн олговроо ч олж авч.
Нөхөн олговор нь 2008 оны 4 сард ирсэн ч тэр дунд нь нилээн хөглөөд амжив. Хятад, Тайвань хоёрыг хоёр ондоо улс гэдгийг мэддэггүй АНУ-ын төрийн албан хаагчаас болж хэд хэдэн захидал илгээж сануулан барьсны эцэст мөнгөө олж авлаа. Яг энэ үеэр өмнө нь манай хүнд хаяглан Хятад руу явуулсан байсан мөнгө “төөрсөөр төөрсөөр төрлөө олж”, эзэндээ ирэв. Мэл гайхаж цэл хөхөрсөн ч авч л орхиж. Ингээд нэг дор авах ёстой хэмжээнээс хоёр дахин их мөнгө авчихав.
Түүх ч бараг мартагдаж байтал 2010 он, нэгэн сайхан өдөр захидал ирэв ээ. Department of Treasury, Internal Service Revenue хэмээх газраас. Жунь Жунь Та авах ёстой хэмжээнээсээ даруй хоёр дахин ихийг авсан байна, илүү авсан мөнгөө буцааж төлнө үү “шуналын тулмаа” гэх. Энэ мөнгөө төлөх ч яамай, ах нар бүр хүү тооцчихож. Даварчихсан байгаа биз. Би тэгээд хэлсэн юм, чи нэгийг л авсан гээд гүрийвэл яадаг юм гэж. Арай нэг Монгол ухаан гаргах гэж байгаа царай нь тэр. Тэгсэн авсан хоёр баримтан дээр хоёулан дээр нь гарын үсэг зурсан мэдээллээ оруулсан баримтыг нь хувилаад хавсаргачихаж. /гэмт үйлдэлтэнд гишгэх газаргүй ;) / Тэгээд төлж барьж тусална уу ч гээгүй, бидний буруу ч гэж уучлал гуйсан юм алга. Та авчихсан байна, буцааж төл гэсэн байх юм. Би тэгэхээр нь төлөхгүй бол яадаг юм гэв ээ. Тэгээд бодоод байх нь ээ, төлөхгүй бол дараагийн удаа АНУ-ын хилээр давах даваанд нь энэ бүх л баримт нь манай хүнийг хүлээж байна л даа. Та 2007 онд тэгсэн юм байна. 2010 онд танд мэдэгдэл/шаардах бичиг/ хүргүүлсэн байна. Төлөөгүй байна. Өрийн чинь хүү нэмэгдээд тэд /дийлдэшгүй эд болсон байна биз, мөнгөний хүү эд нар чинь он цаг өнгөрөх тусам замбараагүй өсдөг биздээ / болчихсон байна. Төлнө үү гэх байх л даа. Төлөхгүй гэвэл бас нэг албадан юм байж л таараа. Америкууд л болсон хойно байж л таараа. Төлөөд орж байвал ч бас яамай, ах нар төлүүлчихээд оруулахгүй ч байж магад.
Ямартай ч манай хүн төлөхөөр л болж дууссан л даа. Харин төлбөрөө хаана ямар хаягт шилжүүлэх дээр тээнэгэлзчихэж, арга ч үгүй, учир нь тэнд 5,6 хуудас материал байна. Худалч хүнд хуудас болгон дээрээ мөнгөө нэхсэн хирнээ бүгдээрээ ондоо шуудангийн хаягтай юм. Тэгээд и-мэйл алга. Холбогдох утас руу нь ярьж тодруулах хэрэг гарав. Манай хүн өөрөө ярихаасаа эмээгээд /миний англи хэл ч маруухан л даа, гэхдээ манай хүнийх надаас маруухан болохоор/ намайг холбогдох алба руу нь яриулав. Утсаа авах хүн байсангүй автомат хариулагчид нь асуудлаа тайлбарлаад холбогдох имэйл хаяг, social security number аа /Нэг англи, нэг монголын хэлсэн нэг хятадын нэрийг сонсоод ойлгочихно гэж юу байх вэ. Тэгээд миний хэлсэн нэрээр хэн гэдгийг нь мэдэж чадахгүй бол тэр дугаараар нь хайгаад олог гээд/ орхиод гарлаа, хариу хүлээж байхаас. Утсанд нь орхисон voice message-ийг АНУ-ын төрийн алба “анхаардаг” эсэхийг бас үүгээр мэдээд авчихъя. Мөнгөө авах дээрээ юм болохоор аягүй л бол эргэж и-мэйл бичиж гайхшруулна л даа.
За бидний паян нэг иймэрхүү.
Ямартай ч АНУ-ын бүртгэлийн сүлжээ нь өөрсдийнхөө хүмүүсийг битгий хэл бүртгэж байна шүү, овоо муу гарууд юмаа, зүгээр ч нэг бүртгэхгүй өөртэй нь холбогдолтой асуудлаар тулган шаардлага хүргүүлэх хэмжээнд байна шүү. Хүчтэй юм аа гэсэн шүү юм бодож суув.
Бишрэх, зэвүүцэх хосолсон мэдрэмжтэй энэ бичлэгээ орууллаа.
Манайх ядаж өөрийн хүнээ үнэн зөв бүртгэдэг болчих юмсан даа. 300 сая хүн толлох гэж байгаа биш дээ, 3 хүрэхгүй сая хүн тоолох гэж байж ... Сонгуулийн үеэр “харьд сурахаар болон ажиллахаар одогсод, ум ма ни бад мэ хум, бурхан бологсод нь” 2, 2 жилийн зайтайгаар тэр л нэгэн сонгуулийн өдөр үлдэгсдээ эргэж тойроод байдаг биз дээ.

Federal Reserves Ben Bernanke on the road

Manaid l buh alba n uls toriin alban tushaal bolchidogoos bish Ben Bernanke bol end USA-iin irgenii erh ashgiig hamgaalj tov banknii yeronhiilogchiin sentiid baigaa gedgee helj baih bogood ajlaa ch sain hiij baigaa shig haragdah yum. Sayhan l balarch baisan ediin zasag ovoo sergechihseniig bodohod. Gehdee ch sayiin zambaraagui songuuliin uyeiin uls torchdiin "buyanaar" inflyatsi n erchimtei nemegdsen manai ulsad Batsukh yeronhiilogchiin udirdlaag dor Mongol banknii bodlogo n zov baisnii huchind inflyatsaa barichih shig bolloo. Bayar hurgeye, yadaj ajlaa meddeg neg ch gesen baiguullaga baidag l yum shig baina.

Harin ene songuuliin uyeer ulsiin horongoor "naaddag"iig n l boliulchihmaar baigaa yumdaa. Heden hend ch hereggui hevlemel huudas, ner devshigchdiin songuuliin campaigned ajillahchaa aydsan heden hund (nogooteiguur nogoo hediigee "saasan", hetdee alban tushaal goridson ch gedeg yum uu) tur zuuriin orlogo, bas bus urgui zardal bolgood ulsiin mongoor naadchdag; Mon olon suudal avahiin tuld "munhag ardaa" moligodood tsalin uramshuulal ene ter nemj (nogooh n daanch inflyatsind diildeed bodit orlogo n nemegdehgui shahuu) sain neriig oloh gej ediin zasgaa nuraachihaa aydaad baigaa teneg yavdliig l zogsoochih yumsan daa.

Mr. Bernanke tegeed sayiin sanhuugiin hyamral, ANU-iin tov banknaas bolon zasgiin gazriin avch heregjuulj baigaa bodlogiin talaar humuusiin asuultand hariulj baina. Ediin zasag, sanhuu, business geltgui yer n macro ediin zasag bolon sanhuugiin zah zeeliig sonirhoj baigaa olon hund boginohon hugatsaand boditoi (end tendees baahan yum unshihchaa aydaad baigaa hirnee bagtsalj oilgoj chadaagui mani met shig yumnuudad ih dajgui sanagdsan tul) medeelel avchihaar sain yariltslaga bolson baina gej bodson bolohoor upload hiichihlee.

http://www.pbs.org/newshour/video/share.html?s=news01pa98

Global warming with Al Gore

Bi boddog bailaa l daa magadgui global warming geh zuil n sain baij magadgui gej. Uchir n global warming bolj dalain uurshilt nemegdseneer unah tunadasnii hemjee nemegdej tsoljilt yavagdaj bui manai ulsad heregtei yum bolov uu gej. Getel suuliin heden jiliin delhii dahind bolj baigaa baigaliin uzegdluudees ajiglaad baihad ene bur shal esregeeree, tunadas ih unadag gazruudad ulam nemegden uyer bolood, unadaggui gazruudad bur gan gachig bolj baigaagaar ilerch baigaa yum. Onoodor ene kinog uzej suugaad uuniihee hariultiig avlaa. Manai tsoljilt zereg asuudal n bas ch tanagtai baigaa yum baina. Tomoohon gazar nutag buhii tengis, nuur hurtel shirgechihsen baihad. Uneheer anhaarahgui baij bolmoorgui ed yum. Enetheg uls tsomiin erchim huchiig enhiin jurmaar ashiglah hotolbor heregjuulehees oor argagui bolsnoo sayhan medegdsen. Manai uls ch gesen tsomiinh n hangaltgui yumaa gehed renewable energy heregleh talaar anhaaral tavibal yaadag yum bol gej bodoj suuv.

"An inconvenient truth" doorh URL ees uzeerei.

http://zurvas.com/?p=3765

Michael Kohn : Supply side magic in Mongolia

Ene hunii niitleliig unshlaa. Mongold yu heregtei baigaa tuhai 1 paragraph baina, uuniig hiij chadval manaid horongo oruulah sonirholtoi humuus nemegdeh tuhai bichsen baina.

Uund tsagaan zahtanguudaasaa tornii tsaana suulgah heregtei gesen baigaa yum. Mon bolovsroliin systemdee oorchlolt oruulj business, construction, mining engineeringg hogjuuleh gesen sanaa baina. (Doorhi niitleliin suuliin2 paragraph) Bi uun deer nemeed magadgui high, nano, bio technology, clean technology gesen chigleluudiig nemeh heregtei gej bodoj baina. Delhiitei hol niiluulj alhmaar l baival edgeer salbart anhaarah horongo hayah n zailshgui shaardlagatai.
Yer n hogjingui ornuud technology, better service gesen yumaar l hogjij bui ornuudaa onoog hurtel shulsaar baigaag anhaaraad manai uls ch bas edgeer deer anhaaral handuulah heregtei gej bodoj baigaa yum.



The global financial crisis hit hard in Mongolia, forcing everyone from goat herders to mineral prospectors to tighten their belts. But the crisis did at least accomplish something pleasantly unexpected: It forced lawmakers to abandon repressive taxation to attract investment.

Ulan Bator didn't have a choice. The country's wealth resides in its vast reserves of copper, gold, silver and high-quality coal, among other minerals. In 2006 the local legislature, the Great Hural, enacted a 68% windfall tax on copper exports priced at $2,600 per ton or above and gold exports at $500 per ounce or above. Lawmakers thought the levy would swell public coffers. It had the opposite effect. Mining companies put their operations on hold, gold was smuggled out of the country and foreign investors fled. Not only did tax revenue stop flowing but fewer companies were around to contribute, as the tax burden forced many into a state of semi-hibernation. Then the boom times ended and Mongolia found itself hit by the financial crisis, too.

So in a moment of clarity, the legislature scrapped the tax late last month. Money is now pouring into the country. Canada's Ivanhoe Mines and Australia-based Rio Tinto are expected to ink soon a major deal to exploit the massive Oyu Tolgoi copper and gold mine. In the deal as currently structured, the government would receive a $250 million advance against any future royalties and taxes. The next project in the pipeline is Tavan Tolgoi, said to be the world's largest undeveloped coal deposit, with 6.5 billion tons of coal. Several mining companies have submitted bids, including a consortium of Russian energy companies, Shenhua and Peabody Energy.

But Mongolia can't rest on its laurels. There is much more the government can do to attract investment, starting with a badly needed upgrade to the country's sagging, Soviet-era domestic infrastructure. To date most governments have preferred to spend money on populist handouts rather than on productivity-
enhancing public works.

Ulan Bator also needs to get tough on corruption and law enforcement. Transparency International ranks the country 99th out of 179 countries and officials are on the take at every level of society, particularly mid-level bureaucrats. Some improvements have been made, such as the creation of an anticorruption task force, but laws still need beefing up to put white-collar criminals behind bars. Finally, Mongolia needs to modernize its educational system to provide training in business, construction and mining engineering. Mongolians need their own operational and financial expertise to properly support the supply chain around mines.

Underlying all of this is the assumption that Mongolia will continue to be an open market and friendly to investors from anywhere in the world. Scrapping the windfall profits tax is a good start. Now the real effort begins to build the country, and build it responsibly.

Source Wallstreet journal.
http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203917304574416102290751052

Mongoliin archaagui baidlaar jishee avch baigaa bas negen tohioldol

Sayhan hicheelee taslan barin baij James Riddel hemeeh land economicsoor mergeshsen Amerikiin professoriin lektsend suulaa. Lektsen dund n Mongoliin tuhai 3, 4 slide yavj baisan uchraas sonirhson hereg. Magadgui manai Gazariin tolovloltiin tuhai esvel UB hotiin bairlga baiguulamjiin zambaraagui baidliin tuhai yum yarij magad gej goridson yum.
End tendhiin land economicsiin tuhai bolon tedgeeriin tuuhiin tuhai baga zereg yum yarilaa. Mongoliin tuhaid gevel govid baigaa malchin ail, ezengui taliin amidral, end gazriig herhen omchuuleh tuhai bolon hotod 3,4 r horoolliig Gandangiin heden ger horoolliin hamt oruulsan zurag taviad hodoonoos humuus ger malaa tuuj ireed, hamag malaa zarchihaad suurishihaar hootsoldoj baigaa tuhai (hashaa hatgasan gazraa manaih gej "tunhaglaj" baigaa) yarilaa. Tor zasag n eneniigee hyanaj chaddaggui gej harin helsengui, gehdee bi bol helmeer baina. Say ter uyer bolohod yaasan bol gej bodood baigaa, hunii muud durlah geegui ch bolohgui uyeriin ayultai geed baihad zoron abij buusan ailuud yaasan bol, 1 sain hicheel avsan baihdaa gej bodogdood baigaa.

Mon ashigt maltmaliin olborlolt yavuulj baina geed gazriig n sendiicheed ulaan toosond n hutgaad, goliig n shirgeechihsen, dund n ninja nariin amidardag bololtoi heden chingeleg tavichihsan zurag uzuuleed tuuniihee hajuud n aduu mal belchsen saihan tal nutgiin zurag bas davhar haruulaad, hichneen saihan gazar baisniig n heleed odoo yamar bolgoson baigaag n haruulav. Uugeeree companiud ashigtai ajillaj baina, ulsad tatvar tolj uls n hogjij baina, uul uurhai ashigta maltmaliin said n bayartai taatai baigaa tuhai ilerhiilsen gesen tailbar hiigeed, ulsiig "ingej hogjuuldeg" praktik bas baigaag haruullaa.

Unendee bol unen. Gazriig n uhaad hamag altiig n unegui gargaad avaad yavchihsan Boroo gehdee arai ch ingej ulaan hors orhiogui bailgui, unegui baahan alt avchihsan yum chin yadaj ergeed uhsan nuhee bulaa bailgui gej naidii. Harin Altan Dornodiin oros nohor bol altiig n avchihaad deerees n manai ulsiig shuuhdeh geed garaad yavsan gej unshij baisan yum baina. Nohon sergeelt hiigdsen eseh tuhai goridood ch hereggui biz. Manai dotoodiin companiud (jishee n "Mongol Gazar"-aas) ehleed nohon sergeeh tuhai yu ch hiideggui gej sonsson yum baina. Mongol hun n Mongol gazartaa ezen n bolj hairlahgui bol, ingeed ene met hunii amaar 21 dugeer zuund haa negtee iim yum bolj baina gesen shuu yuman deer jishee bolood l yavah n dee.

Za ene gazriin ediin zasgiin tuhai yarianaasaa haliad boodog horhognii tuhai hurtel yariad amjlaa. Jaahan zoruuleed tailbarlasnigi es tootsvol. Ulaanbaatart baihdaa endhiin humuust ih tugeemel oilgogddog Mongol haluun togoo (Hyatad haluun togoogoo l Mongol haluun togoo geed nerlechihsen dotor n manai heden haanii zurag tavichihsan, hanaar n Mongol bichgeer bichsen haniin tsaas naachihsan baidag yum.) Mongolian Barbeque-g ideh geed haigaad (Amerikiin suljee restaurant yaagaav nogoo 2 savaa tomor gyalalzuulaad baahan yum holij huurdag, UB-d BD's barbeque geed salbar n baidag) oloogui bogood iim yum baidaggui yum baina bilee shuu gej hurtel helsen. Suuld Q&A session deer bi bas tiim yum baidaggui yum shuu gedgiig n batatgaj hellee.

Harin hooloiniihoo ugaar yaridag heseg deer arai l degsduulchih shig bolloo, barag hooloigoo shahaad hanialgahad mongoloor ug bolchihoor yum bilee gej avdag baigaa. Uuniig n bas degsduulj baina arai ch tiim yum baihgui ee gej "zasvarlav"

Bas neg setgel tugshsen zuiliin tuhai bichihgui baij chadahgui n. Sayhan henii bilee dee bas 1 hunii bichlegen deer sanaa n garchihsan baisan. Zasaglaliig hogjuulj neelttei helbert oruulahgui bol (tsag tuhaid medeelel n hiigddeg, hedii hemjeenii olborlolt yavagdaj heden togrognii tatvar noogdoj ter n herhen zartsuulagdsan talaar unen boditoi shuurhai medeeleltei baij baimaar baih yum. Yer n zaaval uul uurhain company geltgui toriin albaduud, niited neelttei companiud, ner hund buhii auditiin companii dugnelt ed nart amarhan hurch boldog, tedgeer medeelel n naidvartai, irged niitiin oorsdiinh n hyanaltand baidag bolchihmoor yum bodogdood baih yum.), neg n avah geed, nogoo n omooroh geed baigaa heden humuusiin (hoorondoo tohiroltsood huvaachihdag ch yum biluu, tiimerhuu har yer n olon hund baidag baihaa, olnii ug ortoi gedeg unen ch baij boloh) dund manai ulsiin san homrogond orj ergeed ta bidend zoriulagdah uchirtai horongo maani bas hen negen bulhaitan, erh medeltnii gart orchih vii dee gej aih yum.

Hedhen shar deeltenguudtei, uldsen n haltar tsaraitanguud bogood hulgaich deeremchid (amidrahiin erhend) bolchihson; shar deeltenguud n omchoo hamgaalah gej toiron hureelel uusgedeg, ted nar n deedchuuliinhee erh ashgiig amia zolin baij hamgaalahad belen, heel hahuulid idegdsen hogiin niigemd amidrahiig husehgui baigaa uchraas ingej bichij baigaa bogood zaluuchuud shine uye maani ch gesen uuniig husch baigaa hemeen naidna.

Etsest n gej helehed ulaim tsaim ichihgui idej uudag, hahuulia nehdeg, alban tushaalaa ashigladag ene hogiin yumnuudiin uye n ongorood, uls tor n bas toriin albadaasaa angid baidag system hurdan bureldeesei bilee.

Gambuushiin tuhai

Ene Tengis gedeg nohriig harlaa. Humuusiin bichsen tailbaruudiig unshlaa. Ene yer n yu hiichihsen hun yum be gej. Humuusiin bichsen ch bas ortoi yum bainaa. Ene nohor neerengeesee uneheer buduuleg aashiljee. Harin haa ochij sonin hevleleer dandaa l buruu zoruu talaas n oilgogdoj yvsan ene Gambuush gedeg hun harin haa ochij oyunlag bas zov yum bodoj yavdag saihan setgeltei hun shig baina shuu dee.

Ene nohriin setguuliin career n harin yah yum bol doo gej bodogdloo. Sonirhson hun baival hotolboriig doorh linknees uzne uu.

http://www.dsgtv.mn/index.php//home/post/1355

NKOTB reunion

Ochigdor uur hayartal youtube deer end tendhiin yum uzej demiirlee. Ertnii taniluud boloh New kids on the block iin concertiig halit harlaa. Meddeg gants negen duugaa dagaj duulj jaal bayasav.

NKOTB 15 jiliin daraa dahij negdev. Ene hediig yu dahin evleruulsniig nariin sain medehgui. Ogson yalritslagandaa bol bidnii hogjmoo gesen setgel ene ter gesen shuu yum helj baih yum. Gehdee bi tegj bodohgui baigaa.

Huviaraa career hoogood hen n ch gaviagui, Donnie gehed l Hollywoodiin kinonuudiin tuslah durd araihiin toglodog baisan gedgiig n medeh yum. Magadgui Jordan Knight bolon Joey McIntyre hoyor n ovormots hooloigooroo busdaasaa arai neg domog baisan hedii ch boyband baisan uyiinh shigee amjilttai neree duursgaj chadaagui biz. Tegeed ner aldar, tuuniig dagaad ih mongonii hoinoos ergen tsuglarsan biz. Rolegui hoyor n ch gesen suutsgaaj l baina lee. :) Rolegui gej bas helj bolohgui baihaa taizan deer bujiglej duulj baihad ter hoyor n zugeer zogsoogui l baisandag.

Yamartai NKOTB dahin tsuglarsan baina. Onoogiin aldartai oduudtai hamtran duulj baina. Ted n ch gesen negen tsagiin domog baisan nohduudtei hamt baigaadaa baharhaj baigaa bailgui. Sanasniig bodohod ted martagdaagui bogood concerten deer n orilj hashgirch uilsan ohid huuhnuud nileen haragdaj baina bilee. Concertiin nairuulga ed nar ch dajgui bolj yalanguya Jordanii tsamtsaa tailaad bujigledeg heseg deer n nileen heden ohin muujirch unasan baih gej bodoj baina. Orilsoor baigaad amisgaa n duusaad ter baih l daa. Sonirhvol ene linken deer baigaa. Dursnii chanar bolomjiin ch gesen duu n neg ih saingui yum baina. Gehdee ;)

http://www.youtube.com/watch?v=dzHLhYeZAEo&feature=related

40 hurch baigaa erchuud gehed bujig bujigleed, duu duulaad, biye haa n ch gesen unen dajgui bainaa. Manaihan 30 garaad l tairdas shig yumnuud bolood baidag. Urlagiin humuus ug n ednees bas jaahan sanaa avmaar sanagdsan shuu.

Zarim negen setgegdel deer aris bosood gesen shuu tailbaruud hereglesen baina. Miniih bosson gej hudlaa yarihgui gehdee l bas huuchniih n meddeg duunuudiig dagaj duulaad saihan baiv shuu.

Who told you spam email is useless :D

Medeej zarim neg n booj uheh gej baigaa baih l daa. Yalanguya yahoo email hereglegchid. Spam filter n oligtoi ch ajildaggui odor bolgon l hogoor duurchihsen tseverlej baidag. Onoodriig hurtel bi hend ch hereggui gej boddog bailaa getel ugui yumaa. Airlink LLC gegchees "Ongotsnii tiiz ZAD hymdarlaa" gesen mail avaad unshlaa. Amerik ruu nisleg yamar baidgiig medehgui ch 2 taldaa 1184 USD gesen baina.(Washington 1233 USD) Bodvol hyamdarsan baigaa n ter biz. Harin Solongos ruu 2 taldaa 514$, Bangkok, Singapore, Kuala Lumpur 2 taldaa 735 USD bolson baina. Omno n sonsoj bsn unetei haritsuulval ch uneheer hyamd sonsogdoh shig bolloo. Mongoldoo baisansan bolood mongotei baisansan bol (Tanaid davs baina uu, guril baigaad horongoteisen bol ch talh bariad idchihmeer l baina gedeg shig) acvhihmaar l sonsogddog gazar gej bodogdoj suulaa :)

Surtalchlah gesendee bish zugeer spam gej buhimddag e-maileer maani haaya ch gesen ene metiin chih sortoilgom, nud bultiilgem saihan medee duulgah, eh hel deer mini bichigdsen tsahim surtalchilgaa (e-advertisement) e-marketing nemegdej baigaad bayartai baina oo.

Nadaas asuusan durgui hurmeer asuultuud, tailabruud

Manai angid baidag omnod Amerikiin (haa holiin omnod Amerik) neg nohor nadad neg odor ingej asuulaa l daa.
-Tanai Mongolchuud tegj ih zodolddog ulsuud uu? gelee. Tegeheer n bi daraa n asuuh asuultiig bodolguigeer, tuuhendee manaih Oros, Hyatadiig nugachij, delhiin taliig ezelsen, onoodor ch gesen sumo zereg bohiin tavtsand yaponchuud n bish, manai bohchuud avargalj baina gej ireed l avbaa. Tegsen chin nogoo nohor chin harin, manai neg naiz tanai Ulaanbaataraar dairaad garsan. Tegehdee 1 odriin dotor 1tshan tsagiin dotor 3 zodoon harsan. Hoorondoo neg ih holgui gej heldeg baigaa. Tegeed terniigee ooriinhoo blog deer bichsen baisniig olj unshsaniigaa batatgah gej nadaas asuuj l dee.
Bi ch bantah togloh hoyriin hoorond 'tanai naizad chin aygui aztai yum tohioldson baina shuu dee. Gurviin gurvan zodoon neg dor harsan baina shuu dee'gej hoshignohoo aydav. Tegees bantsandaa za yer n shiljintiin ediin zasgiin ornuudad baij boloh uzegdel bailgui dee. Uchirgui 3 n haishaa yum gehdee l mer ser taarch boloh l yum. Bi hediigeer taarch baigaagui ch gesen (Unendee bol bi shono bolgon l manai gertei oirhon solongos restaurantaas garch zodoldoj, hashgichij hun sereedegiig n medne l dee) gej hellee.
Tegsen chin mani nohor tegj bn 'manai naiziin hiideg ajil n delhiigeer heseed tiimerhuu zuil bichih' gev. Tegeed zuun europe, zuun omnod azi, omnod, tov amerikiin, afrikiin zarim neg ediin zasgiin hyamraltai ornuudad ch gesen baij uzsen tiim zuil haraagui. Orosod bol sogtuu hun olon harsan tuhai bichsen baisan. Harin odort 1 tsagiin dotor, bairshiliin huvid ch gesen holgui, deerees n hotiin toviin gudamjind n buhel buten gurvan zodoon zereg harsan baisaniigaa ontsolj bichsen baisan yum gej helev ee.
Bi ch aztai l aaviin huu baina gesen shuu togloom shogloomorhuu zuil heleeed ongorooloo.
Endees gargah unen gevel bid arhind uuschihsan ard tumen. Uuniigee huleen zovshooroh heregtei. Bid iim yum chin geed urgejleed iim baigaad baij bolohgui. Haa holiin latin amerikuud hurtel manaihniig ingej l tanij baina shuu dee. Hediigeer tatvar tololtooroo deeguur bichigdej baigaa ch gesen manai undesnii hamgiin bayan companiud n spirt, arhi uildverlegchid. Jaahan buudai zeeleer barin avchihaad terniigee guril uildverleltend bish arhinii horongo esgej baina. (Hezeenii bilee 1 shuugina degdeegui yu, tuslamjiin buudai spirt bolloo geed l) Arhinii horionii uyed 50 dugaar delguur hichneen saihan seluuhen bailaa. (Delguuriin ezed ch barag haalgaa barij baisan shuu. 24 tsagiin delguur lav shonodoo ajillahgui baisan yumdag. Arhinaas bolj baigaa ter delguur haagdsan ch nadad gomdollood baih zuil alga) Horio tavigdsan odor uur hilengeer badarsan humuus arhiig 3,4 oor n avch baihtai bas taarsan bilee. Zugeer ch avchihgui daraalal dairch urduur oroh gej durgui hurgesen arhichid hurtel nudend haragdchihlaa. Boldog bol dotor n uuhaar baisan shuu. Arhiig horilgoh n haishaa yum. Uniig n ondorsgoh heregtei. Arhi pivonii yalgaag gargah heregtei. arhi pivoniihoo bar pub nii toog n tsoolmoor sanagdsan.

Manai angiin bas 1 nohor asuuj baisan. Bidnii yaria bol undsendee oor zuilees ehelsen l dee. Manai ulsiin hogjil, golloh salbar, za tegeed bolovsroliin system ene ter geed l zusen zuiliin l yum yariltsaj baiv. Tegeed manai US nohor bi Mongoliin transheniihnii tuhai negen zuil deerees unshij baisan yum baina. (Medeej hereg delhiin oor uls orond harahgui zuilsiin neg ted yum chin gadniihan hamgiin turuund bichij taarna shuu dee.) Tiim yum baidag yum uu gej asuulaa.
Unen yum chin baihgui geltei n bish. Baidagaa l gelee. Tegeed tanaih chin hamgiin huiten niislel ovoldoo aimaar huiten boldog gesen. Ted nar yadgiin gej asuuv. Ter muu usnii hongiloor haluun usnii uur guideg uchraas tend dulaahan baidag tul tend "ovoljdogiig" ch bas tailbarlav. Omno n olon huntei olon zuileer margaj heruul hiij baisan bolovch, nadad uuniig tailbarlahad uneheer amargui baisan shuu. Haraal idmer ingeed zogsoj baih ch gej dee gej bodogdson. Haanaasaa ch iim zuil olood unschihdag yum bilee gej dotroo tuund hurtel tsuhaldaj baij bilee. Bi ch mochoogoo ogohgui US iin guilgachid huitreheer yahuu, tanai kinon deer gardag shig ter huvindaa yum hiij shataagaad ovoljih uu? gej asuusan asuultaas namaig yozgui bolood irsniig anzaarsan biz asuudliig oor tiish n erguulsen yum. Uuniig tsaash n jaahan urgejluulye l dee.
Taarhaar dotor evgui boldog ch gesen ene humuus bas l hussendee iim bolooguishuu dee. Zarim n archaaguidee ch iim boloogui baih. Bodlogo l buruu yavagdaad baih shig baina l daa. Iim baidal uusehgui baih bolomjgui baisan baij boloh yum. Harin toonii huvid baga baih bolomj bol baisan baih gej bi huvidaa boddog.

Marketingiin hicheel orj baivaa. Manai marketingiin bagsh jaahan zevuun baachka baisan l daa. Nadad huvi hunii huvid ch, zaah arga bariliin huvid, shalgalt ene ter geed l yer n l yeroosoo taalagdaagui. Ooroo US iin irgen baisan bolood ch teruu bas jaahan nutgarhanaa teruuhen tendee. Za yaahav dee US uud n undsen heleeree yaridag tegeed ch nuuremgii yum chin hicheel deer margah bolhooroo urduuraa ulaan holtniig ter bolgon amar gishguuleed baihgui l dee. Terend ch baisan yum uu. Delhii niiteer meddeg gej boddog heden suljee delguur, bas bus yumiig n mani met, bas bus ulsinhan medehgui bolohoor, tedenteigee "zindaa" taaraad ch ter yumuu yamartai ch nutag dovnii asuudal gargadag negen baisan. USuudiig muulj baigaa yum bish, ugaasaa USuudiin niitleg setgehui tiim ilen dalangui, galzuu, bodson setgesenee shuud heldeg geh met baidag. Niigem n ch gesen tiim taliig urgelj oohshuulj baidag bolohoor ter biz. Yamartai ch bi angiinhaa US uudad durtai, haa ochij hun shig humuus baidag. Nohtsol baidal tegehiig ch shaarddag baij magadgui ch yamartaa ch tedentei bl asuudal baihgui.
Ene yer n neg ih surtei emzegleed baihaar sedev bish, nadtai tohioldood namaig olon hunii dund jaahan evgui baidald oruulsan bolohoor, jaahan durgui hursendee ch ter yumuu bichchihlee. Za asuudal yu ve geheer manai bagsh guai gutlaar jishee avch 1 sedev tailbarlah gej baina l daa. Mongol gedeg neriig gargadag bas neg zuil n manai soyol, ulamjlaltai holbootoi zuil bolohiig tegehed bi olj medersen yum. Ugtaa bol undestnii tuuh, soyol urlag ed nart bi neg ih sonirhood baidaggui l dee. Yeronhiidoo delhii niited tanigdsan arai olon sonsson, harsan bolhoor n europiin classic urlag arai neg baij oirhon baidag baij boloh yum. Busdiig n bol toodog ch ugui. Eneniig yah geed bichvee geheer bi toodogguitei adil manai angiin nohduud professorrin yu helsniig anzaaraagui toogoogui baih gej naidaj baigaad orshinoo. Ugaasaa anhaarsan, sonirhson hun baisan bol nadaas lavshruulj asuuh baisan biz.
Ehleed nutsgen hol haruullaa. Hun torolhton uussenees gutal gej meddeggui baij l dee. Tegeed daraa n ertnii oldvoruudaas hun gutliig anh sanaachilj iim zuil hiij omsoj holoo hamgaaldag baisan baina geed 1 yum uzuullee. Tegeed baihaa araas n Mongol gutal gargaad ene mongolchuudiin gutal gej heleed nad ruu halit shirteed avav. Uunii daraa, tegeed tsaashaa ergej haraad mongolchuud 1 iimerhuu buduuleg bairiin marzan helbertei yum setgej olj gutal bolgoj omsoj baiv geed hedduggeer zuunii ch bileedee too haruulaadhav. Minii dotor ch durshiigeed l yavchihlaa. Chanar hereglee, doroond zohitsson baidal, ovol dulaahan, zun seruuhen, maliin holoos hamgaaldag zergiin talaar yu ch medehgui 1 muu shar ovgon dongosch baina gej dotroo bodood durgui hureed ongorloo. Araas n tegeed ashgui neg ih olon gutal toochilguigeer orchin uyiin tansag gutal ruugaa orloo. Tegeed marketingaa yariad undsendee duussan yum. Bi naidahdaa namaig zugeer Mongol bolohoor n l harsan baih gej bodson. Gehdee l Mongoliig 1 tiim buduuleg haranhui ard tumen gej dotroo bodoj baigaag uguisgeh argagui yum.
Heduulee ch gesen ene chin buruu, manai uls hedii yaduu ch gesen hogjij baigaa devshiltet tal olon baigaa gedgiig chadhaaraa hiij, uzuuleh heregtei bainashuu. Dor doroo chadah buhnee l zov hiistgeey.